Ядвігін Ш.

Бярозка

Даждаўся Лявон, што яго пацеха Марыська выцягнулася ўгару, як тая маладая, тладкая бярозка. Ад хлапцоў адбою не было, i хоць сэрца кроўю аблівалася, a пара падышла замуж аддаваць.

Справіў Лявон вяселле як мае быць: каб у сэрцы дзіцячым на доўгія годы добрая памятка асталася i каб перад людзьмі сораму не было; але, як прыйшлося расставацца з дачушкай, сплакаўся, бедны, як бобр: быццам чуяла сэрца нешта нядобрае. ён і кажа ёй на апошнім адвітанні:

— Слухай, пацеха мая, адну цябе толькі я маю i адну табе толькі даю раду: калі цябе прыцісне горкая доля, калі табе будзе вельмі цяжка жыць, што i змогі не будзе вытрываць, не жалься нікомунікому, хіба знойдзеш такую спрыяючую верную душу, як спрыяла i верная была для цябе душа твайго бацькі; не знойдзеш — ідзі лепш у лес, выберы, каторае табе спадабаецца, дрэва i яму, толькі яму аднаму, маё ты дзіцятка, душу сваю адкрывай, жаль свой вылівай...

Прайшло нямала часу. Паехаў Лявон дачкі даведацца. Вылецела Марыська з хаты, кінулася бацьку да кален; прыпала пасля галоўкай да грудзей бацькавых, але ўскорасці, як бы засаромеўшыся, адскочыла, спусціла вочкі i стаіць, уся збялеўшая, толькі губкі дрыжаць...

Доўга Лявон моўчкі ўглядаўся на сваю пацеху, a пасля памалу падышоў да яе i глухім, быццам не сваім голасам стаў дапытваць:

— Цяжка?

— Ой, цяжка, татачка!— уздыхнуўшы, адказала дачка.

— Жалілася?

— Жалілася, — вышаптала Марыська.

— Каму?

— Бярозцы.

— A больш?

— He знайшла каму.

— Нясі сякеру, пакажы мне гэтае дрэва.

Хістаючыся, як маладая ад буры бярозка, ішла наперадзе Марыся, a за ёй, як хмара, сумны ішоў з сякерай Лявон...

— Вось тая, на ўзгорку, — здалёк паказвала рукой Марыся. — Ой, татачка, — жалілася яна, — якая гэта была пекная бярозка, якая гладкая! Якія пекныя былі на ёй галінкі, a на галінках паўнюсенька зялёненькіх бліскучых лісточкаў!.. Лявон маўчаў.

— ... Татачка! што ёй зрабілася? Гэта ж цяпер лета... Чаму яна ўчарнела? Чаму здрабнелі,

Лявон маўчаў.

— ...Чаму жаўцеюць галінкі свае яна ўніз апусціла, быццам яны плачуць?.. Я так любіла,a яна ўмір...

He паспела слова скончыць Марыся, як цяжка грукнуў па дрэве абух... Як падстрэленая птушка, скокнула яна i схапіла за руку старога:

— Татачка, не чапай!! He чапай, родненькі мой! — прасіла Марыся. — Баліць... баліць...

Але Лявон, нічога не кажучы, ізноў стукнуў абухом па дрэве; рэха не адазвалася — стук быў глухі, як бы гэта не па дрэве, a na зямлі стукаў... Марыська стаяла воддаль, заламаўшы рукі, i глядзела быццам на нешта вельмі страшнае, толькі з вачэй яе сыпаліся адна за адной слязінкі, як сыпаліся пажоўклыя лісточкі з здрыгануўшайся пад абухом бярэзіны... Лявон нагнуўся, абчасаў каля пня кару і, адагнуўшыся, са ўсяго маху запусціў сякеру ў бярозу і, павярнуўшы тапарышча набок, адшчапіў вялікую трэску. Дрэва заскрыпела, запішчала, быццам стала жаліцца, як тое дзіця... a зпад Лявонавай сякеры шчэпкі ляцелі i ляцелі...

Але нядоўга яму прыйшлося працаваць: нагнуўся Лявон, глянуў на падсечанае месца, ткнуў туды тапарышчам і, адагнуўшыся, глыбока-глыбока ўздыхнуў...

— Марыська, дзіцятка маё, — дрыжачым голасам пачаў Лявон, — бачыш? Гэта ж тут усяго на палец абалоні! A там — там парахня, адна парахня!.. A ведаеш чаму, гаротніца ты мая? Ведаеш? Гэта ж твой боль, гэта ж твой жаль спарахнілі гэту бярозку,— бо ты доляй сваёй жалілася ёй. Дрэва i то спужалася такой долі... Умірае гэта бярозка, умірае без пары, бо кожны раз, як ты прыходзіла жаліцца, ёй было штораз цяжэй, a ты, маё гаротнае дзіця, успомні, ты тады мела хвіліны, падобныя да шчасця...

I Лявон, узяўшы рукамі галоўку сваёй пацехі, моцна прыціснуў да сябе, a Марыська, тулячыся да бацькавых грудзей, прашаптала:

— Татачка, a чаму паміж людзей я не знайшла, каму пажаліцца?

Лявон маўчаў.




Крыніца: http://www.rv-blr.com/litaratura/view/116

Беларуская Палічка: http://knihi.com