Кузьма Чорны

Як у дзень ураджаю церабілаўцы ў людзі выйшлі

Накрыўшыся вячэрнім змрокам, ушушкаўшыся стагамі свежай саломы, задрамала вёска Церабілаўка.

На вуліцы мільганула чорная цень і нырнула ў цесны двор.

Ляпнулі дзверы.

— Добры вечар у хату!

— А-а, кум. Здароў!

З кутка вынырнула лахматая галава.

— Запалі, жонка, лямпу — кум прыйшоў! Газоўкі мала.

— Газы няма.

— Хэ, хэ,— заляскала з кутка,— цяпер, хэ-хэ, ляктрычаства ў модзе!..

— А дзе ж яно?

— Г-гэ-э, ка’а, дзе яно! Чыталі ўчора ў Янкі Трыгубіцы газету, дык ніша, што, ка’а, вёску асвецяць.

— Не даю веры.

— А думаеш, я даю? Дурны ты! Я ж кажу...

— Ат, гэта якраз, як нашы хлопцы дагары нагамі ўсё перастаўляюць; так і тут...

— Яно верна, хэ-хэ, сабака брэша, вецер носіць.

— Ка’аш, нешта разносяць? Ляктрыства па вёсках? А хто табе казаў? Не вер, плюй у вочы!

— Н-не! Я кажу пра хлопцаў. І мой жа Паўлюк у гэтай хеўры. Я, кажа, кансамол, і што ты мне зробіш?!.

— А ці праўда, што пакроў не прызнаюць?

— Кажаш, ці праўда! Слухай мяне, я ж ведаю, бо Паўлюк... Вы, кажа, старыя, калі гэтак пільнуецеся пакроў, святкуйце, а мы, кажа, свае пакровы зробім. Сабраў з поля ўраджай — святкуй ураджай, у нас так. Паглядзеўшы на нас, і вы, кажа, за намі пойдзеце.

— Хто гэта «вы»? Гэта значыць, мы, старыя, святкаваць з кансамоламі дзень ураджаю? Гэта гэтак Паўлюк казаў?

— Але!..

Хата гранула рогатам.

— Глядзі, Мікіта, кансамолам зробяць, гы-гы-гы!..

— Хэ-хэ — свята ўраджаю замест пакроў. І ды хто з імі пойдзе?!

— І чаго мяшаюцца! — зноў загаварылі.— Напусцілі гэтых кансамолаў (ды хто іх, праўда, напускаў, самі нек...), аграномаў некіх напрыдумлялі і дураць светам... Не гэтак вы, кажуць, поле абрабляеце. Саўсім, кажуць, па-дурному абрабляеце — дзіва, кажа, што не родзіць. Як жа ўжо яго абрабляць тут, чорт яго мацеру ведае.

— Ат, трэба было сказаць, калі чуў,— хай ужо нечага цябе пан-бог каростаю абробіць, калі нядобра я табе поле абрабляю.

— І чаго ўжо, здаецца, лезці?! Падатак аддаў — квіта. Не лезь. Дык бо не, мяшаюцца.

— Яно верна, не мяшай нам жыць так, як дзяды нашы жылі — ціха і добра. Часам з квасам, парою з вадою, але так, як прывык. А гэта аграмонаў нейкіх распладзілі. Забраў падатак — не лезь!

— Хэ-хэ-хэ — туды падатак, сюды астатак, і чаго больш? Верна?!.

— Кхэ, кхэ — табака моцная.

* * *

Назаўтра думу думала вёска Церабілаўка — куды кінуцца. З аднаго канца вуліцы гулам гулі царкоўныя званы — абедню пакроўскую поп служыць строіўся, з другога канца загрукалі возам — павезлі нешта ў школу, а там — камсамольцы, аграном, людзі нейкія новыя, настаўнік.

А тут дзяўчаты з крыкам:

— «Дзень ураджаю» ў школу павязлі!..

І Церабілаўка ўся рынулася ў школу. Царкоўныя званы пагулі-пагулі і сіратліва заціхлі...

— Таварышы, сённяшні дзень...

— Ш-ш-ш. Хто гэта гаворыць?

— Аграном.

— А, аграмон?!

— Настаяшчы рамон, што канюшыну глушыць...

— Ш-ш-ш...

— Чаго шыкаеш, як вужака, слухай.

— У сённяшні дзень, таварышы, мы павінны добра агледзець сваю палявую працу — як мы яе вядзем і што яна нам дае. Нам трэба паглядзець, колькі карысці там, дзе працуюць з агранамічнай навукай і дзе па-дзедаўску. Мы вось як разбяром зараз гэта, дык скажам, што нашы дзедаўскія парадкі ў гаспадарцы нічога не варты. І вось зачым...

— Чуеш, кум? — каравыя пальцы тузянулі суседа за халат.— Ты адно паслухай, кум,— нікуды, кажа, мы не варт з нашаю працаю...

— Ат, плюй у вочы.

— Арыштуе.

— Н-не!..

А «кум» набраўся смеласці:

— Ды ты, таварыш аграмон, я табе скажу па совесці па чыстай. Нічога, ты кажаш, не варт нашая праца дзедаўская, а недзе там, кажаш, вельмі добра — іначай працуюць, іначай вядуць гаспадарку, і вельмі родзіць. Дык дай жа ты мне на рукі тую іх працу, пакажы мне, як яно там у іх родзіць; што так гаварыць...

Весела кальнулі аграномавы вочы «кумаў» твар.

Бачыць «кум»: нагнуўся аграном каля стала, дастае нешта з кутка.

— Пачынаю паказваць, слухай!

«Кум» шмыгануў наперад, церабілаўцы ўсе за ім.

— Вось гэтае сена, браткі, вырасла на тым поплаве, на якім не ходзяць, як у вас, усю вясну і восень свінні, а дзе зроблена ўсё так, як казаў аграном. Угнаілі гэты поплаў тым попелам, які вашы бабы за плот высыпаюць.

Глядзяць церабілаўцы — у агранома ў руках пук сена, камсамолец з кутка на паказ больш цягне. Травіны, як лейцы, даўгія, як хвойнік, сяніна ў сяніну...

— Гэ-э, асакі палескай набраў, ды і хваліцца. Дзе гэта відана, каб добрая трава гэтак расла... Няма дурных...

Агонь нецярплівасці пекануў «кума», хваціў сена рукамі.

— А-я-й, браткі, гэта ж мурог!

— Мурог, настаяшчы мурог, ды гэтак узбуяў... А браткі ж...

А тут аграном:

— А вось перайшлі на шматполле, пачалі сеяць усякія культурныя травы — канюшыну, сырадэлю, лубін, як мора, цэлыя палеткі вікі... Ды яшчэ правялі канавы на поле з балота і балота асушылі — стала сенажаць па бараду, і поле сушы пакінула баяцца. А травамі так угнаілі поле — гною не трэба. Глядзі, як родзіць, аж жыта змянілася!

Глядзяць церабілаўцы — жыта, як боб: зярнё ў зярнё, цэлая мерка...

— Навыбіраў можа з кучы!..

Але тут самі гыгыкнулі рогатам:

— З кучы? Па аднаму зярняці? Хэ-хэ, чудак.

Агледзелі ўсё церабілаўцы, перамацалі. Паслухалі. Кажуць:

— Яно то верна, удвайне ўраджай. Але на тое заграніца, каб па-загранічнаму радзіла. А ў нас што? У іх і поплаў ад попелу родзіць, сей попел — расце сена.

Аграном расцягнуў твар усмешкай.

— А ведаеце вы, дзе гэтая заграніца? За дзесяць вёрст ад вас, у агранамічным пункце.

Ахнулі церабілаўцы.

— Ну?!

— Верна. Пытай у яго. Вось селянін адтуль.

Выйшаў ён наперад, той селянін. Глядзяць — суконная жакетка, у ячменных асцюках: свой брат.

— Дык гэта праўда?

— А то як жа, я ж адтуль.

Церабілаўцы абкружылі стол.

— Не напірай, браткі, аграмона прыціснеш!..

— Мы яго цяпер прыціснем. Давай яго сюды.

— А гэта бачылі?

Махнулася белае над галовамі.

— Лаві газеціну!..

— Чытай, кум.

«Кум» заслібізаваў.

— «Беларуская Вёска».

На трэцяй старонцы наткнуўся: «Як нашы сенажаці замест 40 пуд. сталі даваць на 180 пуд. сена з дзесяціны».

Зноў загулі церабілаўцы.

— Як то?

— А вось так.

— Дык чаму ж у нас гэтага не рабіць?

— А вам жа пакровы, а не дзень ураджаю трэба.

— Што пакровы, цемната наша, вось і пакровы.

І загулі церабілаўцы гулам:

— Дзень ураджаю — свята наша, настаяшчае, сялянскае!

— Церабілаўцы ў людзі выходзяць!..




Беларуская Палічка: http://knihi.com