Аркадзь Куляшоў

Маналог

Памяці паэтаў

З. Астапенкі і Ю. Таўбіна

 

* * *

 

Калі і дзе, я ўдакладняць не стану

Таго, што больш не выклікае прэк,

Бесчалавечнасць выпаліла рану

На часе тым, што адышоў навек.

 

А забыццё, каб сцерці з нешматслоўнай

Зямлі бесчалавечную віну,

Схавала месца смерці безназоўнай

Пад дываном, сатканым з дзірвану.

 

I хоць дзірван, што рану ўкрыў старанна,

Стаў палыном на мёртвай глебе той,

Не зарасла зямлі жывая рана,

А зарасла зямля яе травой.

 

Дзе б я ні быў, дзе б мне ні давялося

Убачыць дол, сівы ад палыну,

Пякуча сэрца сціснецца, і лёс я

Загінуўшых без весткі памяну.

 

* * *

 

Сябры мае! Пад пустак дыванамі

Ці не абрыдла безназоўнасць вам?

Дзе дзверы, што замкнуліся за вамі?

Як вас знайсці? Якіх пытацца брам?

 

Маўчыць нябыт каменных пліт паважных,

Дзе з надпісаў дажджы змываюць пыл,

Там я блукаў, але імёнаў вашых

Не адшукаў на вокладках магіл.

 

Няма куды сваю жалобу ўскласці

Ні жонкам, ні знаёмым, ні бацькам.

Сябры мае, хіба аб гэтым шчасці

У маладосці марылася нам?

 

Вяло нас музы строгай блаславенне

На шлях цяжкі, ды што казаць аб тым...

Я — ваша памяць, вы — маё сумленне,

Я — дрэўка, вы — трывалы сцяг на ім.

 

* * *

 

Устоіць той, хто варт,

На старт, сябры, на старт!

Юлі Таўбін

 

Быў кожны з вас адважных стартаў варты,

Шкада, што фініш быў не вартым вас.

Па-рознаму адлегласць паміж стартам

I фінішам нам адмярае час.

 

Адным, хто доўга жыў, зрабіўшы мала,—

Кароткім падарожжам за труной;

Другім, хто шмат зрабіў, пражыўшы мала,—

Адлегласцю ў бяссмерце даўжынёй.

 

Нядоўгім быў ваш век, як век падзёнак,

Мае сябры!.. Суровы сівер змёў

Са старту вас. Вы — кнігі без старонак,

Лісты без дрэў, дарогі без слядоў.

 

Нялёгка мне працягам быць тых самых

Няходжаных шляхоў, быць вартым тых

Спраў абарваных, кніг недапісаных,

Якім не ўзняцца з фінішаў сваіх.

 

* * *

 

Не бачыўся я ўсё жыццё амаль

З сябрамі незабыўнымі маімі.

Зноў выклікае на размову з імі

Навекі разлучыўшая нас даль.

 

Каня свайго сядлаю і ў дарогу,

Цяжэйшую з усіх былых дарог,

Кіруюся адзін,— як маналог

На пошукі жывога дыялогу.

 

Але ці след спяшацца мне, калі

Цень падаўжэў, конь пакалечыў ногі

I там, куды я еду, дыялогі

Спяць вечным сном, набраўшы ў рот зямлі?

 

Не прыпыняйся, не жахайся, слова!..

Хай адвячорак доўгім ценем лёг —

Магчыма немагчымая размова

Датуль, пакуль магчымы маналог.

 

* * *

 

Як мне сябрам паклон адважыць нізкі,

Дзе адшукаць іх захавання дол?

Ляглі маўклівым сведчаннем на стол

Адзіныя іх помнікі — дзве кніжкі.

 

Друкарняю адціснуты як след

На вокладках два прозвішчы і даты

Іх нараджэння новага на свет.

Два томікі, як два чырвоных святы!

 

Смяротнага спаборніцтва з пяром

Не вытрымаў ні штык, ні сталь рыдлёўкі,

I не змагла імгла нямой дамоўкі

Верш задушыць халодным забыццём.

 

Два томікі — два помнікі. З партрэтаў

Глядзяць сябры. Мы дружбе служым зноў.

Інакшых служб не трэба для паэтаў —

Ні ладану, ні жаласных прамоў.

 

* * *

 

Глядзіце без дакору і пагарды

Вы на мяне з экранаў вашых кніг,

Як кінастужак спыненыя кадры,

Гатовыя крануцца кожны міг.

 

На старце вы. Ад быстрае пагоні

Мне не ўцячы, а вам не перагнаць

Мае маршчыны і сівыя скроні,

Якім рукой да фінішу падаць.

 

Для тых, хто вас не бачыў, вы — партрэты

Адстартаваўшых год. А для мяне —

Вы назаўжды майго юнацтва леты,

Што не падставяць скроняў сівізне.

 

Для іншых вы — ахвяры радавыя

Крутых гадоў, бязлітасных судоў.

А для мяне — вы маршалы, якія

Камандавалі б арміямі слоў.

 

* * *

 

Так, мы — сябры па сэрцу і па зброі,

Вядомы арсенал байцоўскі наш:

Чарніла і чарніліца, пяро і

Хімічны альбо просты карандаш.

 

Мне нечым перад вамі ганарыцца,

Сябры!.. Адны ў нас пушчы і палі,

Засмаглымі радкамі з іх крыніц мы

Адзін і той жа халадок пілі.

 

Мне на жыццёвых шалях перавагі

Лёс не адважыў. Толькі ў тым яна,

Што доўгі шлях маёй няўтольнай смагі

Не абарвала ранняя труна,

 

Што я далей друкую крок, нібыта

Па бітым шкле — па муках, па вайне...

А ўсё, што мною знойдзена, набыта,

Належыць дружбе нашай, а не мне.

 

* * *

 

Адзіным дрэвам дружбы мы раслі.

З трох два сукі сякера смерці ссекла.

Не трапілі яны ні ў рай, ні ў пекла,

Працяг іх існавання — на зямлі.

 

Дагэтуль іх, нібы руку — бязрукі,

Нагу — бязногі, адчувае ствол,

Жывая верхавіна помніць мукі,

Рукой гвалтоўнай кінутых на дол.

 

Асуджаныя лёсам на знішчэнне,

Яны не падуладны сілам зла:

Карэнні ў дрэва ёсць апроч ствала,

Апроч карэнняў прагных ёсць насенне.

 

Праходзячы кругазваротны шлях,

Яно і іх вяртае ў схоў глыбокі,

Адкуль для новых дрэў карэнне сокі

Бярэ, зямлю трымаючы ў руках.

 

* * *

 

Адзін памёр ад тыфусу брушнога

За кратамі, сярод муроў сырых.

Без стужак, без вянкоў, без некралога,

З кляймом абвінавачання цяжкога,

 

Згубіўся ён сярод магіл глухіх.

Другі на фронт з таежнага барака

Шчасліва ўцёк. За валам агнявым

Яго салдацкі штык вяла атака,

 

Там ён на смерць пад прозвішчам сваім

Хадзіў і пахаваны разам з ім.

Хай згублены сляды іх захавання,

Не страчаны іх сувязі з зямлёй.

 

Яна для іх — не вечны супакой,

А месца пасмяротнага спаткання,

Прызначанага ў памяці маёй.

Пакуль жыву, яны жывуць са мной.

 

* * *

 

Яны ў мае наведваліся сны,

Праходзілі дарогамі былога

Адлегласць ад калыскі да труны.

Яны ў мяне на ўсё жыццё адны,

А ў іх, апроч майго радка скупога,

На ўсёй зямлі не знойдзеш больш нікога.

 

Як без мяне ім быць, а мне без іх?

Адна ў нас засталася на траіх

Мая дамоўка. Не хачу, каб з ёю

Засыпалі халоднаю зямлёю

Жывую памяць аб сябрах маіх.

 

Пакрыўджаную выракам суровым,

Яе не зацярушыць змрок сляпы,

Пакуль над захаваннем палыновым

Да іх, жывых, з непахаваным словам

Звяртацца будзе мой радок скупы.

 

* * *

 

Датуль мне ў снах з'яўляліся яны,

Пакуль не сталі вершамі маімі.

Час надышоў мне развітацца з імі —

Нібы застолле, апусцелі сны.

 

Згубіліся абліччы, змоўклі словы,

Зноў я адзін. У розныя бакі

Краіны той, дзе вечныя іх сховы,

Раз'ехаліся моўчкі дружбакі.

 

Няўжо даволі з іх той сціплай меры —

Трох метраў непрытульнае зямлі?

Той памяці, шматка тае паперы,

З якой яны радкамі прараслі?

 

А можа, гэта — самазахаванне,

Катораму без сноў такіх лягчэй?

А можа — абавязку выкананне?

Дазвол сумлення — рухацца далей?

 

* * *

 

Хваробу, што здароўе падкасіла,

Нібы быка, за рогі мы бяром,

Пакуль жыве ў нядужым целе сіла

З уладай таямнічай над пяром.

 

Лепш цяжка жыць,

        чым быць бадзёрым трупам —

Гарэць агнём, якога ўжо нямаш,

Былой уладай пахавальны марш

Забараняць іграць крытычным трубам.

 

Лепш вечны сон, чым гэткай явы сны.

Хай на парозе небыцця такога

Мяне ў калыску з труннае сасны

Кладуць жывога так, як нежывога.

 

Нашто мне зрок, навошта гучны крок,

Хвілін імклівасць, цішыні хвіліны,

Турботы дня, апошнія навіны,

Крывёй не перагнаныя ў радок?

 

* * *

 

Мой маналог, як палымяны конь,

Пачуўшы подых бур, стрыжэ вушамі,

Спяшаецца, паразмаўляўшы з вамі,

Ад вечнага агню ў жыцця агонь.

 

Між намі лёс правёў размежаванне:

Вы — скрыжаванне рук, я — крокаў рух.

Аднак саюз мужчынскі — не каханне,

Дзе трэці лішні пакідае двух.

 

Наш брацкі вузел не парве, я знаю,

Ні адгрымеўшы, ні наступны бой.

Я, ваша памяць, вас не пакідаю,

Бяру з сабой, як клятву, як набой.

 

Злучыліся: з дарогамі дарога,

З лістамі дрэва, са слязою пыл,

I ў сэрцы тым, дзе ўсёй зямлі трывога,

У тры разы прыбавілася сіл.

 

* * *

 

Салдатаў веку, што па грозных цэлях

Вядуць агонь з траншэй перадавых,

Ужо не забіваюць на дуэлях

Забойцы каранованыя іх.

 

Аб паядынку не папераджае

Іх, як калісьці, секундант маны,

Ланцуг — яго вялікасць — іх знішчае,

Душу ад цела вее бог вайны.

 

Хваробай вокамгненнаю — інфарктам

Расстрэльваюць кароткае жыццё

I незлічоных страт агульным актам

Спяшаюцца спісаць у небыццё.

 

Але, сярод ахвяраў незлічоных

Не спісаныя памяццю жывых,

Яны агонь вядуць па цэлях чорных

З магіл сваіх! З траншэй перадавых!

 




Крыніца: Куляшоў, Аркадзь Аляксандравіч.  Выбраныя творы /  Аркадзь Куляшоў. -  Мінск :  Мастацкая літаратура, 2009. -  205, [1] с.,. - ( Школьная бібліятэка).

Беларуская Палічка: http://knihi.com