* Енарал Дрэнякін расстраляў дзесяць тысяч рускага народу ў Казанскай губэрні і за то яго зрабілі губэрнатарам у Гродне⁴.

Ронд Польскі аб'явіў маніфэстам⁵, што ўсім мужыкам скарбовым і панскім аддасць зямлю на вечную ўласнасць, і то зараз як толька маскалёў выжане. Да войска будзе браць з мужыкоў і зэ шляхты па аднаму з тысёнца і службы будзе толька шэсць лет⁶; а цар маскоўскі вялеў гэты маніфэст спыніць і, ніц нам добрага не зрабіўшы, вялеў узяць рэкрута па пяць з тысёнца, і то толька з мужыкоў.

Браткі мае! паслухайце мяне, старога мужыка, возьмемся за рукі і не даймы нашым дзеткам прападаць у Каўказе і ў Сібіры, без споведзі і бацькоўскага благаславенства, бо калі дамо, то нас Пан Буг пакарае!

Матэуш

Польшча поднялася за вашу і свою свободу. Война з москалём веліка. Кроў ліецса усюду. Бог блогославіць. Скоро будзем вольны. Ронд польскі гэтым об'яуляець усім поусеместно, што зо дня об'яуленя гэтого маніхвэста усе рауны, усе сыны одной Польшчы, Ойчызны нашэй, што усем мужыкам оддаецьса на увесь век земля, якая была у іх ужывальносьці без жадной паньшчызны ні чыншу ні якого отроботку. Паробкам жэ, бобылям і кутнікам, которые пойдуць на москаля, даруецьса 5 моргоу землі з маёнткув скарбовых. Усе[м], што пойдуць в войско польское, доецьса шляхэцтво на век. Вера для усех свободная, як кто хочэ. Оніаты, которых пэрэвярнулі у праваслав'е, могуць вярнуць до своей веры. Подацей Цару плаціць, ні рэкрута даваць не трэба. Браты Бёлорусы, прышла пора добрая. Пр[а]чуцяжся і вы да, прызвавшы бога у помошч, браніце волі, зямлі і веры вашэй а бог вам допоможэ.

Года 1863 Мая 3 дня

У кажнэй хаце хараніце гэты маніхвэст, як грамату на свабоду праудзівую.

Дзецюкі!

Калі Бог даў мне розум, то я вам буду радзіць, як рабіці трэба, каб было па справядлівасці і па праўдзе, а калі вы маеце розум, то мяне паслухайце.

Як толька запамятаюць нашыя бацькі, маскаль жыў адно ашуканствам і нячыстаю сілаю. Пакасаваў ён усё добрае, а ўстанавіў што адно можа выдумаць чартоўская хітрасць. Былі малыя падаткі, а ён, горла яго нясытае, устанавіў вялікія, якіх няма на цалюськам свеце; былі прывілеі Каралёў Польскіх, а цяпер гдзе яны? Сыноў нашых бяруць у рэкруты да і гоняць чорт ведае гдзе, каб прападалі марне, як сабакі. Народ гіне, не мае чым пражыці, рвуць як могуць, нігдзе не найдзеш ніякай справядлівасці, скасавалі нашу Уніяцку Веру, адарвалі нас сілаю ад праўдзівага Бога, уагналі¹ ў вечнае патэнпене. Пад Севастополём, калі Пранцуз прыняволіў Маскаля даці нам вольнасць, то ён адно ашуканствам займаўся, прашло шэсць лет² і мы ніякай вольнасці і ў очы не бачылі. Цяпер, калі Ронд Польскі аб'явіў, што зямлю мужыкоў панскіх і казённых аддае на вечнасць мужыкам, а хто не мае зямлі і пойдзе да паўстання, той дастане найменш тры моргі³, то цар маскоўскі выдаў маніфэст⁴, што мужык мусіць плаціць кожны рок вялікія грошы за сваю зямлю, што Ронд Польскі ім ужэ аддаў.

Дзецюкі! Калі цяпер Ронд Польскі, падняўшы паўстанне проціў маскаля, дае нам зямлю, справядлівую вольнасць і Веру нашых Бацькоў, калі Пранцуз, Англічанін⁵ і цэлы свет ідзе нам памагаці, калі, як шырока зямля наша, народ грамадою, хто зэ стрэльбаю, а хто з касою, ідзе на адвечнаго нашага⁶ непрыяцеля, маскаля паганаго, калі маскаль ад нашых кос агнём уцякае, чы ж мы, дзецюкі, сідзеці будзем? мы, што жывемо на зямлі Польскай, што ямо хлеб Польскі, мы, Палякі з векаў вечных. Трэба нарэсьці і нам прыйці да таго розуму, што адно сілою дай касою даб'емся справядлівай вольнасці і веры нашых дзядоў і прадзедаў.

Даволі⁷, дзецюкі, ужэ ждаці, настаў ужэ час, Божы час⁸! Хто за Рондам Польскім, таму праўдзіва Вольнасць, хто проціў яго, таму вечна няволя на гэтым і вечнае патэнпене на тамтам свеце! Выберайце што каму лепшае.

Што да мяне, то я вам, дзецюкі, кажу: бярэце за косы, гэта мая рада, а навекі расстанемся з маскалём паганым, з яго здзерствам, з яго сызмаю, з яго рэкрутчынаю, з яго сабачымі памерамі і аброкамі.

Яська-гаспадар з-пад Вільні