epub
 
Падключыць
слоўнікі

Янка Купала

Паэта і цэнзар

Крыху балада

Прысвячаецца быўшым,

цяперашнім і маючым

быць цэнзарам

 

Цяпер ці калісьці — не ўцямлю,

А толькі не лгу ні на міг,—

Паэты пісалі паэмы,

А цэнзары рэзалі іх.

 

Паэмы (ужо ж не паэтаў)

Сек цэнзар, як вецце пастух,

Аж трэскі-паперкі ляцелі

У чыстае поле, як пух.

 

І доўга цягнулася гэта,

Як баіць народная весць,

На згубу бунтарскіх паэтаў,

На цэнзарскі гонар і чэсць.

 

І шлі так гады за гадамі

Пад воклікі чорных імшоў,

Ішоў за паэтам паэта,

За цэнзарам цэнзар ішоў.

 

І трэба ж — о дзівы! О цуды!

О слаўны дваццаты наш век!

Паэта прыдумаў паэму,

А цэнзар яе не пасек.

 

А толькі... Паслухайце толькі,

Што з гэтага далей было:

Вы ўбачыце, людзі, як гэта

Ў дабры часам гнездзіцца зло.

 

Паэта пад потам крывавым,

Не сплючы сто ночак падрад,

Паэму згарусціў, аж міла,

І цэнзару даў на прагляд.

 

А цэнзар меў добрае сэрца,

Што рэдка у нашым вяку,—

Паэмы не сек і не рэзаў,

А толькі... пагладзіў крыху.

 

Паэта пісаў:

 

О віхры, о вы, бураломы,

Свабодных нябёс жыхары!

Дрыгніце разбэшчаным светам,

Збурыце парадак стары!

 

А цэнзар пагладзіў:

 

О ветры, зефіркі любыя,

Свабодных нябёс жыхары!

Галубце вы свет наш набожны,

Шануйце парадак стары!

 

Паэта пісаў:

 

Зваліце кароны і троны,—

Ўжо досць каралёў і цароў!

Хай будзе народу ўладарства

І панства зямлі жыхароў!

 

А цэнзар пагладзіў:

 

Шануйце кароны і троны...

О, чэсць каралям і царам!

Патрэбна народу прынука,

Патрэбны бізун жыхарам!

 

Паэта пісаў:

 

Ўжо досыць прыгону і здзеку

І панскага досыць ярма!

Хай будзе раб вольным навекі,

Ён векі цярпеў нездарма!

 

А цэнзар пагладзіў:

 

Ўжо досыць нам з дэмасам ладзіць...

Замала йшчэ меў ён ярма,—

Хай будзе пан панам навекі,

Ён век панаваў нездарма!

 

Паэта пісаў:

 

О віхры, о вы, бураломы!

Ударце ў заснуўшы курган!

Хай волаты ўстануць да бітваў

І скрышаць закрэпы кайдан!

 

А цэнзар пагладзіў:

 

О ветры, зефіркі любыя!

Галубце ласкава курган,—

Там дрэмлюць патульныя душкі

Пакорных, паслушных хрысцян.

 

Увага цэнзара:

 

Я крышку вам, пане паэта,

Пагладзіў ваш вершык слабы,—

Бо, бачыце, ў ім я прыкмеціў

Залішне шмат грэшнай кляцьбы.

 

*

Як гэта паэта пабачыў,

Што цэнзар з паэмай зрабіў,—

Заплакаў, заліўся слязамі,

Ў кулак, як жабрак, затрубіў.

 

Адзін і другі дзень так плакаў —

На трэці не вытрымаў ён,—

Узяў і памёр, як належа,

У вечны ахутаўся сон.

 

Прад смерцю толькі пакінуў

Таку эпітаф’ю жывым:

«Памёр я праз цэнзара, браткі,

Мяне не вініце ні ў чым.

 

Пакуль мяне цэнзары секлі,—

Ах, то ест паэмы мае,—

Яшчэ я мог вытрымаць неяк,—

Пяяць, аб чым думка пяе.

 

Але як пачалі мне гладзіць

Крывёю напісаны твор,

Не вытрываў, браткі,— каб жыў так!

Узяў я сабе ды памёр».

 

*

І спіць у магілцы паэта.

Вяночак на наспе ляжыць:

То сонца магілку цалуе,

То дробненькі дожджык імжыць.

 

Вясною, у маі вясёлым,

Калі увесь свет у красе,—

Дзяўчынка ўздыхне над магілкай,

Хлапец кулаком патрасе.

 

А цэнзар,— чытач запытае,—

Што сталася з цэнзарам тым?

Скажу, як мне людзі казалі:

Пайшоў ў манастыр назусім.

 

Сядзіць там, нічога не робіць.

Аловак свой выкінуў вон

І моліцца, моліцца шчыра.

За цэнзараў моліцца ён.

 

1919




Беларуская Палічка: http://knihi.com