Caropka. Uladary Vialikaha Kniastva

«Уладары Вялікага Княства»... Гэтак называлі сябе магнаты сярэдневяковай беларускай дзяржавы - Вялікага Княства Літоўскага. Багацце і палітычная ўлада дазвалялі ім пачуваць сябе некаранаванымі ўладарамі гаспадарства, і справамі сваімі яны былі роўныя манархам.

У гэтай кнізе распавядаецца пра самых яскравых асоб беларускай гісторыі ХVІ-ХVІІ стагоддзяў. Усе важнейшыя падзеі таго часу адбываліся з іхнім чынным удзелам. Яны героі і здзяйсняльнікі вялікіх справаў. Іхнія імёны ўвайшлі ў аналы эўрапейскай гісторыі. У пантэоне беларускай славы яны займаюць пачэснае месца. Іх можна лічыць вялікімі. Прынамсі сучаснікі ў гэтым не сумняваліся і гучнымі эпітэтамі праслаўлялі іхняе жыццё. Князь Міхайла Глінскі - «у дзеях рыцарскіх вельмі спраўны». Гетман Канстанцін Астрожскі - «муж великий войсковой славы». Вялікі палітык - Мікалай Радзівіл Чорны. «Манархам роўны справамі» - Ян Геранім Хадкевіч. «Вялікі і пярвейшы сенатар і патрыёт» - Мікалай Радзівіл Руды. Геніяльны палкаводзец Ян Кароль Хадкевіч - «вялікі воін». Вялікі канцлер Леў Сапега - «Бацька і збаўца Айчыны». «Вялікі Радзівіл» - Януш Радзівіл. «Вызваліцель Літвы» - Павел Сапега.

Але хіба толькі яны... Тыя, хто аддаў сваё сэрца Айчыне, тыя, хто адчуваў крэўную повязь са сваімі дзядамі, тыя, хто ўсведамляў сваю адказнасць перад будучыняй - іх асяняў горды і велічны дух Маці-Айчыны. Вось яны сапраўдныя ўладары Вялікага Княства. Імі былі і простыя людзі, якія сваім мазалём кармілі яснавяльможнае шляхецтва, а на плячах сваіх трымалі дзяржаўны падмурак. Імі былі і тыя, хто жыццём і крывёю бараніў родны край, бо ён належаў ім, а яны - яму. Імі былі і тыя, каму выпала стаяць на вяршыні ўлады, каб служыць народу і Айчыне. Гэтая кніга пра іх - невядомых і вядомых, мужных і мудрых герояў нашага мінулага.

Мы ідзём услед. Іхні шлях пралёг праз нашыя сэрцы і вядзе нас у будучыню, да нашчадкаў. І калі ёсць яны - носьбіты і ахоўнікі вечнага Духа Любові да Літвы-Беларусі, верныя яе рыцары «Пагоні» - яму не згаснуць і шляху нашаму не зарасці быльнягом забыцця.

1992-1994 гг.

ПРАДМОВА