Гі дэ Мапасан

Пасаг

Шлюб мэтра Сімона Лебрумана і панны Жаны Кардзье нікога не здзівіў. Мэтр Лебруман нядаўна купіў натарыяльную кантору пана Папіёна, і, ведама, патрэбны былі грошы, каб заплаціць; а панна Жана Кардзье мела трыста тысяч франкаў гатоўкаю - банкнотамі і чэкамі на просьбіта.

Мэтр Лебруман быў прыгожы хлопец. У ім была нейкая шыкоўнасць, шыкоўнасць, уласцівая натарыусу, шыкоўнасць, можа, трохі правінцыйная, але ўсё ж такі шыкоўнасць, што не часта сустрэнеш у Буціні-лё-Рэбур.

Панна Кардзье мела вабнасць і свежасць, вабнасць трохі сарамлівую і свежасць трохі пабляклую, але, увогуле, яна была пяшчотная і прынадная прыгажуня.

На вяселле збеглася паглядзець усё мястэчка. Усім спадабаліся маладыя, якія вярнуліся пасля царквы схаваць сваё шчасце пад шлюбны дах, вырашыўшы зрабіць кароценькую вандроўку ў Парыж пасля некалькіх дзён кахання.

Дні гэтыя былі чароўныя, бо мэтр Лебруман змог адразу надзіва спрытна, далікатна і ладна абыходзіцца з жонкай. Яго дэвіз стаў: Памаленьку - далей зойдзеш». Ён быў цярплівы і дзейны адначасова. Жонка ўсёй душой і адразу пакахала яго.

Праз чатыры дні пані Лебруман абагаўляла мужа. Яна больш не магла без яго, прагнула песціць, цалаваць яго, тузаць за рукі, бараду і г. д. Яна сядала яму на калені, бралася за вушы і казала: «Разяў роцік, заплюшч вочы». Ён даверліва падстаўляў рот, мружыў вочы і адчуваў даўгую салодкую бусю, ад якой яго праймалі дрыжыкі. А яму, яму таксама не хапала пяшчоты, вуснаў, рук, усяго сябе, каб цешыць жонку з ранку да вечара і з вечара да ранку.

 

* * *

 

Як толькі мінуў першы тыдзень, ён сказаў маладой жонцы:

- Калі хочаш, паедзем у Парыж у тую сераду. Пагуляем, як закаханыя перад вяселлем. Сходзім у рэстараны, у тэатр, у кабарэ, паўсюль-паўсюль.

Яна аж падскочыла ад радасці:

- О, добра, ой, як добра, едзем хутчэй.

Ён сказаў:

- Бо як нічога не трэба забываць, дык ты папярэдзь бацьку, каб ён сабраў увесь пасаг. Я вазьму яго з сабой і адразу заплачу грошы мэтру Папіену.

Яна адказала:

- Я пагавару з ім раніцай.

І ён падхапіў яе на рукі, каб зноў нацешыцца ў мілай гульні, што так прыйшлася ёй да смаку за| апошні тыдзень.

У другую сераду цесць з цешчай праводзілі на вакзал дачку з зяцем, якія выбраліся ў сталіцу.

Цесць казаў:

- Клянуся, вялікая рызыка браць з сабою такія грошы.

Але малады юрыст усміхнуўся.

- Ні пра што не хвалюйцеся, тата, - казаў ён, - я да ўсяго звыклы. Разумееце, з маёй прафесіяй мне часам надараецца трымаць у кішэні мільён франкаў. Такім чынам мы абмінаем безліч фармальнасцей і не марнуем часу. Не бярыце гэтага да галавы.

Кандуктар крыкнуў:

- Пасажыры на Парыж - па вагонах!

Яны прайшлі ў купэ, дзе ўжо сядзелі дзве старыя кабеты.

Лебруман шапнуў жонцы на вуха:

- Шкада, не змагу закурыць.

Яна ціхенька адказала:

- І мне вельмі шкада, але зусім не таму.

Цягнік даў свісток і паехаў. Яны ехалі гадзіну і амаль усю дарогу маўчалі, старыя так і не заснулі.

Калі яны апынуліся пад дахам вакзала Сэн-Лазар, мэтр Лебруман сказаў жонцы:

- Хочаш, дарагая, сходзім спачатку паснедаем на бульвары, а пасля спакойна вернемся па багаж і паедзем у гатэль.

Яна адразу згадзілася:

- О! Добра, паснедаем у рэстаране. А ён далёка?

Муж адказаў:

- Ага, далекавата, але мы паедзем у омнібусе.

Яна здзівілася:

- А чаму не на фіякры?

Ён дабрадушна забурчаў:

- Бач якая ты зборлівая, браць фіякр на пяць хвілін дарогі, кожная хвіліна - шэсць су, багата жывеш.

- І праўда што, - трохі сумеўшыся, сказала яна.

Міма якраз праязджаў вялізны омнібус, які цягнулі трое коней. Лебруман крыкнуў:

- Кандуктар, гэй, кандуктар!

Непаваротлівая махіна прыпынілася, і малады натарыус падштурхнуў жонку, сказаўшы ёй:

- Прайдзі ў сярэдзіну, а я залезу наверх, выкуру перад снеданнем хоць адну цыгарэту.

Яна не паспела адказаць, бо, каб дапамагчы ўскочыць на прыступку, кандуктар падхапіў яе пад руку і ўцягнуў у салон. Ашаломленая, яна ўпала на лаўку і, збянтэжаная, убачыла праз задняе акно ногі мужа, які караскаўся на імперыял.

Маладая жанчына апынулася паміж тоўстым панам, які пахнуў люлькай, і старой, ад якой патыхала сабакам.

Астатнія пасажыры, якія моўчкі сядзелі радком, - служка з бакалейнай крамы, работніца, сяржант-пехацінец, васпан з залатымі акулярамі і ў ядвабным капелюшы з вялізнымі, закручанымі ў трубку палямі, дзве самавітыя надзьмутыя пані, што нібы казалі сваім выглядам: «Мы тут, але не раўнуйце нас з тымі», дзве манашкі, проставалосая дзяўчына і далакоп - былі падобныя на збор карыкатур, на музей гратэскаў, здаваліся галерэяй шаржаў на чалавека, камічнымі лялькамі, у якіх страляюць у кірмашовых цірах.

Ад хістанняў омнібуса галовы пасажыраў матляліся і гойдаліся, трэслася друзлая скура на шчоках; колы падскоквалі, і людзі здаваліся ачмурэлымі і соннымі.

Маладая жанчына адчувала млявасць.

«Чаму ён не пайшоў са мною, - думала яна. Яе прыгнятаў несвядомы сум. - Ён, пэўна, мог бы абысціся без гэтай цыгарэты».

Манашкі далі знак спыніцца і злезлі, пакінуўшы па сабе прэсны пах старых спадніц.

Омнібус паехаў і зноў спыніўся. Увайшла чырвоная, задыханая кухарка. Яна села і паставіла на калені кошык. На ўвесь салон моцна тхнула памыямі.

«Едзем далей, чым мне здавалася», - падумала Жана.

Далакоп выйшаў, і на яго месца сеў фурман, ад якога патыхала стайняй. Месца проставалосай заняў пасыльны, ад ног якога біў пах усёй яго дзённай хадні.

Жане было кепска, моташна, і немаведама чаму ёй хацелася заплакаць.

Адны людзі выходзілі, другія сядалі на іх месцы. Омнібус ехаў па бясконцых вуліцах, спыняўся на прыпынках, зноў ехаў.

«Так далёка, - думала Жана. - Толькі б ён не прамінуў гэтага рэстарана, толькі б не заснуў. Ён так стаміўся за апошнія дні».

Трохі-патроху вагон пусцеў. Яна засталася адна, зусім адна. Кандуктар абвясціў:

- Важырар!

Жанчына не ўставала з месца, і ён паўтарыў:

- Важырар!

Яна паглядзела на яго, разумеючы, што гэта сказалі ёй, бо нікога больш не было. Мужчына паўтарыў трэці раз:

- Важырар!

Тады яна спыталася:

- Дзе мы?

Ён грубавата адказаў:

- Важырар, Божа мой, па дваццаць разоў вам казаць!

- А гэта далёка ад бульвара? - сказала яна.

- Ад якога?

- Ды ад Бульвара Італьянцаў.

- Мы даўно яго праехалі!

- Хіба! Паклічце, калі ласка, майго мужа.

- Вашага мужа? А дзе ён?

- На імперыяле.

- Наверсе? Там даўным-даўно нікога няма!

Яна схамянулася.

- Як гэта? Не можа быць. Мы селі разам. Паглядзіце лепей, ён мусіць там быць!

Кандуктар пачаў злавацца:

- Слухай, малая, досыць балбатаць, аднаго згубіла - дзесяць знойдзеш. Злазь, прыехалі. Падбярэш сабе другога на вуліцы.

Слёзы паказаліся ў яе на вачах, яна зноў папрасіла:

- Але ж, пане, вы памыляецеся, я ведаю, вы памыляецеся. У яго пад пахай быў тоўсты партфель.

Кандуктар засмяяўся:

- Тоўсты партфель. Але ж і праўда, ён выйшаў на Мадлен - ён ад вас уцёк. Гі-гі-гі!..

Омнібус стаў. Яна выйшла і міжволі, інстынктыўна, зірнула на дах. Там нікога не было.

 

* * *

 

Яна раптам заплакала і, не зважаючы, што яна на вачах у людзей, сказала:

- Што ж мне цяпер рабіць?

Падышоў інспектар транспартнага бюро.

- Што тут такое?

Кандуктар з'едліва адказаў:

- Гэту даму па дарозе кінуў муж.

Той сказаў:

- Хай сабе, не дзіва, займіцеся вашымі справамі.

І павярнуўся спінай.

А яна пайшла куды вочы глядзяць, збянтэжаная, не разумеючы, што здарылася. Куды ісці? Што рабіць? А ён, што з ім? Адкуль такая няўважлівасць?

У яе заставаліся два франкі. Да каго пайсці? І раптам яна згадала пра свайго стрыечніка Бараля, намесніка загадчыка аддзела ў Марскім міністэрстве.

Грошай якраз хапала на фіякр, і яна назвала яго адрас. Яна пераняла Бараля, калі той ішоў у міністэрства. Як і Лебруман, ён трымаў пад пахай напакаваны партфель.

Яна выскачыла з фіякра і гукнула:

- Анры!

Ён здзіўлена спыніўся.

- Жана?.. тут?.. зусім адна?.. Што вы тут робіце, адкуль вы ўзяліся?

З вачамі, поўнымі слёз, яна пралепятала:

- Я толькі што згубіла мужа.

- Згубілі? Дзе?

- На омнібусе.

- На омнібусе?.. Божа!

З плачам яна расказала яму пра здарэнне.

Ён задумліва выслухаў яе і спытаўся:

- Раніцай ён быў зусім нармальны?

- Зусім.

- Добра. Ці шмат грошай у яго было?

- Шмат. У яго быў мой пасаг.

- Ваш пасаг?.. Увесь пасаг?

- Увесь... каб адразу заплаціць за кантору.

- Ну дык, дарагая стрыечніца, шукайце вашага мужа на дарозе ў Бельгію.

Яна яшчэ не разумела.

- Вы кажаце... майго мужа? - прашаптала яна.

- Я кажу, што ён хапнуў ваш пасаг... і шукай-гукай.

Ёй не хапала паветра, яна шапнула:

- Значыць... значыць... ён прайдзісвет!

І, ледзь не самлеўшы ад хвалявання, яна ўпала на грудзі стрыечніку і загаласіла.

Каля іх пачалі спыняцца. Ён ціхенька падштурхнуў яе да сваіх дзвярэй і, трымаючы за талію, падняўся з ёй па лесвіцы, а калі здзіўленая пакаёўка адчыніла дзверы, загадаў:

- Сафі, збегайце ў рэстаран, вазьміце снеданне на дваіх. Сёння я не іду ў міністэрства.



Пераклад: Сяргей Мурашка

Беларуская Палічка: http://knihi.com