Ян Баршчэўскі

Курганы

 

 

У дарозе цяжка ў спёку,

Коней сціш, тут цень і холад.

Коней падганяе голад,

Дай спачыць ім, дай аброку,

Дый вада тут недалечка,

Ля карчмы смяецца рэчка.

 

Пехатой ідуць аблокі

З возера вады напіцца.

Пад гарой звініць крыніца,

На раўніне дуб высокі.

Лесам курганы прыспаны.

Касцёл блізка мураваны.

 

Вось ідзе падданец кія

З поля на дарогу й крэкча,

«Ці не скажаш ты, старэча,

Гэта курганы якія?

Можа, крыжакоў магілы?

Ці спачынак іншай сілы?»

 

- Звеку кажуць і даводзяць,

Гэта крыжакоў магілы.

Тут капаюць дол астылы,

Зброю ржавую знаходзяць.

І сказаў мне пра здарэнне

Жудаснае да знямення.

 

Тут калісьці ў нашым краі

Жыў якійсьці чужаземец,

Ці француз ён а ці немец,

Аніхто ўжо не ўзгадае.

Ні ў нядзелю, аніколі

Не бываў ён у касцёле.

 

І не меў, вядома, шаны

У суседзяў, бо нібыта

З чортам ладзіў сябравіта,

Дый памёр неспавяданы.

Твар меў жудасны на подзіў -

Кожны позірк свой адводзіў.

 

Страшныя астанкі звычна

Грамада ў труну хавае,

Свенціць ксёндз вадой, спявае

Requem eternam зычна.

І труну пад голас звона

У касцёл нясуць сцюдзёна.

 

Ля касцёла за ракою

У суседзях з курганамі

Жыў юнак за туманамі,

Не даваў усім спакою.

Зухаваты, дзёрзкі, ўпарты

І са зданяў строіў жарты.

 

Пахваліўся: «Перш чым зграю

Уначэлых цёмных жахаў

Пеўняў крык прагоніць з гмахаў,

Жарт з нябожчыкам сыграю,

Волас выстрыгу з вусішча,

Хай жа здань мне ўслед пасвішча».

 

Як сказаў такія словы,

Адступацца недарэчна,

Гонар страціць небяспечна.

Хлопец быў на ўсё гатовы.

Дзверы кутыя паволі

Адамкнуў - і ўжо ў касцёле.

 

Ды сама найшла трывога,

Глуха скрозь, глядзіць з ваконца

Маладзік - заступнік сонца.

Ён малітву ўзнёс да Бога,

Ўзяўшы з алтара распяцце,

Каб прагнаць вякоў закляцце.

 

З крыжам хлопец пасмялелы

Да мярца йдзе без супыну,

Адмыкае дамавіну -

Бачыць чорны труп згарэлы.

Вочы ўпалыя, як днішчы,

Сівыя тырчаць вусішчы.

 

Ён за вус, а здань рукою

Вус хапае ды вачамі

Зырыць, склыгае зубамі,

І ўстае, і галавою

Круціць. Хлопец стаў, як хворы -

Дзверы ён забыў на хоры.

 

І на сходцы крыж узмашны

Ён паклаў; бяжыць нябожчык,

Зірк на крыж - і глухне пошчак,

Крыж асуджанаму страшны.

І жахлівае аблічча

Пасярод касцёла кліча:

 

«Вырачэнцы-душы, ўстаньце,

Вашы жыцці свет жахалі,

Тут вас курганы прыспалі.

Хоць на свет здзічэлы гляньце.

У крыжацкай непакоры

Штурмам возьмем, возьмем хоры».

 

Задрыжэла ўсё наўкола,

Гэткі голас быў пагудны,

Быццам бы труба у дзень судны.

Курганы як раскалола.

У глухой цвінтарскай тхлосці

Грукаюцца труны й косці.

 

Падымаюцца шкілеты,

Ў іх з насоў, з ратоў нялюбы

Сыплецца пясок праз зубы;

Труны, ржавыя стылеты,

Бач, нясуць, хадою шпаркай

Крочаць, месік знік за хмаркай.

 

Лярвы кідаюць дакоры

І касцёл перапаўняюць,

На труну труну ўскладаюць,

І па трунах аж на хоры,

Як па сценах пары-ў-пары

Лезуць страшныя пачвары.

 

Ксціўся ён анёльскім сказам.

Як імя Езуса ўчулі,

Паляцелі долу ў гуле

Косці з узбраеннем разам.

Труны падалі вясёла,

Ноччу гром грымеў з касцёла.

 

Зоркі йшлі сваёй дарогай,

Ды ўцяклі хутчэй за хмары.

Зрэдку маладзік паджары

Пазіраў на ўсё з трывогай.

Там над цвінтаром без жалю

Совы крыллем лапаталі.

 

На нагах ужо шкілеты,

На труну труну ўскладаюць,

Штурм нанова пачынаюць,

Мечы ржавыя, стылеты

Помста ўзносіць перад бітвай -

Не памогуць крыж з малітвай.

 

Ксціўся ён анёльскім сказам.

Як імя Езуса ўчулі,

Паляцелі долу ў гуле

Косці з узбраеннем разам.

Труны падалі вясёла,

Ноччу гром грымеў з касцёла.

 

Рана бліснуў дзень праменнем,

Молячыся за памерлых

Асвячонай веры верных,

Ксёндз заходзіць са здзіўленнем

У касцёл, і лоб ягоны

Пакрывае пот сцюдзёны.

 

І прыбеглі з вёскі людзі,

Як пабачылі шкілеты,

Труны, ржавыя стылеты,

Спалатнелі ў перапудзе.

Сэрца ў кожнага дрыжэла.

Роспыты пайшлі нясмела.

 

Узнялі на хоры вочы -

Там юнак знямелы, белы.

Ён пасля, паздаравелы,

Распавёў пра жахі ночы.

І прыгадваў з дрыжыкамі

Пра сустрэчу з крыжакамі.

 

Змоўк стары. Найшло сутонне.

І зірнуў на курганы я,

І згадаў часы былыя,

Загадаў запрэгчы коні.

Едзьма! Час вячорны можа

Залагодзіць падарожжа.

 

[1841]

 

 

Каментары

 

Упершыню на польскай мове ў альманаху «Niezabudka» (T.III. 1842).



Tłumaczenie: Рыгор Барадулін

Беларуская Палічка: http://knihi.com