epub
 
Падключыць
слоўнікі

Уладзімір Караткевіч

Віно дажджоў (Малая паэма)

Рыгору Барадуліну

 

Хмары цягнуцца ляніва, дзень пры дні —

чацвёрты дзень,

Гарадок паныла мокне на адхоне над Дняпром.

Хочаш — паблукай па вулках,

толькі зведай — варта дзе?

Каб з зарослае канавы не чарпнуць паравіком.

На адхонах ліпы мокнуць, за ракой дажджы вісяць,

Нібы гэта і не жнівень, а кастрычнік на палях.

Бурбалкі плывуць па плынях, ад мянёў віры кіпяць.

Што, зямелька дарагая, нарабіў Ілля гнілля?

Добра, калі пройдзе скора, калі сонца раніцой,

Ледзь прабіўшы выпарэнні на старыцах і тарпах,

Сотняй радасных вясёлак загуляе над зямлёй

І ў падобных на вясёлкі, зыркіх, радасных сярпах.

Наламаныя з праменняў,

стануць копы на палях,

Сотні ветразяў паставяць і абсушаць іх буслы,

І тады не толькі ў птушак будзе цвёрдае валлё,

І тады не толькі ў быдла будуць гладкія маслы.

Добры дух зямлі дняпроўскай, пасіні рачны свінец,

Каб сплылі на мора хмары і,— як можна нарыхлей,

Дрэнна стала паляўнічым, а, сярод усіх, і мне,

Добра стала ўсім астатнім, чый надзённы гіне хлеб.

Паглядзі, пад бізунамі ледзь стаіць у люстрах сад,

Яблыкі, як лёд вільготны,

агрэст змрочны, нібы гном,

Сотняй мокрых парасонаў правісае вінаград,

За заплаканым, як доля, за пакрэсленым акном.

Мокрыя стагоў шаломы, бітая, як я, рака,

Ломкая дажджоў салома не стамляецца звінець.

І ад любай сто стагоддзяў ні адзінага радка:

Пэўна, ногі паламалі на ухабах да мяне.

Будзем верыць:

заўтра сонца абагрэе свет ізноў,

Заўтра Янка ліст напіша, Грышка, Ладысь і яна.

Бог, урэшце, з ёю. Пэўна, зноўку недзе п’е віно.

То давай і мы адкажам яснай зліваю віна.

Што яшчэ рабіць іначай, калі плачуць берагі?

Чым яшчэ цяпер заняцца, калі ў гневе мокры бог?

Ну,— Сяргей, Юрась і дзядзька! —

заўтра пойдзем на лугі,

А сягоння досыць кіснуць. Выпіць хочацца, дальбог.

Будзем верыць:

сонца ўстане.

І ў чаканні на яго

Прабяжым дваром і ў спіны бізуноў палучым воз,

І адкрыем рот адрыны, і насцелем ля стагоў

Пару посцілак суровых, як паэтаў добрых лёс.

Пяць «гармат» ля іх паставім пад высокі асярод.

Толькі ў гэтым ты прыдатны, золкі дождж,

праклён зямлі:

З-пад цябе яны — ў каралях,

з-пад цябе яны — як лёд.

Як, сцюдзёныя ў крыніцах, дуба чорнага камлі.

Ну, Сяргей, бяжы ў гародчык, памідораў набяры.

Патапчы бульбоўнік золкі — раз малодшы сярод нас.

Прыйдуць, будзем спадзявацца, і такія вечары,

Калі хлеб ты будзеш кроіць і з адрыны — ні на час.

Дзядзьку — баннік ад «гарматы», як зямны прагрэс,

крывы.

Аддамо яму пашану: больш як ўсіх ён пастраляў,

Хай кіруе ён паважна разліццём зямной крыві,

Каб ніхто не лёг пад стогам і ніхто не крыўдаваў.

Ты, Галіна, дай, тым часам, сала мяккага сябрам.

Што мы, ўрэшце, не славяне?

Што мы, зломкі на хаду?

І паколькі продкі нашы елі з травамі зубра,—

«Зверабою» і «Зуброўкі» для гуляк не пашкадуй.

Я — раздзелаю качыну на талерку для кагось,

І яна растане ў роце — што там нейкі ананас?!

Ты ж, Георгій, як далёкі, але вечна блізкі госць,

Пасядзі пакуль султанам і натхняй ідэйна нас.

Вось урэшце ўсё гатова.

Стол цвіце, як майскі луг.

Але што з пяццю жняцамі значыць жніўная пара?

Ёсць сусед у нас харошы, і паколькі ён наш друг,

І паколькі ён вясёлы — запрасі, Сяргей, Змітра...

Мы сядзім, і перад намі быццам восенню гарод,

Ўвесь спакойны і раскошны і аддадзены такі,

Быццам лепшы грэх смяротны, забаронены стакрот,—

Пахнуць кменам і парэчкай маласольныя гуркі.

Кроп, нібы галіны славы над бульбянай галавой,

Лаўр на ёй ляжыць, здабыты ў палымянай барацьбе,

І, як лёд, стаяць вяргіні, ўсе абвітыя ў павой,—

Нібы ты і ўсе дзяўчаты, што тужылі па табе.

Ад гусцёрак на патэльні —

да нябёсаў пах пайшоў,

Аж багоў на сёмым небе рэжуць зайздрасць і нудзьга,

Кучы ракаў вагнедышных, жоўтых паркіх кіяшоў,—

Патрабуюць вінных плыняў, каб пажар у глотцы згас.

Гэй вы, хлопцы-памідорцы, рэжуць вас, а вам — дарма!

І таму ў падзяцы палкай будзем з вас мы пачынаць,

З вас, жаўцюткіх, нібы сонца, сонечных, нібы хурма,

І чырвоных, нібы шчокі у вясковых дзеўчанят.

На, трымай, вось гэты зараз лопне, як чырвоны шар,

Ёю ўпушчаны ў вышыні ў той апошні, горкі дзень...

Д’ябал з ёю!..

Як палае баравінкавы пажар!

Гэта, брат, такое дзіва: як няма, то украдзеш.

Лі віно! Мы не з цвярозых ад калыскі карасёў.

Нічыёй высокай ласкі мы не маем на стале.

Самі ўсё мы тут злавілі, і ўзрасцілі самі ўсё,

І не ўдзячныя нікому да маленняў і кален.

Вып’ем, хлопцы, за нянасце, за ружовыя агні,

Што абудзяць немінуча заўтра новую зару.

За Балгарыю, за ружы, за баянскіх тэмпер зніч,

І за сінія валошкі, за Дняпро, за Беларусь.

Хай жывуць яны давеку сярод рэк, азёр і гор,

З іхняй боскай дабрынёю, з гонарам прыгожых вей,

З іхняй мовай першароднай, з песнямі, як райскі хор,

З ярым сонцам вечнай славы, што і ў хмарах пражыве.

За Рыгора і за Янку, за сяброў вясёлых — мех,

За пасеў, пачаты імі на святой сваёй раллі,

І яшчэ за Аляксандра, за яго знішчальны смех,

За працяг яго легенды аб раздзетым каралі.

Спусцім каралёў у прорву — і нядрэнных і благіх,

Разам з гвалтам і вайною кінем іх да сатаны,

І адзетых, і раздзетых, і ў каронах і без іх.

І за гэта, братка, вып’ем. Не кажы, што ты хмяльны.

Вось віно, як кроў дракона, вось з рабінаю каньяк,

А не хочаш — «беларускай» ад душы у глотку ўлі.

П’ецца ў дождж, дык пі, Георгій, пі, балгарскі ты лайдак,

Ні Кірыл і ні Мефодый гэтак, дурні, не жылі.

Што з таго, што гэтай песні літары далі яны,—

Мы далі для гэтай песні тое, чым звініць яна:

Азбуку любві да праўды, і агіды да хлусні,

Азбуку радзімы мілай, і кахання, і віна.

І закусвайце: ўсё роўна поўная грахоў карма.

Дык давай на ўцеху д’яблам мы пакінем гэты дом

Тлустыя, як карт калода ці апошні мой раман,

Гладкія, як друг мой, Мальдзіс, і лянотныя, як сом.

Закусі, каб нас мядзведзем Хмель Хмялевіч не задраў:

Вось кіпіць у масле рыба, вось кіёўкі, як ламы,

Качкі смажаныя мараць пра зялёны рай Дняпра,

Як калісьці будзем марыць аб Дняпры у пекле мы.

Мы не крыўдзілі суседзяў, але крыўдзілі багоў,

І з катлоў смалы ніякі нас не выведзе Арфей.

Пекла будзе.

І калісьці вып’ем мы і за яго...

А цяпер, на тост наступны,

выйдзі, брат, пад дождж, Сяргей.

За жанчын, што нас кахалі ў светлы дзень і ў ночы час,

Што сваёй пяшчотай рэдка нас міналі на зямлі,—

На каленях, хлопцы, вып’ем: і за тых, што грэлі нас,

І за тых, што нас калісьці, небаракі, абышлі.

Ім жа-горш, што абмінулі, не прыйшлі ў наш цёплы кут,

Што навекі застануцца без сапраўднага святла...

А пакуты?.. Што пакуты?.. Без настройкі трох пакут

Песень сапраўды вялікіх наша ліра не дала б.

...Дождж лапоча па драніне, і праз завесі вады

У адрыну павявае ветрам волкім і прамым,

І ўстаюць у мокрых далях з хмар і зліваў гарады,

У якія не траплялі і павек не трапім мы.

І няхай пад бізунамі ледзь стаіць у люстрах сад,

І скрабецца у адрыну агрэст, змрочны, нібы гном,—

Мы жывем і п’ём за сонца, мы, сцюдзёная раса,

Што прарочыць дзень пагодны і знікае з гэтым днём.




Беларуская Палічка: http://knihi.com