Андрэй Хадановіч

Землякі, альбо Беларускія лімэрыкі

Лімэрыкі (пэданты ставяць націск на першым складзе) — паэтычны жанар, выпрабаваны гісторыяй. Паводле паданьняў, яны паходзяць з Ірляндыі, з аднайменнага места Лімэрык (ці Лімрык), жыхары якога пяялі жартаўлівыя песьні й спаборнічалі гэткім чынам у бязглузьдзіцы. Іншыя спробы вытлумачыць этымалёгію назова не вытрымліваюць крытыкі. Першапачаткова лімэрыкі існавалі ў фальклёры, а пасьля трывала атабарыліся ў ангельскамоўным (і ня толькі) красным пісьменстве. Вялікі дзякуй Эдварду Ліру, які ў сярэдзіне ХІХ ст. напісаў «Кнігу бязглузду» — шэдэўр ангельскай паэзіі абсурду. Кніга складалася менавіта зь лімэрыкаў і адразу выклікала шмат перайманьняў. Гэты літаратурны гатунак дажыў і да нашага часу. Ён традыцыйна ўспрымаецца як жанар дзіцячай літаратуры. (Але ня толькі: яскравы довад — шматлікія пахабныя лімэрыкі!) Адметная рыса гэтых вершаў — спалучэньне неўтаймоўнай фантазіі й пэдантычнага захаваньня жорсткіх фармальных канонаў. Гэта амаль заўсёды напісаныя анапэстам пяцірадкоўі, дзе першы, другі й пяты радкі даўжэйшыя й рымуюцца міжсобку, а зрымаваныя паміж сабою трэці й чацьверты радкі — на стапу карацейшыя. У першым радку звычайна называецца герой верша, яму папярэднічае эпітэт-прыметнік (найчасьцей — нейкая недарэчная якасьць, зь якой і вынікае ўвесь далейшы нонсэнс), ёсьць таксама згадка пра населены пункт (найлепей, каб ён быў непрыдуманым), назоў якога й выносіцца ў канец радка й стаецца першым рымам. Засталыя радкі твору — ляканічны й сьмешны аповед пра абсурдныя падзеі з удзелам згаданага героя. Звычайна ў якасьці населеных пунктаў фігуравалі ці то ангельскія месты й мястэчкі, ці то далёкія, падкрэсьлена экзатычныя тапонімы. Аўтару гэтых радкоў падалося цікавым насяліць псэўдаангельскім нонсэнсам беларускія гарады і вёсачкі, родныя, прыветныя, аддаючы даніну павагі вельмішаноўным землякам. Усе апісаныя ніжэй падзеі, натуральна, выдуманыя, і ўсе магчымыя супадзеньні з рэальнымі асобамі, канечне ж, выпадковыя.

 

 

Выкшталцоны п'янюга ў Ашмянах

разьбіраўся ў напоях духмяных:

за парфумай, дальбог,

зранку бег з усіх ног,

скажам шчыра,

— ня надта слухмяных.

 

Прававерны раскольнік з-пад Веткі

не садзіўся за стол без сурвэткі,

без відэльца й нажа,

без кадзіла й крыжа,

што пацьвердзяць шматлікія сьведкі.

 

Паліглёт-мнагажэнец з Чачэрску

да жанчын заляцаўся па-зьверску:

ім уголас чытаў

комсомольский устав

ды паэму «Курган» па-шумэрску.

 

Партызан зь Белавескае пушчы

смажыў бульбу на рыбіным тлушчы.

Жыў, нібы багацей,

ды баяўся гасьцей,

бо, на жаль, быў зусім непітушчы.

 

Сэксуальны маньяк з Маладэчна

прасталыткам быў рады сардэчна:

іх, нібы сутэнэр,

запрашаў на пленэр

і даводзіў: так жыць небясьпечна!

 

Далікатная дзеўчына з Брагіна

не зьвяртала і ў лаянцы ўвагі на

існы ў лексыцы мат,

нібы той аўтамат,

прамаўляючы «пэніс» ды «вагіна».

 

Аднаяйкавай тройні з-пад Мядзелю

на траіх адно далі імя дзеля

большай згоды ў сям'і,

ды браты-гультаі

ўсё адно між сабою ня ладзілі.

 

Дысыдэнт па дарозе ў Пружаны

быў сустрэтым ваўком напужаны

і пасьля часьцяком

нат з «ганебным ваўком»

ветлым быў і казаў «паважаны».

 

Малады ваўкалак з Ваўкавыску

меў даволі прыгожую пыску,

у дзіцячым садку

працу вёў у гуртку

й атрымаў гарадзкую прапіску.

 

 

Вуграваты вугор каля Берасьця

мізарнеў на самоце ды ў шэрасьці:

ўсіх цнатлівых нявест

звабіў цёплы зюйд-вэст,

ўсе ў Саргасавым моры на нерасьце.

 

Аднагорбы вярблюд з Магілёва

да законнасьці ставіўся плёва,

ды на ўласным гарбе

зьведаў КК РБ

і Статут ВКЛ дэталёва.

 

Самы шчыры палітык з-пад Шклова

даў насельніцтву чэснае слова:

будзе водка й расол!

Моцны цешыўся пол —

і рыдала другая палова.

 

Пачатковец-празаік зь Нясьвіжу

пэнталёгію склаў для прэстыжу.

Як назваць? «Пэнтагон»?

Можа, «Пэнтамэрон»?

Перавагу аддаў «Пяцікніжжу».

 

Да шляхетнай паненкі з Заслаўя

так нядоўга каханьнем палаў я!

Я сказаў ёй: «Мужчыны

Порткі праць не павінны!»,

А паненка: «У нас раўнапраўе!»

 

Абяцанкам палітыка з Горадні

не даюць болей веры ні горад, ні

сужаніца, ні дзеці.

Ой, што робіцца ў сьвеце!

Ой, відаць, пачынаюцца гора дні!

 

Рэстаранны музыка ў Вялейцы

Баха граў на электражалейцы.

А Яган Сэбасьцян

меў шыкоўны баян

і шабашыў на вузкакалейцы.

 

Сын старога музыкі ў Вялейцы

грае джаз на той самай жалейцы

й толькі вольнай пары

любіць ВІА «Сябры»

й аддае перавагу батлейцы.

 

Неразважны сатырык з-пад Слоніму

вершы надрукаваў без псэўдоніму

супраць уладара –

і за спробу пяра

атрымаў... (Не знаходжу сыноніму.)

 

Рызыкоўныя гоншчыкі зь Ліды

выпрабоўвалі супэрбаліды...

Сёньня кожны жыхар

хлопцаў ведае ў твар:

гераічныя ў іх інваліды!

 

Патрыёт-пабіраха з Смургоняў

ў знак пратэсту жабруе ў вагоне

і сьвядома бярэ

толькі дробныя «рэ»:

на буйных не малююць «пагоні»!

 

РНЕшнік-суворавец з Кобрыню

не баіцца ні ўдава, ні кобры, ні

каракурта, бо ён

сам нібы скарпіён,

«дзяржбясьпекай» як зброя адобраны.

 

Найскептычная жэншчына з Рэчыцы

атрымала пасаду дасьледчыцы.

Запярэчыш старой –

толькі скепсьціш настрой:

найскептычным вой кепска пярэчыцца!

 

Найнавейшы расеец з-пад Копылю

ў патрыманым катаецца «опэлі»:

гаспадар год таму

не патрапіў ў турму

й пахаваны ў мясцовым нэкропалі.

 

Сама праведны рэзьнік з Лагойску

стаў рабіць абсалютна па-гойску:

праз сваю дабрыню

забівае сьвіньню,

бо сыны ва Ўкраіне, у войску.

 

У сям'і чарнасоценца з Доўску

сын у сьне гаварыў па-жыдоўску.

Бацька помсьціць гатоў,

закрычэў: «Бі жыдоў!»...

А пасьля дараваў па-бацькоўску.

 

У зьбяднелага шляхціца з Крэва

ні гарэлкі няма для сугрэву,

ні гуркоў, ні масьлін,

ані іншых расьлін, –

акрамя геральдычнага дрэва.

 

Сэнбэрнар у папа з Маларыты

меў вялізарныя габарыты,

бачыў смачныя сны

пра кавалак мясны

й памятаў, дзе калега зарыты.

 

Патрыётка ад мужа з Драгічына

патрабуе праўдзівага вычыну:

«Страшна кінуць ва ўрад

самаробны снарад –

хоць прыбі да падлогі масьнічыну!»

 

Будаўнік камунізму у Трабах

век-вяком мізарнеў у прарабах,

у мясцовых «кідал»

выкладаў «Капітал»,

рэшту часу цягаўся па бабах.

 

Ісламіст-бээнэфавец з Іўя

кажа: «З ласкі Аллага адкрыў я

рэлігійны сакрэт:

пуп зямлі – мінарэт,

а навокал – свабодная Крыўя!»

 

Беларусы з памежных Друскенікаў

не ўжываюць ніколі займеньнікаў:

бо агульнае «мы» –

верны шлях да турмы,

а «яно» – верны шлях шызафрэнікаў.

 

У нарколяга з Мар'інай Горкі

аксыёму, што сьпірт – вельмі горкі,

кожны ведае сын,

асабліва адзін,

што ня ўнік выхаваўчае поркі.

 

Прыгажуня й распусьніца зь Мёраў

паказала каханку свой нораў:

«Я сэкс-бомба, і ты,

хоць і надта круты,

не хадзі да мяне безь мінёраў!»

 

Улюбёнец жанчын з Баравухі

быў гарбаты, рабы, віславухі,

кірпаносы, крывы

і суцэльна сівы

ад сардэчных турбот і сівухі.

 

У «прасунутай» школе ў Глыбокім

навучаньне было аднабокім:

кантрацэпцыя ў ранцах,

бо аб СНІДзе і пранцах

ўсім вядома даўно назубок ім.

 

Два хлапцы да красуні з-пад Шчучына

сябрука прывялі на заручыны.

Ўспамінала дарма,

хто жаніх, – і з трыма

заручылася. Дочкі вы сучыны!

 

Гумарысты да снайпэра зь Лёзна

па ўспамогу зьвярнуліся сьлёзна.

Ой, ня ўнікнуць бяды:

той паўсюль і заўжды

падыходзіў да жартаў сур'ёзна!

 

Валацуга, прыехаўшы ў Друю,

палюбоўніцу ўбачыў старую.

Сьлёзы сотняю бруй:

«Дарагая, даруй!»

А каханка ў адказ: «Не дарую!»

 

Прарасійскія гопнікі ў Гомелі

прэзыдэнта надзвычай багомілі,

лукамол, кадэбэ...

Ды пазналі сябе

ў сьцёбных вершах – і аж зьнерухомелі.

 




Крыніца: Наша Ніва

Беларуская Палічка: http://knihi.com