На чужыне
Мае песні
Ноч
Над магілай
Прыйдзе вясна
З цыкла «Эрас»
«Хмурыя, цёмныя гудзяць і шэпчуць елі...»
«Я, бальны, бясскрыдлаты паэт...»
З цыкла «Лясун» («Прывольная, цёмная пушча...»)
Хрэсьбіны лесуна
З песняў беларускага мужыка
Асенняй ночай
Пугач
«Нашай ніве»
Цемень
Лясун
Старасць
Падвей
«Дождж у полі і холад...»
«Ты ночкаю каляднай варажыла...»
Вакол мяне кветкі прыгожа красуюць.
1908
І
Калі смутак моцна дзьме душу маю
ІІ
А як родную згадаю старану,
1908
Ціха ўсё было на небе, зямлі і на сэрцы...
1908
Каля шляху ў чыстым полі
[1908]
Холадна. Вецер па полі гуляе,
1908
І
У космас схаваліся кветы
Хцівасць жадання іх томіць
Але дарэмна ў іх сокі б'юць
Звянуць яны, тыя кветы
ІІ
Зірнуў, як між валос, між хмар калматых, цёмных
[1908-1909]
Хмурыя, цёмныя гудзяць і шэпчуць елі.
Сэрца гарачае да ствала прыжымаю,
Даўней цураўся я вас, сосны, елкі,
А цяпер бачу - неба борзда дагарае,
[1908-1909]
Я, бальны, бесскрыдлаты паэт,
1909
Прывольная, цёмная пушча:
Ўсё дзіка, пустынна імшыцца,
Каравая моршчыцца скура,
Гляджу на яго я уныла, -
[1909]
Бор шумеў, навяваў зводны сон,
[1909]
І
Гнусь, працую, пакуль не парвецца
Адтаптаў сотні вёрст пехатом я,
Працаваў пад пяском, пад дрыгвою
А канаць ужо час: пот і слёзы
Шчасце ж гляне і ў даль пранясецца,
ІІ
Я хлеба ў багатых прасіў і маліў, -
Яна усё вышай і вышай расце
[1909]
Чарнеецца сажаю вечар.
Спакойна мне тут пад вадою:
Кругі завіруюцца жорнаў,
Бяспамятна колы піхаю,
1909
Загарэлісь кроўю вочы. Вось нясецца
І, лякаючысь, канца чакаеш ночы.
[1909]
Віншую ад душы, панове,
[1909]
(Ахвярую М.А.Кіц-най)
Я сяджу без агню. Я стаміўся, прамок!
[1909]
Сосны, елі, хвоя, хвошчы,
1909
Палаюць асіны, каліны,
Брыдзець, пахіліўшысь панура,
Дарога ўся ў лужах. Размыта
Касматая шэрсць перамокла,
Спяшыць ён дайсці да трасіны:
1909
Разгулялася вясёлая мяцель,
Пляша, скача. Снег зрываецца, ляціць.
Рвецца белы, рвецца, трэплецца насоў,
Доўга, доўга будзе цешыцца Падвей!
1909
На чужыне
Маркотна між іх я хаджу адзінок,
Аж бачу - мне сіняй галоўкай ківае
Наш родны, забыты ў цяні васілёк.
«Здароў будзь, зямляча!» Чуць бачны ў даліне,
Панура, нявесела шэпча ён мне:
«Ўспамянем, мой дружа, ў багатай чужыне
Аб беднай, далёкай сваёй старане».
Мае песні
І шкада мне дзён загубленых сваіх, -
Я паціху песні сумныя пяю,
Ўсю жуду сваю выкладываю ў іх.
Ціха песня разліваецца, звініць,
Вымаўляе, як я моладасць згубіў,
Як дагэтуль не патрапіў палюбіць
І саўсім, бадай, праўдзіва шчэ не жыў.
Як згадаю яе буднасць і нуду, -
Сэрца сціснецца, і я пяяць пачну, -
Мо душу хоць трохі гэтым адвяду.
Грозна песня разліваецца, грыміць,
Долю горкую, мужыцкую кляне,
Бо нявідзімы ланцуг на іх вісіць,
Бо ім цяжка жыць у роднай старане.
Ноч
Ноч цемнатою навокала ўсё пакрывала,
Ясныя зоркі блішчалі, і месяц ўжо выплыў,
Неба, і лес, і палі серабром аблівая.
Ўсё ўжо уснула, і толькі бярозы шапталісь,
Толькі асіны шумелі, і толькі калоссі,
Ў полі шырокім качаясь, зямлю цалавалі.
Ціха ўсё было на небе, зямлі і на сэрцы.
Над магілай
Кругом круціць завіруха,
На магіле адзінока
Яе вецер абвявае,
І навокала магілы
Пра таго, хто ў чыстым полі
Прыйдзе вясна
Вые, як звер,
Снег узрывае, нуду наганяе, -
Кепска цяпер!
Але мне сэрца пяе: не нудзіся!
Прыйдзе вясна!
Гукне: «Прачніся, зямля! прабудзіся
З цяжкага сна!»
Сонца прагляне, зазелянее
Траўка ў лугу,
Гукне вясна і, як ветрам, развее
Гора-нуду!
З цыкла «Эрас»
Кветы чырвоныя,
Неапылёныя.
Томіць таёмная,
Сіла няскромная.
Сокі б'юць шпаркія,
Свежыя, яркія.
Кветы чырвоныя
Неапылёнымі.
І ўраз згадаў мне рад уздыхаў прыглушоных,
І цела гібкага шалёнасць, ізвіванне,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ў грудзях сціскаецца гарачае дыханне,
* * *
Бор чырванее на яснай зары.
Грудзь вольна дыша, кроў калышацца ў целе, -
Ціха цалую мяккі мох на кары.
Ясныя слёзы на смалу ціха лью,
Ў неба сінеючыя вочы падымаю, -
Дзіўнае нешта грудзь калыша маю.
У месцы пыльным і душным праклятым жыццё прайшло,
А цяпер бачу я зялёныя іголкі,
Чую, як глуха стучыць дзяцел у дупло.
Сам у гэтым свеце ледзьве-ледзьве гарыш;
Ноч ідзе: месяц тонкі, белы выплывае
Там, дзе падняла ель зялёны свой крыж.
* * *
Помню, раз пазабыў сваё гора, -
Гэта чуда зрабіў Ваш прывет.
Я - бальны, бесскрыдлаты паэт!
Мо жыцця майго верш ужо спет, -
Дык няхай Вам хоць песня гавора,
Як бальны, бесскрыдлаты паэт
На гадзіну забыў сваё гора.
З цыкла «Лясун»
Вялізныя ліпы, дубы,
Асінніка, ельніка гушча,
Між хвоі апаўшай - грыбы.
Агністая спека стаіць.
На моху між спелай брусніцы
Лясун адзінокі ляжыць.
Аброс цёмным мохам, як пень,
Трасе галавою панура,
Бакі выгравае ўвесь дзень.
На сэрцы і жаль, і жуда:
Ўсё знікла - і ўдаласць, і сіла!
Прапала, як дым, як вада!
Хрэсьбіны лесуна
А ў ім ціха гул раздаваўся, -
Гэта ў небе лясун калыхаўся
На вяршынах вялізных сасон.
Яму месяц маркотны свяціў,
Падымалі крыжы ў неба елі, -
І ў сіняй нябеснай купелі
Душу дзікую ён ахрысціў.
З песняў беларускага мужыка
Мне жыццё, як сагніўшая ніць;
А каб ведаў, што столькі пральецца
Майго поту, не стаў бы і жыць.
Будаваў я дарогі, масты;
Ліўся пот мой, як рэзаў на ком'я
Плугам глебы сухія пласты.
І не мала там выцерпеў мук,
І не прыдзецца мне пад зямлёю
Гэтых чорных саромецца рук.
Мне жыццё, нібы мышы, грызуць;
Гора гне, як мяцеліца лозы,
Цэлы век не дае мне дыхнуць.
І магу я аб ім толькі сніць...
Дык няхай жа, няхай сабе рвецца
Мне жыццё, як сагніўшая ніць.
Яны ж мне каменні давалі;
І тыя каменні між імі і мной
Сцяною вялізнаю ўсталі.
І шмат каго дужа лякае.
Што ж будзе, як дрогне, як рухне яна?
Каго пад сабой пахавае?
Асенняй ночай
Дождж б'ецца аб хвалі ракі;
Гуляе, гудзе над ёй вецер,
Заводзіць, што ў полі ваўкі.
Залёг я ля млына на дне;
Апруся на кола рукою, -
Млын казку старую пачне.
Трасецца хадырна сцяна;
А думы - як колас без зёрнаў, -
Усё мяне цягне да сна.
Хілюся да дна галавой -
І ўжо я драмлю, засыпаю
Пад шум непагоды глухой.
Пугач
З цёмнай елкі гук нуды і смеха,
І далёка голас аддаецца -
Пракацілася па лесе рэха.
Ўсё здаецца: ўстаў лясун вялікі -
Чырванеюць, адбіваюць кроўю вочы,
Не змаўкае смех глухі і дзікі.
«Нашай ніве»
З трохлеццем вашае дзіця -
Газету ў беларускай мове.
Віншую ад душы, панове,
Яе, і ў простым, шчырым слове
Жадаю доўгага жыцця.
Віншую ад душы, панове,
З трохлеццем вашае дзіця.
Цемень
Над зямлёю - імгла, у душы маёй змрок.
О, як пуста у ёй! О, як холадна жыць!
Але вось цераз цемень маланка блішчыць,
Асвячае мне вобраз Хрыста... яго крыж...
Ажываеш, здаецца, душою гарыш.
Але толькі чаму ж так малы гэты час?!
Зноў навокал цемень. Свет зірнуў і пагас.
Не глядзіць на мяне ясны вобраз Хрыста.
Над зямлёю імгла, у душы пустата.
Лясун
Чую я - лясун касматы
Паваліўся ён на хвою,
І усім калышэць, дзвіжэць
Старасць
Чырвоныя сыплюць лісты
І вязкай жаўцеючай гліны
Цяжолыя крыюць пласты.
Лясун на раздоллі дарог.
Абшарпана старая скура,
Зламаўся аб дзерава рог.
Дажджом праліўным каляя.
Гразь чаўкаець жадна капыта,
Шуршыць, упаўзая, змяя.
Стаміўся ён, стары, прадрог;
Лёд тонкі і востры, як сцёкла,
Капыта царапаець ног.
Там - мяккія, цёплыя мхі,
А тут толькі плачуць асіны
Ды б'юцца галіны альхі.
Падвей
Прабудзіўся, ў поле кінуўся Падвей.
Ў галаву яму ударыў снежны хмель, -
І не змог ён бурнай радасці сваей.
Веюць ў полі снегавыя рукава,
А Падвей нясецца, кружыцца, гудзіць,
Запявае, удалая галава!
Разляцелісь яго кудры-валасы,
З трэскам падаюць галіны ад кустоў,
Енчаць, плачуць на раздоллі галасы.
Калі ж зваліць хмель ў пуховую пасцель, -
Белы снег яго хавае між палей,
Замяцець, уложыць буйная мяцель.
Крыніца: Максім Багдановіч. Выбраныя творы. Менск, МФ «Беларускі кнігазбор», 1996.
Беларускі Кнігазбор: http://bk.knihi.com
Беларуская Палічка: http://knihi.com