epub
 
Падключыць
слоўнікі

Уладзімір Караткевіч

Дзядзькаў кубак

Ён жыў у невялічкім гарадку,

Мой кроўны дзядзька, просты і вялікі,

Душэўны чалавек.

Яго душу

Узгадавалі старыкі і плаўні

Адвечнага, як Беларусь, Дняпра.

Што ведаў ён?.. А тое, што й суседзі:

Маленькі гарадок, заліты сонцам,

Крандáль у садзе, хвоі на адхонах

І ветразь, сіні ад паўночных зор.

Было ўсяго.

Звінела скрыпкай шчасце,

Але часцей, як шчупаку ў ярузе —

У яме, што Дняпро на паплавах

Пакінуў пасля повені,— ў адчаі

Даводзілася думаць аб паветры

І целам біцца аб траву і торф.

Ён, як вугор, не поўзаў па расе,

Быў сынам хваль дняпроўскіх,— і аднак

Ён выжыў, выжыў, вырасціў сыноў,

Збярог дом дзедзіч, напаіў сады,

Хлусіў для смеху, жартаваў, смяяўся

І працаваў, як глеба, як Дняпро.

Вайна пажэрла ўвесь набытак роду.

Застаўся дзядзьку толькі добры розум

Ды дзедаў срэбны кубак на дзве кварты.

Падымеш — хваля ходзіць... Вось і ўсё...

Дванаццаць год таму, зусім хлапчынай,

Якому ўсё на свеце зразумела,

Які вышэйшай думкі аб сабе,

Балбоча вершы, як індзейскі певень,

І пагарджае ўсім, акрым сябе,

Бацькоўскім домам і старой таполяй,

Рыдлёўкай, гноем, садам і палямі,

Я пакідаў «навекі» родны дом.

Стаялі коні ўжо каля варот,

Быў вечар жнівеньскі, як колас, жоўты.

Лугі зарэчныя спявалі нешта

Далёка, невыразна — аб каханай,

Аб коніку і аб бялых падушках,

І гэта ўсё, напоенае сонцам,

Я з лёгкім-лёгкім сэрцам пакідаў.

«Бывай,— сказаў мне дзядзька,— толькі... ведай:

Нічога не магу табе пакінуць,

Вось толькі, можа, даўні гэты кубак,

І сэрца, і асеннія палі...

Бывай, сынок, п’ю за пуховы шлях».

І ўзняў свой кубак з маладым і даўкім,

Дурным віном паўночных нашых лоз.

Даўно ўжо коні рушылі, і ганак

Паплыў, паплыў назад. І ўсё ставала меншым,

Бы ў дні дзяцінства, калі сон бярэ.

Але нясцерпна доўга, доўга, доўга

Быў бачны на верандзе сумны дзядзька,

Што піў, прыўзняўшы кубак напалову.

Гады мінулі. Шмат я разгубіў

І шмат я страціў на шляхах сваіх.

Сябры забылі. Вершы падманулі.

І ўсё часцей я ўспамінаў чамусьці

Лёт зімародка над ракой начною,

Бяссонныя шаломы курганоў,

Дубы часоў варажскіх у размывах

Пустынных берагоў. Лістоты шум.

Бязгучныя, крывавыя зарніцы

І неадольны кліч маёй зямлі...

О мой народ! Даруй дурному сыну,

Што кінуў дом бацькоў дзеля карыта,

З якога еў са свіннямі свой хлеб...

Я больш не мог. Я кінуў камяніцы.

О, як спяшаюцца ў дарогу ногі!

Які павольны бег у цягніка!

Як незваротна, бы з клепсідры рымскай,

Пясок сцякае з хісткіх колаў воза!

Вось дзядзькаў дом расце,

бы ў снах дзяцінства.

Спускаецца, як дараванне, вечар.

Хрушчы басяць пад клёнамі.

І мне

Раптоўна стала смешна... Стала смешна...

Здалося мне, што ціха вар’яцею:

На ганку ў глыбіні двара... На ганку,

Аплеценым, як сеццю, «панічамі»,

Стаяў у той жа самай позе дзядзька,

І хваля хвосткая хадзіла ў кубку,

І кубак у яго руцэ узнятай

Быў апарожнены амаль да дна.

Як быццам Сож змяшчаўся ў гэтым кубку,

Як быццам дна ў дзядзькі не было,

І ўсе дванаццаць гэтых цяжкіх год

Ён піў свой кубак за мяне, за іншых...

Ён піў, трывала ўсталяваўшы ногі,

Віно з паўночных, даўкіх нашых лоз,

Ужо старое, як сівыя ніці,

Што серабрылі галаву яго,—

Я да яго пайшоў хадой імклівай.

Я раптам зразумеў... Я зразумеў...

А ён, павольна апусціўшы чашу

І не здзівіўшыся майму з’яўленню,

Сказаў мне вельмі проста:

— Ты...

Вярнуўся...

І працягнуў мне кубак:

— Дапівай!




Беларуская Палічка: http://knihi.com