epub
 
Падключыць
слоўнікі

Аляксандар Блок

Дванаццаць

І

Чорны вечар.

Белы снег.

Вецер, вецер!

На нагах не стаіць чалавек.

Вецер, вецер —

На ўсім боскім свеце!

 

Завівае вецер

Белы сняжок,

Пад сняжком — лядок.

Слізка, цяжка,

Кожны хадок

Пакаўзнецца — бедалажка!

 

Між дамамі ў непагоду

Напінаецца канат.

На канаце — плакат:

«Уся ўлада Ўстаноўчаму сходу!»

Бабулька бядуе, аж плача,

Ніяк не ўцяміць, што гэта значыць,

Навошта палошча вецер

Такі велізарны плакат?

Колькі б выйшла парцянак дзецям, —

Усім абадраным да пят...

Бабулька, як курыца,

Праз сумёт ледзь пратоптвае след.

— Ох, Багародзіца-заступніца!

Ох, бальшавікі пагоняць на той свет!

 

Вецер хвошча зрання!

Аж трашчыць мароз!

І буржуй на скрыжаванні

У каўнер хавае нос.

 

Патлы звіслі. Што за ён?

Галасочак ледзь чуцён:

— Здраднікі!

— Гіне Расія!

Мабыць, пісьменнік —

«месія...»

А вось і даўгаполы —

Сяк-так сумёт разгроб...

Чаму ж ты не вясёлы,

Таварыш поп?

 

Чорны, як галуза,

Тлусцеў ад году ў год,

Толькі ззяла пуза

Крыжам на народ.

 

Вось пані, уся у каракулі

Да некага звярнулася:

— Ужо ж мы папаплакалі...

Ой, слізка, — Расцягнулася!

 

Ай, ай!

Цягні, паднімай!

 

Вецер вясёлы,

Злосны і рады,

Круціць прыполы,

Сустрэчных косіць,

Рве, матляе і носіць

Вялізны плакат:

«Уся ўлада Ўстаноўчаму сходу...»

І словы даносіць:

 

...І мы са сходу...

...Тут поўна было народу...

...Абмеркавалі...

...Пастанавілі...

Часова — дзесяць, на ноч — дваццаць пяць...

...І меней — ні з кога не браць...

...Хадзем спаць...

 

Позні вечар.

Пусцее вуліца,

Адзін бадзяга

Толькі туліцца.

Ды свішча вецер...

 

Эх, бедалага!

Падыходзь —

Пацалуемся...

 

Хлеба!

Марна час не зводзь!

Праходзь!

Чорнае, чорнае неба.

Сумная, сумная злосць,

Гнаў у грудзях разбудзі...

Святая і чорная злосць...

 

— Таварыш! Пільна глядзі!

— Ёсць!

 

2

Гуляе вецер, лятае снег.

Ідзе дванаццаць чалавек.

 

Блішчаць на стрэльбах рамяні,

Наўкол — агні, агні, агні...

 

Цыгарка ў роце, як блін, картуз,

На спіну трэба званковы туз!

 

Свабода, свабода,

Эх, эх, без крыжа!

Тра-та-та, ж-жах!

 

Холадна, таварышы, холадна!

 

— А Кацьцы з Ванькай піва носяць...

— У Кацькі — керанкі ў панчосе!

 

— Ванька сам цяпер багаты...

— Свойскі быў, ды стаў салдатам!

 

— Ну, Ванька, сучы сын, буржуй,

Маю адважся пацалуй! 

 

Свабода, свабода,

Эх, эх, без крыжа!

Ванька з Канькаю заняты —

Чым заняты, чым заняты?

Толькі — стрэлы ды імжа!

 

Наўкол — агні, агні, агні...

Блішчаць на стрэльбах рамяні...

 

Рэвалюцыйна трымайце крок!

У ворага нядрэмны зрок!

 

Таварыш, вінтоўка цябе уратуе!

Кулю загоніш у Русь, у Святую —

У былінную,

У хацінную,

Таўстазадую!

 

Эх, эх, без крыжа!

 

3

Як пайшлі хлапцы з ахвотай

Да чырвоных ваяваць,

Да чырвоных ваяваць —

Галаву за іх аддаць.

 

Эх ты, гора горкае!

Жыццё — салодкі мёд!

Дзіравае пальцечка,

Аўстрыйскі кулямёт!

 

На ўвесь свет пажар распалім

І буржуяў к д’яблу звалім.

Свет — у полымі, ў крыві —

Госпадзі, блаславі!

 

4

Слепіць снег, ліхач крычыць,

Ванька з Кацькаю ляціць —

Елякстрычаскі ліхтарык

На аглобельках...

Ах, ах, гані!

 

Шынялёк на ім салдацкі,

Твар ад радасці — вар’яцкі,

Круціць Ванька чорны вус,

Ды падкручвае,

Ды пад’юджвае...

 

Плечы ў Ванькі — два аршыны!

Гаваркі Іван мужчына!

Кацьку дурыць, абдымае,

Загаворвае...

 

Стала сэрца заміраць,

Зубкі жэмчугам гараць...

Ах ты, Кацька, мая Кацька,

Таўстамордзенькая...

 

5

У цябе на шыі, Каця,

Ад нажа глыбокі след,

У цябе пад сэрцам, Каця

Пісяжок зрабіў стылет!

 

Паскачы ды пакружы!

Ножкамі заваражы!

Ты ў карунках пахадзіла —

Пахадзі, пахадзі!

Афіцэраў павадзіла —

Павадзі, павадзі!

 

Ад разбэшчаных бадзяг

Сэрца ёкнула ў грудзях!

 

Помніш, Каця, афіцэра —

Не пазбегнуў ён нажа...

Ці не ўспомніла, халера?

Можа, ў памяці — імжа?

 

Эх, няможна забываць,

Пакладзі з сабою спаць!

 

Гетры шэрыя насіла,

Прагна жэрла шакалад,

Юнкероў папавадзіла,

Падалася да салдат?

 

Эх, эх, саграшы!

Будзе лёгка на душы!

 

6

...Насустрач зноў ляціць наўскач,

Крычыць, галёкае ліхач...

 

Стой, стой, Андруха, памагай!

Патруха, ззаду забягай!

 

Трах-тарарах — б’е пісталет,

А снежны пыл заносіць след.

 

Ліхач з Іванькам верне ўбок...

Яшчэ, яшчэ узводзь курок!

 

Трах-тара-рах! Ты будзеш знаць,

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Як з дзеўчынай чужой гуляць!

 

Нягоднік знік на ліхачы,

Табе адпомшчу я ўначы.

 

А Канька дзе? Ляціць на лёд!

Прабілі голаў навылёт!

 

Што, Кацька, рада? Ні гу-гу...

Ляжы, як падла, на рагу!

 

Рэвалюцыйны трымайце крок!

У ворага нядрэмны зрок!

 

7

Вось ізноў ідуць дванаццаць,

Толькі стрэльбы на плячах

А ў няшчаснага забойцы —

Сум на твары і ў вачах...

 

У завулачкі крывыя

Крок прыспешвае бядак.

Закруціў хусцінкай шыю —

Не ачухацца ніяк...

 

— Ну, чаго ты зажурыўся?

— Што, таварыш, за бяда?

— Што, Пятруха, з тропу збіўся

— Або Кацьку ўсё шкада?

 

— Ох, таварышы, браточкі,

Як мне Каньку не любіць?

З ёй праведзеныя ночкі

Мне ніколі не забыць...

 

— За яе разгул бядовы,

За агеньчыкі ў вачах.

За радзімы знак пунсовы

Каля правага пляча

Загубіў я, бесталковы...

Лепш дагнаць бы ліхача... ах!

 

— Бач, завёў сваю катрынку,

Што ты, Пецька, баба, псіх?

— Зноў душу, нібы аўчынку,

Выварочваеш пры ўсіх!

— Не пакутуй за дзяўчынку,

Не падводзь сяброў сваіх!

 

— Час не той, каб толькі вохкаць,

Ныць з табою ад тугі!

Хутка будзе ой нялёгка,

Наш таварыш дарагі!

 

І Пятруха запаволіў

Неспакойную хаду...

 

Галаву узняў паволі

І забыўся пра бяду.

Эх, эх!

Нам пацешыцца не грэх!

 

Час паверхі замыкаць,

Зараз будзем рабаваць!

Адмыкайце ў склеп вароты —

Разгулялася галота!

 

8

Ох, гора ты гаротнае!

Сум-журба

Смяротная!

 

Я пацешуся гульбою —

Паграшу, паграшу...

 

Я ўжо цемечка любое

Пачашу, пачашу...

 

Шалупінне над губою

Панашу, панашу...

 

Я ўжо ножычкам

Паласну, паласну!

 

Ты, буржуй, спраўляй памінкі,

А то вып’ю да крывінкі

За каханне той дзяўчынкі,

Чарнабровачкі...

 

Супакой, гасподзь, душу рабы тваёй...

Сумна!

 

9

Не чутна шуму гарадскога,

На неўскай вежы цішыня.

І больш няма гарадавога, —

Гуляйце, хлопчыкі, да дня!

 

Стаіць буржуй на скрыжаванні,

У каўняры схаваўшы нос.

А побач з ім дрыжыць да рання

Схуднелы, шалудзівы пёс.

 

Стаіць буржуй, як пёс, галодны,

У снег пытальнікам урос.

І свет стары, як пёс бязродны,

Трасецца, падтуліўшы хвост

 

10

Штосьці круціць завіруха,

Ой, мяце, ой, мяце!

За чатыры крокі друга

Не пазнаеш анідзе!

 

Снег віхурай завівае,

Снег слупамі паднімае...

— Ох, мяцеліца, ох, спасе!

— Пецька, лепей прызнавайся!

Чым табе памог хоць раз

Залаты іканастас?

Несвядомы ты, заўваж —

Лепш падумай і разваж —

Рукі ў Кацьчынай крыві,

Дык душою не крыві!

— Рэвалюцыйны трымайце крок!

Узводзяць ворагі курок!

Наперад, наперад, у паход,

Рабочы народ!

 

11

...Без імя ідуць святога

Ўсе дванаццаць. Не бяда,

Што нялёгкая дарога

І нічога не шкада...

Іх вінтовачкі стальныя

Сплацяць ворагам даўгі...

У глухіх завулках вые

Пыл шалёнае пургі...

Ды сумёты пухавыя,

Што не выцягнеш нагі...

 

У вочы б’е

Чырвоны сцяг.

 

Крокі мераюць

Прасцяг...

 

Лютым ворагам

На страх...

 

Завіруха слепіць вочы

Дні і ночы навылёт...

 

Збірайся ў паход.

Рабочы народ!

 

12

...Вось ідуць дзяржаўным крокам...

— Хто яшчэ там? Гавары!

Сцягам вогненным, шырокім

Разгуляліся вятры...

 

На шляху — сумёт халодны.

— Хто ў сумёце? Выткні нос!

Жабраком худым, галодным

Чыкільгае ззаду пёс...

 

— Адчапіся, шалудзівы,

Во штыхом паказычу!

Свет стары — ты пёс паршывы,

Я твой век укарачу!

 

... Шчэрыць зубы — воўк галодны, —

Падтуліўшы хвост, брыдзе,

Пёс халодны, пёс бязродны...

— Гэй, адказвай, хто ідзе?

 

— Хто ідзе з чырвоным сцягам?

— Змрок. Нічога не відаць!

— Хто бяжыць, загнаны страхам?

Вас нікому не схаваць!

 

— Не туляйся, бо здабуду,

Лепш здавайся сам, жывы!

— Вылезеш, — страляць не буду,

Не, — не зносіш галавы.

 

Трах-тах-тах! І толькі рэха

Азываецца ў дамах...

Завіруха доўгім смехам

Заліваецца ў снягах.

 

Трах-тах-тах!

Трах-тах-тах!

 

... Так ідуць дзяржаўным крокам —

Ззаду чыкільгае пёс...

Сцяг крывавы ўзняў высока,

Неаа ўважны ў снежным гуле,

Заварожаны ад кулі,

Лёгкім поступам над сцюжай,

У вяночку а белых ружаў,

У крышталях з буйных слёз —

Спераду — Ісус Хрыстос.

 

1918



Пераклад: Сяргей Грахоўскі

Беларуская Палічка: http://knihi.com