Ö³øêà ÃàðòíûÑâàå áë³íöû
I
- Ïàãëÿäçåöå âîñü, òàâàðûø Ïëàòîâ³÷, - ïàêàçâàþ÷û íà ïóñòû áóäûíàê ç ïàøàðïàíàþ ñòðàõîþ, ç âûëàìàíûì³ äçâÿðì³ ³ ïàá³òûì³ âîêíàì³, êàçࢠ³íöóñü Øàâåëü. - Ç ãýòàãà áóäûíêà ìîæíà çðàá³öü âÿë³êóþ ðý÷... Äàâàéöå ïðîéäçåì óñÿðýäç³íó...
- ͳ÷îãà, í³÷îãà, ïà÷àêàéöå õâ³ë³íêó, - àäêàçâà¢ñÿ Ïëàòîâ³÷, ðàçç³ðàþ÷û íà áóäûíàê, íà ìÿñöîâàñöü âàêîëà ÿãî ³ ðàç-àäðàçó ê³äàþ÷û ïîç³ðê³ íà ÷ûãóíêó çäàë¸ê, íà äî¢ãóþ äóãó ïðûí³êëûõ õàòàê ìÿñòý÷êà.
×àãî ³ øòî ÿãî çàöÿãíó¢ ñþäû ³íöóñü Øàâåëü, ¸í íå áðࢠñàáå ¢ ãëóçä. Ïðû÷àï³¢ñÿ, ïðûëåç, ³ Ïëàòîâ³÷ ìóñ³¢ ïàéñö³. Íàâîøòà êðû¢äç³öü òàâàðûøà? Òàê³-òà æ ¸í òàê ìîöíà ñïàäçÿâà¢ñÿ íà ÿãî ¢âàãó, ÿê íà ¢âàãó àäêàçíàãà ïðàöà¢í³êà. Ö³ æ òðýáà äàâàöü ïîâàä äóìàöü ³ çàêëþ÷àöü, øòî ¢ àäêàçíûõ òàâàðûøࢠñòîëüê³ ãîíàðó, àæíî ÿíû ³ ãóòàðûöü íå õî÷óöü ç í³çàâûì³ ðàáîòí³êàì³... Äçåëÿ ãýòàãà Ïëàòîâ³÷ ê³íó¢ ï³ëüíóþ ïðàöó ïà àáñëåäàâàííþ àêòû¢íàñö³ ñÿáðࢠñåëüñàâåòà ³ ïàéøî¢ ç ³íöóñåì Øàâåëåì. Äóìà¢, êàë³ òîé êàçà¢, øòî ñàïðà¢äû ³íöóñü Øàâåëü ïåñö³öü ïàâàæíû ïðàåêò, ñóð'¸çíû... À âûõîäç³öü... Ïðàâ³íöûÿ, àáìÿæîâàíàñöü ö³ ïðîñòà ¢øîëàï ÿê³ñü àïàíàâࢠõëîïöà.
Ïëàòîâ³÷ ïàãëÿäçå¢ Â³íöóñþ Øàâåëþ ¢ òâàð, àê³íó¢ âà÷ì³ ¢ñþ ÿãî ïîñòàöü ³ çàêëþ÷û¢: «Ç âûãëÿäó æ ñóð'¸çíû ÷àëàâåê... Ãëûáîê³ ç³ðê âà÷ýé, ÿê áûööàì áû ðàçóìíàÿ ìîâà... À ¢øàëîïࢠñàáå ç ãýòûì ìë³íàì...»
- ×àìó òû äóìàåø, øòî ãýòà ïàòðýáíàÿ ðý÷? - çàïûòࢠ¸í ³íöóñÿ Øàâåëÿ. - Ãýòà æ çíîñàê, ðó³íà, ³ ïîêóëü êàïåéêó êàðûñö³ äàñòàíåø - ñîòíþ ðóá븢 ñòðàòû ìåöüìåø. Àáî ìàõà¢öû íå ìîãóöü àáûñö³ñÿ áåç ãýòàãà? Ñòàíöûþ ýëåêòðû÷íóþ ïàñòàâ³öü ö³ êàìåííû ìîñò ïðàç ²êëó ïåðàê³íóöü - òî çðàçóìåëà... À ìë³í âóíü æà ñòà³öü ³ êðóö³ööà...
Ïëàòîâ³÷ ÿõ³äíà ¢ñì³õíó¢ñÿ ³ äàñòࢠç ê³øýí³ öûãàðêó. Çàïàë³¢, ðûçûêî¢íà ñïëþíó¢ ³ àç³ðíó¢ñÿ íà ìÿñòý÷êà.
³íöóñü Øàâåëü ñïðûòíà çàáåã ç äðóãîãà áîêó ³ ø÷ûðà ïà÷ࢠÿãî ¢ãàâàðâàöü:
- Âû äàðóéöå ìíå, òàâàðûø Ïëàòîâ³÷, àëå ÿ ç âàì³ íå çãîäíû: âû ¢ñ¸ ìåðàåöå íà ñâîé êàïûë, íà âàêðóæíû... Ìíå çäàåööà, øòî âû ìûë³öåñÿ... Íàì òðýáà ïàö³õó, ç ìåíøàãà ïà÷ûíàöü... Ìîæà, âàì íåâÿäîìà íàøà ñòàíîâ³ø÷à, à ìû - äûê øòîäíÿ ç ³ì ñòûêàåìñÿ... Ñåëÿí³í ïàòðàáóå òàííàãà ïàìîëó... Ãýòà àñíî¢íàå. ¨í íåêàë³ ïëàö³¢ çà ïàìîë ç ïóäà æûòà ïÿöü êàïååê, à çàðàç, âîñü ãýòàìó íýïìàíó, - ³íöóñü Øàâåëü ïàêàçࢠïàëüöàì óëåâà, äçå âûñ³¢ñÿ äâóõïàâÿðõîâû áóäûíàê ìë³íà Õà³ìà Êðîêåñà, - øýñöü ôóíòࢠçáîææà... Õëåá - áë³æýéøàÿ ñïðàâà... Íàø ìóæûê ïðàêòûê, äû...
- ʳíü ô³ëàñîô³þ... Ïðàêòûê! Àáî æ ÿ íå âåäàþ... Äçÿêóé Áîãó, ãàäî¢ òðû ¢ ñåëüñàâåòàõ ïðàöàâà¢... Íàøàìó ñåëÿí³íó øòî í³ çðàá³ - ¸í ïåðø íå çäàâîë³ööà, à ïàñëÿ áóäçå äçÿêàâàöü. Âûáðóêóé âóë³öó, ïàïðࢠìîñò, ïàëàæû òðàòóâàðû...
- Ïàáóäóé ìë³í, - äàäࢠ³íöóñü Øàâåëü...
- Äà ¢ëàæû ñîöåíü ïÿöü ðóá븢, à ïðàç äçåíü ³ ñòàíå...
- Âû íå âåðûöå ìàéìó ñëîâó, ìà¸é ø÷ûðàñö³... Êàë³ ¢æî ãýòàê êàçàöü, òî äàâàéöå ïàäûäçåì ç ³íøàãà áîêó... Òàê... Âû ðàõóåöå ïÿöüñîò ðóá븢... à êàë³ ïàê³íóöü áåç ðóõó, íà ðàñõîï, äûê êîëüê³ òðàö³ì - òûñÿ÷ó ðóá븢... Íà ãýòà íå ãëÿäç³öå... Âîñü... - ³íöóñü Øàâåëü õóòêà ïàäáåã äà ëåäâà ïðûòóëåíûõ ê øóëó âàðîò ³, õàï³¢øûñÿ çà àäíó ³õ ôîðòêó, òàê ìåðñêàíó¢, øòî ÿíà ì³ãàì àïûíóëàñÿ íà çÿìë³.
- Ïàïðàøó çàç³ðíóöü óñÿðýäç³íó ³ âûÿñí³öü, øòî òóòàêà ìàåööà ³ øòî ÿø÷ý òðýáà äàäàöü, êàá ìë³í ïàéøî¢... Êàë³ ëàñêà, òàâàðûø Ïëàòîâ³÷, òóòàêà íÿäî¢ãà, ðàç-ðàç...
Ïëàòîâ³÷ó íåëüãà áûëî àäìîâ³ööà: ³íöóñü Øàâåëü çàõàï³¢ ÿãî ñâà³ì ìàíå¢ðàì çíÿíàöêó - òðýáà áûëî ïàñëóõàöü, ³ ¸í ïàâàæíà çàéøî¢ ó ñÿðýäç³íó áóäûíêà. Áðóä, íåïàðàäàê ³ ñîòí³ äçþðàê ó ñöåíàõ äû äàõó áóäûíêà ïàâåÿë³ æàõàì. Àäíàê Ïëàòîâ³÷ ìîã ïðàêàíàööà ñâà³ì³ âà÷ûìà, øòî ¢ áóäûíêó âàëÿëàñÿ øìàò ìë³íàðñêàãà íà÷ûííÿ. Àñûïàíû íà êîðõ ïûëàì äû êàñòðûöàþ, ñòàÿ¢ ì³æ âÿë³çíûõ äðà¢ëÿíûõ êîë ÿø÷ý íå áÿçãîäíû ðóõàâ³ê; íà ñâà³õ ìåñöàõ ó ÷ûííûì ïàðàäêó òûð÷ýë³ ïûòë³, ãðàìàäç³¢ñÿ íåïàðóøíû ïàñòࢠç äâóõ êàìÿí¸¢. Ïðû ñöÿíå ñòàÿëà ÿø÷ý íåêàëüê³ íåãàòîâûõ æîðíà¢. Íà çÿìë³ âàëÿë³ñÿ äîøê³, äðàá³íû, êë³íû, æàëåçà, ñ³òû.
³íöóñü Øàâåëü ÿê óòðàï¸íû íàñ³¢ñÿ ïà áóäûíêó, íàòûðêàþ÷ûñÿ íà ðý÷û, ³ ãóêࢠäà Ïëàòîâ³÷à:
- À ãýòà øòî! À âîñü ãýòà! À âóíüäçåêà! À òàìàêà... Óñ¸ äàáðî, óñå äàñòàòê³ ëþäñê³ÿ... Ãðýõ, êàá ã³íóë³ òàê, ñîðàì... Ìû áàãàòû íà âÿë³ê³ÿ çàìàõ³, íà ïëàíû, íà ãóòàðê³ äû àáãàâîðû ³õ, à òóòàêà âîñü... Ñîòíÿ-äðóãàÿ ðóá븢 - ³ ìë³í, ïàíå ìîé, ÿê ëÿëüêà...
Ïëàòîâ³÷ âûéøࢠíà äâîð ³ ïàçâࢠ³íöóñÿ Øàâåëÿ:
- Äàâàé ïîéäçåì. Äîñûöü...
³íöóñü Øàâåëü âûéøࢠç áóäûíêà, ïà-ãàñïàäàðñêó, àêóðàòíà ïðûñòàâ³¢ òîå æ ïàäîá'å äçâÿðýé, ïàëàæû¢ ïàä õ³ñòêóþ ôîðòêó êàìåíü ³ ïàäûøî¢ äà Ïëàòîâ³÷à.
- Íó, âàøû çàêëþ÷ýíí³?.. Àãà... ÿø÷ý íà àäíó õâ³ë³íêó, êàá äàöü âàì ïî¢íàå ¢ðàæàííå... Çîéäçåì ç òàãî áîêó... Òàì...
- Äû ÿ ¢æî ÿñíà âûÿ¢ëÿþ ñàáå.
³íöóñü Øàâåëü ÿê áûööàì íå ÷ó¢, øòî âûêàçࢠÏëàòîâ³÷, ³, õàï³¢øû ÿãî çà ðóêà¢, ðóøû¢ ç ìåñöà.
- ß äóìàþ, øòî ãýòû ëàêàìàòû¢ ïàöÿãíå ³ ï³ëêó ³ ñóêíàâàëêó... Äóìàåöå, íå çáûòàê öÿðï³ìî, êàë³ ñÿëÿíñòâà íà ï³ëî¢êó äîøê³ òðàö³öü ãýòóëüê³ ãðîøû... Íå ìàå äçå ñóêíà âûâàë³öü... Äû ðàáî÷ûÿ ðóê³... Íÿáîñü, íàòêíóë³ñÿ ¢æî íà áåñïðàöî¢íûõ çà ãýòû ÷àñ... Áà÷ûë³, øòî ¢ íàñ ðîá³ööà, à ïðûñòàêàí³öü õîöü áû àäíàãî ÷àëàâåêà - íÿìà äçå... Ãëÿäçåöå... ² äëÿ ëåñàï³ëê³ ¢ñ¸ ãàòîâà. Ìû âîêðóã àáñëóæûì, êàë³ ñïðàâó äîáðà ïàñòàâ³öü...
Ïëàòîâ³÷ ñëóõࢠ³íöóñÿ Øàâåëÿ ìî¢÷ê³. Êàë³ æ òîé ê³íó¢ òëóìà÷ûöü, àä÷óâàþ÷û áåçíàäçåéíàñöü ïåðàêàíàöü ÿãî, ïðàêàçࢠäà ³íöóñÿ Øàâåëÿ:
- Äîáðà. Ïàñòàíîâ³ì íà ÿ÷ýéöû. ß ñêàæó ñàêðàòàðó.
³íöóñü Øàâåëü í³÷îãà íå àäêàçà¢.
II
Íà ïàñÿäæýíí³ ÿ÷ýéê³ ïûòàííå àá ìë³íå ñòàÿëà àïîøí³ì. ³íöóñü Øàâåëü, êàë³ ãàëàñàâàë³ ïàðàäàê ïàâåñòê³, ïàñïðàáàâࢠïåðàíåñö³ ñâภïûòàííå äðóã³ì ïà ÷àðçå, àëå ÿãî ïðàïàç³öûþ àäõ³ë³ë³. Ñàêðàòàð ÿ÷ýéê³ êîëêà ¢ñì³õíó¢ñÿ, êàë³ Â³íöóñü Øàâåëü âûêàçࢠíåçäàâàëüíåííå ãàëàñàâàííåì: ¸í ë³÷û¢ íåäàðý÷íûì ç áîêó ³íöóñÿ Øàâåëÿ âûïóêëÿöü ïåðàä àäêàçíûì ïðàöà¢í³êîì ç àêðóã³ ãýòêàå ìàëîå, í³ê÷ýìíàå ïûòàííå. ¨í íàâàò óêîðë³âà ê³íó¢ ³íöóñþ Øàâåëþ ñêàç: «Íó, ÷àìó òû çà¢ñ¸äû, äçå òðýáà ³ äçå íå òðýáà, ñà ñâà³ì ìë³íàì». Àëå ³íöóñü Øàâåëü íå ïàòóðࢠíà ãýòà. ¨í óë³÷ࢠàáñòàâ³íû ³ êàðûñòà¢ñÿ âûïàäêàì, êàá ÿø÷ý ðàç, ïåðàä ïî¢íûì, ïàøûðàíûì, íàâàò óðà÷ûñòûì ñõîäàì, âûêàçàöü ñâàþ äóìêó, äàâåñö³ ÿå äà ïðûçíàííÿ ³ ïàñëÿ - äà àæûööÿ¢ëåííÿ. Ç-çà ãýòàãà äà¢ã³õ òðû ãàäç³íû, ÿê³ÿ ïàéøë³ íà àáãàâîð ïàïÿðýäí³õ ïûòàííÿ¢, ³íöóñü Øàâåëü çá³ðࢠñëîâû ³ ôàêòû ê ïðàäñòàÿ÷àìó âûñòóïëåííþ. Áàãàòû, âûïóêëû äàêëàä Ïëàòîâ³÷à àá ì³æíàðîäíûì ñòàíîâ³ø÷û, âûáàðû ¢ Ñàâåòû - àáì³íàë³ ÿãî ¢âàãó, íå êðàíàþ÷û ïà÷óööÿ. Ïëàí Äà¢ýñà, ðýïàðàöû³, âàéíà ¢ Ìàðîêà, çäàðýíí³ ¢ ʳòà³, ³ì¸íû, øýðàã ³ì¸í! Øòðýçåìàí, ×ýìáåðëåí, Ìóñàë³í³, ×æàí Öçî-ë³í, ÿê ³ñêðû ôååðâåðêó, ì³òóñ³ë³ñÿ ¢ ³íöóñåâûì ïðàäñòà¢ëåíí³ ¢ àäíûì êëóáêó ç ëàêàìàá³ëåì, ç øàñöÿðíÿì³, ïûòëÿì³, æîðíàì³. Ïàäçå³, ÿê³ì³ øàëàìàí³¢ ïðàãíûõ ñëóõà÷î¢ Ïëàòîâ³÷, áûë³ áëÿäûì³, äàë¸ê³ì³ ³ çàáëûòàíûì³ äëÿ ³íöóñÿ Øàâåëÿ. ßíû ãóá³ë³ ¢ ÿãî âà÷÷ó ¢âåñü ñýíñ áåç ñóâÿç³ ç ÿãî ïëàíàì³.
³íöóñÿ Øàâåëÿ äç³â³ëà àäíî, ÷àìó Ïëàòîâ³÷ ãýòàê ãîðà÷à êàæà ñâàþ ïðàìîâó àá öýëûì çí³çêó ðàçíàñòàéíûõ ïàäçåé, à àá òûì, øòî ÿìó ö³êàâåé óñÿãî, í³÷îãà íå õî÷à êàçàöü. ² ÿìó áûëî çàâ³äíà: ÷àìó ¸í, ³íöóñü Øàâåëü, íå ìîæà òàê ñêëàäíà ³ ãëàäêà êàçàöü? Áûëà á óæû¢íà ÿìó ãýòà ÿêàñöü, òî âûãàðàëà á ñïðàâà. ¨í ñàáðࢠóñå ñâàå çäîëüíàñö³ ³ íàê³ðàâࢠ³õ ó àäç³í áîê: ïàäãàòîâ³öü äàñêàíàëàå âûñòóïëåííå - äàöü áîé. Ðàç-àäðàçó áë³ñêàëà íàäçåÿ, øòî, áàäàé, ñóìåå ãýòà çðàá³öü.
Àëå, êàë³ çóñ³ì ðàïòî¢íà äëÿ ³íöóñÿ Øàâåëÿ ïàäíÿëîñÿ ïûòàííå àá ìë³íå, ¸í ìîã çíàéñö³ñÿ òîëüê³ íà ïðîñòûÿ, øýðûÿ ñêàçû, ÿê³ì³ àòàêàâࢠíàäîå÷û Ïëàòîâ³÷à.
- Ìû ëþá³ì êàçàöü àá äàë¸ê³ì ³ çàáûâàåì áë³çêàå... ß êîëüê³ ðàçî¢ íàá³âà¢ñÿ ÿ÷ýéöû ç ñâà³ì³ ïëàíàì³, à ÿíû ñìÿþööà: áë³íöî¢ çàõàöå¢... Òàê, ïàòðýáíà, êàá áûë³ áë³íöû, êàá ìóêó íà ³õ ìàëî¢ ñâîé ìë³í, êàá çà ìë³âà ïëàö³ë³ íå øýñöü ôóíòà¢, à òðû... Àä ìë³âà ìû...
- Óáà÷àé íà õâ³ë³íêó! - ïåðàá³¢ ³íöóñÿ Øàâåëÿ ñàêðàòàð.
Óñå ïàãëÿäçåë³ íà ÿãî; íåêàòîðûÿ ¢êîðë³âà çàñìÿÿë³ñÿ.
³íöóñü Øàâåëü ñïûí³¢ñÿ íà ïà¢ñëîâå.
- ß ïðàøó êàçàöü áîëüø êàíêðýòíåé, - ïàäࢠñàêðàòàð.
³íöóñü Øàâåëü ïà÷ûðâàíå¢ ³ àäêàçà¢:
- ß íå àäöÿãàþñÿ àä ãàëî¢íàãà çìåñòó ïûòàííÿ... ß òðûìàþñÿ ðýãëàìåíòó ³ êàæó...
¨í õâ³ë³íêó ïàìà¢÷à¢, ÿê áûööàì áû øóêàþ÷û ñëî¢, ç ÿê³õ êàçàöü äàëåé. Ïàñëÿ íàïàòêࢠíàëåæíû ñêàç ³ çàãóòàðû¢:
- Ìîæà, øòî ³ íå äà ëàäó ñêàçà¢... òàäû ¢áà÷àéöå - ÿ íå àðàòàð âÿë³ê³, ÿ êàæó... Ìíå çäàåööà àäíî... Êîæíû ïàâ³íåí äàñêàíàëà âåäàöü, ïàâ³íåí íàñòîéíà äáàöü àá òýé ñïðàâå, íà ÿêóþ ¸í ïàñòà¢ëåíû. Êàë³ ¢ðó÷àíàÿ ñïðàâà ïàòðàáóå òàãî ö³ ³íøàãà âûðàøýííÿ, òî ö³ ïàâ³íåí ÿå ê³ðà¢í³ê ìà¢÷àöü? Ãýòà çíà÷ûëà á, øòî ê³ðà¢í³ê íå àäïàâÿäàå ñâàéìó íàçíà÷ýííþ... ß âîñü áû¢ ó ×ûðâîíàé Àðì³³ - êàìàíäàâࢠóçâîäàì, ³, íå õâàëþñÿ, óñ¸ ³øëî ÷ûí-÷ûíàì...
Ñàêðàòàð ïàçâàí³¢ ³ ñëåäàì ïðûêàçà¢:
- Òàâàðûø Øàâåëü, áë³æýé äà ñïðàâû, âàì çàñòàëîñÿ ïÿöü õâ³ë³í.
³íöóñü Øàâåëü ïàïðàâ³¢ñÿ íà ìåñöû:
- ß, ôàêòû÷íà, àñíî¢íàå ñêàçࢠóæî... ß õà÷ó äàäàöü àäíî: ñ¸ííÿøíÿå ïàñÿäæýííå ïàâ³ííà ðàøûöü òàê ö³ ãýòàê: ïàòðýáåí ìàõà¢öàì ñàâåöê³ ìë³í ö³ íå? Ïðàøó ãàëàñàâàöü...
Íà ãýòûì ¸í ñêîí÷û¢ ³ íàñòàðîæàíà ïà÷ࢠ÷àêàöü, íà ÷ûì óñ¸ ñïûí³ööà. À âîñü âûéäçå ïà-ÿãîíàìó! Àëå íàñòðîé ñõîäó íå êàçࢠçà ãýòà. ² ³íöóñü Øàâåëü ñàáðࢠóñþ ñâàþ ¢âàãó íà ïîñòàö³ ³ íàñòðî³ Ïëàòîâ³÷à.
Áåçóìî¢íà, àä ÿãî ¢ñ¸ çàëåæûöü. Òîëüê³ ê³¢íå ñàêðàòàðó ÿ÷ýéê³...
- ß ë³÷ó, øòî êàí÷àòêîâàå ðàøýííå ïà ãýòàìó ïûòàííþ âûíåñå áþðî ÿ÷ýéê³... - çàïðàïàíàâࢠñàêðàòàð. - Õòî çà ãýòà?
Ó Â³íöóñåâûì âà÷÷ó ì³ëüãàíóëà äçåñÿòàê ïàäíÿòûõ ðóê, áûëî ÿñíà, ¸í íå âûéãðࢠñïðàâû ³ íà ãýòû ðàç.
«Øòî ñàáå òàâàðûøû äóìàþöü!» - çëîñíà âûêàçࢠ¸í ñàì ñàáå, çàáûâàþ÷û ïàðòûéíóþ ýòûêó, êàëåêòû¢íóþ äóìêó ³ òàâàðûñêàå ïà÷óöö¸. Çáîêó ÿãî òàâàðûø ïàöåøû¢:
- Âûðàøûì, ñïðàâà íå ãàðûöü...
Àëå ³íöóñü Øàâåëü íå ïðûíÿ¢ ÿãî ñëî¢ çà ¢öåõó, à âûêàðûñòࢠÿê ïîâàä äà ëàÿíê³.
- Ìû çà¢ñ¸äû íà ãýòûì âûÿçäæàåì... À òàãî íå ¢ë³÷àåì, øòî ÷àñ ³äçå, äàáðî ã³íå, ÿ ãóëÿþ, ÿê äóðàíü, ëåçó êîæíàìó ¢ âî÷û... à ñïðàâà àäêëàäàåööà.
Ñóñåä, íå ÷àêàþ÷û àä ³íöóñÿ Øàâåëÿ ãýòêàãà àäêàçó, ïàâÿðíó¢ñÿ ³ ïàéøî¢ ðàçàì ç ³íøûì³ äà âûéñöÿ.
Ó ïàìÿøêàíí³ ñòàÿ¢ ãîìàí, ñìåõ. Òîå, øòî òîëüê³-òîëüê³ çàéìàëà àãóëüíóþ ¢âàãó, äçåñüö³ çí³êëà, àäûøëî íà çàäí³ ïëàí.
Äà ³íöóñÿ Øàâåëÿ íå äàõîäç³ëà í³âîäíàãà çûêó, ÿê³ á äàòûðêà¢ñÿ ìë³íàðíàãà ïûòàííÿ.
Êàëÿ ñòàëà ïðýç³äûóìà ñïðà÷àë³ñÿ àá ïàäçåÿõ íÿäà¢í³õ äç¸í ó â¸ñöû Êóìà¢êà. Ñàêðàòàð ÿ÷ýéê³ ãîëàñíà äàâîäç³¢, ÷àìó çäàðýíí³ ïðûíÿë³ ³íøû çâàðîò, ÷ûìñü ÿíû ¢ãàäâàë³. Ñòàðøûíÿ ñåëüñàâåòà ãýòê³ì ñàìûì òîíàì àäìÿ÷ࢠíåñïðàâÿäë³âàñöü òàêòûê³ ÿ÷ýéê³. Ïëàòîâ³÷ óâàæë³âà ñëóõà¢, çàï³ñâàþ÷û íåêàòîðûÿ àñàá³ñòàñö³ ïàâåäàìëåííÿ¢ ó âóçåíüê³ áëàêíîö³ê.
³íöóñü Øàâåëü ìî õâ³ë³í ç ïÿöü ñëóõà¢, íå çûõîäçÿ÷û ç ìåñöà ³ íå çâàæàþ÷û íà òîå, øòî áóäûíàê àïóñöå¢. Àëå ÿê í³ ö³êàâû áûë³ ñïðý÷ê³, äóìêà àá ïðàâàëåíûì ïûòàíí³ ïåðàá³âàëà ³õ. Òàäû ¸í ïàäíÿ¢ñÿ, ïàäûøî¢ äà ñòàëà ³ ïðàêàçࢠäà Ïëàòîâ³÷à:
- Äàçâîëüöå ïðûåõàöü äà âàñ ó àêðóãó.
- ×àãî?
- ß õà÷ó ç âàì³ ïàãóòàðûöü...
- Íå çàáàðàíÿþ, àëå ÿ ÿø÷ý çà¢òðà áóäó òóò, öýëû äçåíü.
III
Ðî¢íà ïðàç òûäçåíü ³íöóñü Øàâåëü ïàåõࢠó àêðóãó. Óñþ äàðîãó, íà ÿêóþ àääàâàëàñÿ äà øàñö³ ãàäç³í ÷àñó, ¸í ìåðêàâà¢, ÿê ³ øòî âûêàðûñòàöü ñâàþ ïàåçäêó. Öýëû øýðàã ïëàíࢠïðàéøî¢ ó ÿãî ãàëàâå. ² çà ÿê³ ¸í áðà¢ñÿ, çäàâàëàñÿ, - äàðýìíû, íåæûöö¸âû. Ðý÷à³ñíàñöü âûðàçíà êàçàëà íå ¢ ÿãî êàðûñöü.
Êàë³ ïà¢ñòàëà äóìêà çàéñö³ äà ïðàäñÿäàöåëÿ àêðóãâûêàíêîìà, òî ðàá³ëàñÿ ïðîñòà ñòðàøíà. Íàâåäàííå Ïëàòîâ³÷à àáÿöàëà ìàëûÿ âûí³ê³. Íàîãóë, àêðóæíûÿ ïëàíû ïðàöû äóøûë³ ñâà¸þ âÿë³êàñöþ ³ àäêàçíàñöþ äðîáíûÿ äóìê³ Â³íöóñÿ Øàâåëÿ. Õâ³ë³íàì³ ÿìó ðàá³ëàñÿ í³ÿêàâàòà âåçö³ ³õ ó àêðóãó. Íàéïý¢íåéøàå, øòî ³õ ÷àêàëà - ³íöóñü Øàâåëü ÿñíà ãýòà âûÿ¢ëÿ¢ ñàáå, - çíî¢ òàÿ æ ³ðîí³ÿ, øòî ³ ç áîêó Ïëàòîâ³÷à. Àëå âÿðíóööà ç äàðîã³ áåç í³÷îãà áûëî áîëüøàé áÿññýíñ³öàé. Ñóìëåííå íå äàëî á í³ íà ìîìàíò ñïàêîþ: ÿê òî òàê ìàãëî ñòàööà, êàá ó÷îðà ÿø÷ý öâ¸ðäàå, ïðàäóìàíàå ðàøýííå ñ¸ííÿ ñòàëà íå÷ûì íåïàòðýáíûì. Ãýòà áûëî á äëÿ ³íöóñÿ Øàâåëÿ ðî¢íà ñàìàïðûçíàííþ ¢ ñâà¸é íåñàìàñòîéíàñö³. Áîëåé òàãî, óñ¸ á ÿãî ðýíàìå ïàéøëî íà íÿìà í³÷îãà... Ïåðààöýíêà ¢ñ³õ êàøòî¢íàñöåé!..
³íöóñü Øàâåëü, ñòóï³¢øû íà òýðûòîðûþ àêðóãîâàãà öýíòðà, ïåðàáðࢠÿø÷ý ðàç äóìêàì³ ïðàêòû÷íàñöü, âàðòàñöü ³ çíà÷ýííå ñâà³õ ïëàíࢠ³ ðàøû¢, øòî ¸í íå ìûë³ööà. Íààäâàðîò, ³ì àïàíàâࢠýãà³çì íå çà¢çÿòàãà äóðàñû, à ãðàìàäñêàãà ïðàöà¢í³êà, ³ ³íöóñü Øàâåëü ç íåïàâàðîòíàþ ðàøó÷àñöþ íàê³ðàâࢠçðàçó ¢ àêðóãâûêàíêîì. «Êîæíû âûïà¢íÿå òîå, øòî ¸í çäàöåí âûïà¢í³öü», - ïåðàêàçࢠ¸í ñâîé ïðûíöûï ³ ç ³ì, ÿê ç ë³õòàðîì óíà÷û, ïðàéøî¢ äàðîãó àä âàêçàëà äà àêðóãâûêàíêîìà ³ ¢âàéøî¢ ó ÿãî ïàìÿøêàííå.
Ó àêðóãâûêàíêîìå âûéøëà òàê, øòî í³õòî ÿãî íå ñïûí³¢ àä âàõîäà äà ñàìûõ äçâÿðýé ïðàäñÿäàöåëÿ.
³íöóñü Øàâåëü ïðàì³íó¢ íåêàëüê³ êàìîðàê ³ ñìåëà ñòóêíó¢ ó äçâåðû, íà ÿê³õ â³ñåëà øûëüäà÷êà «Ïðàäñÿäàöåëü àêðóãâûêàíêîìà».
- Âàéäçåöå! - äàíÿñëîñÿ ç-çà äçâÿðýé.
³íöóñü Øàâåëü óâàéøî¢ ó êàá³íåò ïðàäñÿäàöåëÿ ³ ¢æî àä äçâÿðýé ïà÷ࢠñâàþ ãóòàðêó:
- ß äà âàñ, óáà÷àéöå, òàâàðûø ïðàäñÿäàöåëü... ç íåâÿë³êàþ ñïðàâàé...
- Êàæýöå, êàæýöå...
Àëå íå ïàñïå¢ Â³íöóñü Øàâåëü çðàá³öü óñòóï äà ñâàå ïðîñüáû, ÿê ïðàäñÿäàöåëü ÿãî ñïûí³¢ ìàõàì ðóê³.
- Âàì óæî ãýòà âÿäîìà?
- Òàâàðûø äàðàã³, - ïà÷ࢠïðàäñÿäàöåëü, - ëàñíå ìîæíà ãýòàê, ÿê âû, ñòàâ³öü ïûòàííå? Ïåðàä íàì³ öýëû øýðàã âûïàäêࢠó ñòî ðàçî¢ áîëüøàå çíà÷íàñö³, ³ òî ìû íå ìîæàì ³õ çàðàç ïààñîáêó ðàçá³ðàöü... Âîñü öýëû òûäçåíü ìû ¢ñ³ì âûêàíêîìàì àáãàâàðâàåì ñïðàâó ãàñïàäàð÷àãà áóäà¢í³öòâà àêðóã³ ³ òî...
- Ìàÿ ïðîñüáà âàøàãà ïëàíà íå ïàðóøûöü, - ïåðàá³¢ ³íöóñü Øàâåëü...
Ïðàäñÿäàöåëü êðûõó ïàäâûñ³¢ ãîëàñ:
- Êîæíû, õòî ïðûõîäç³öü äà ìÿíå ç òûì ö³ ³íøûì ïûòàííåì, ñòàðàåööà ïåðàêàíàöü âîñü ãýòê³ì³ æ äîêàçàì³!.. À âûí³ê³ í³êîãà íå ö³êàâÿöü... Ïàñóäçåöå ñàì³, òàâàðûø äàðàã³, øòî ìîæà âûéñö³ ¢ðýøöå, êàë³ ìû ñâàþ ïðàöó âÿñö³ìåì óðû¢êàì³, õàïóíöîì... Âàì àäíî, ñâภâàæíà, à ïà-íàøàìó...
³íöóñü Øàâåëü çíî¢ íå ñòðûìà¢ñÿ:
- Ìàÿ ñïðàâà âûìàãàå äâóõ-òðîõ ñëî¢, ³ ÿ ïðàøó âàñ, òàâàðûø ïðàäñÿäàöåëü, àäíåñö³ñÿ äà ÿå ç ïàâàãàþ.
- ß äà ¢ñÿãî àäíîøóñÿ ç ïàâàãàþ... Àëå... íåëüãà ìÿíÿööà íà äðîáÿçü... Êîæíû ãóêàå ç ñâàå çâàí³öû...
Çâàíîê òýëåôîíà ïåðàá³¢ ïðàäñÿäàöåëÿ. ¨í íåðâîâà õàï³¢ñÿ çà òðóáêó ³ ñóõà àäêàçà¢:
- Õòî ïûòàå? Ñïàêîþ íå äàþöü, - âûëàÿ¢ñÿ. Ïàñëÿ íàñòàðàæû¢ñÿ ³ ïà÷ࢠãóòàðêó: - Òàê, àêðóãâûêàíêîì... Êàãî òðýáà?.. Ñàêðàòàðà?.. Ïðàäñÿäàöåëÿ?.. ß... Øòî òðýáà?.. Àãà!.. Äàðóéöå-ý, òàâàðûø Ëàñêà, äàëüáîã, íå ïàçíà¢... Áþäæýò? Íàêîíò Çàëóñêàå ëåñàï³ëê³? ² Êîòë³öêàå ãóòû?.. Íÿëàäíà, êàæàø?.. ×-÷îðò ÿãî âàçüì³... Çíî¢ íà äâà âå÷àðû... Äîáðà... Çàðàç, âîñü, âîñü...
Ïðàäñÿäàöåëü ïàâåñ³¢ òðóáêó ³ ïàäíÿ¢ñÿ ç ìåñöà.
- À øòî ðà¸í êàæà íà ãýòà? - çàïûòࢠ¸í ³íöóñÿ Øàâåëÿ, ñêëàäàþ÷û ïàïåðû ¢ ïàðòôåëü.
- ß íå õàäç³¢ ÿø÷ý ¢ ðà¸í...
- Âîñü áà÷ûöå... - íåçäàâîëåíà âûðà÷û¢ñÿ ïðàäñÿäàöåëü. - Äà êàíöà íå äîéäçåöå - ³ ¢ àêðóãâûêàíêîì... Âàì ÿø÷ý äûñöûïë³íó ïàòðýáíà âûâó÷ûöü...
¨í ïàñïåøíà íàäçÿâࢠïàë³òî ³ ñòàðà¢ñÿ íå ãëÿäçåöü íà ³íöóñÿ Øàâåëÿ...
- Äóìêà ðà¸íà ìíå äà¢íî âÿäîìà...
- ßê?
- ß ìå¢ óæî ãóòàðêó ç òàâàðûøàì Ïëàòîâ³÷àì.
- ² øòî? - óæî íà õàäó ïûòࢠïðàäñÿäàöåëü.
- Òàêñàìà çàíÿòû ³íøûì³ ïëàíàì³... Õòî æ áóäçå äðîáÿççþ çàéìàööà? Âû íàì äàðó÷ûë³ âÿäîìóþ ñïðàâó - äàéöå æ ìàã÷ûìàñöü ÿå âûðàøûöü. Ó íàøûì ñêëàäàíûì ãàñïàäàðñòâå, ÿê ó ìàøûíå, - êîæíàÿ øðóáêà ìàå ñâภìåñöà ³ ñâภçíà÷ýííå... ×àñòà äóæà ïàâàæíàå çíà÷ýííå... ìîæà, íàâàò áîëüøàå...
ßíû âûéøë³ ç êàá³íåòà ïðàäñÿäàöåëÿ.
- ß ¢ñ¸ ãýòà âåäàþ, òàâàðûø äàðàã³... Àëå ¢ âàñ àäíû Ìàõà¢öû, à ¢ ìÿíå öýëàÿ àêðóãà... Äà ¢áà÷ýííÿ...
Ïðàäñÿäàöåëü óçÿ¢ ïàä êàçûðîê ³ çí³ê ç âà÷÷ó ³íöóñÿ Øàâåëÿ.
³íöóñü Øàâåëü ïðàéøî¢ ó êàíöûëÿðûþ ³ ïðûñå¢ íà êðýñëå êàëÿ àêíà.
Ïåðàä ³ì â³äíå¢ñÿ øûðîê³ äçÿäç³íåö, àáìÿæîâàíû ç óñ³õ áàêî¢ ñòàðîþ ïàâåòêàþ. Ïàä äçþðïàòàþ ñòðàõîþ ïàâåòê³ ëÿæàë³ ãîðû ëàìà÷÷à, êàë³ñüö³ ïðàäñòà¢ëÿ¢øàãà ç ñÿáå äîáðûÿ áðû÷ê³, ìýáëþ, ìàøûíû. Çà äçÿäç³íöàì, óëåâà, ïàäí³ìàë³ñÿ ñöåíû ìóðó, óæî àñûïàíûÿ ¢ ðîçíûõ ìåñöàõ, ç àáêóðàíûì³ äç³ðêàì³ çàìåñò àêîí. Íàä ãýòûì³ ñöåíàì³ âûñ³ë³ñÿ äâà âÿë³ê³ÿ êàì³íû ö³ òî ôàáðûê³, ö³ çàâîäà. Çà ïàâåòêàþ, óïðàâà, áû¢ ñàä, íà äðýâàõ ÿêîãà áÿëåë³ êðóã³ àä ïàðýçàíûõ ãàë³í... Ãýòà ïàíàðàìà íàäàëà ³íöóñþ Øàâåëþ ðîçíûõ äóìàê. «Ñàïðà¢äû, ö³ æ ìîæà õîöü áû ïðàäñÿäàöåëü àêðóãâûêàíêîìà àäàðâàöü óâàãó àä àãóëüíààêðóãîâûõ çàäàííÿ¢ ³ çàíÿööà ñïðàâàþ àá Ìàõà¢ñê³ì ìë³íå... Ñïàä÷ûíà àêóïàöû³, ãðàìàäçÿíñêàå âàéíû àáÿñêðîâ³ë³ êðà³íó... Äçå í³ ïàãëÿäç³ - ïàòðàáóåööà àäíà¢ëåííå, ðàïàðàöûÿ, áóäà¢í³öòâà... Ìîæà á, ³ íå âàðòà áûëî ìíå åõàöü ñþäû... äóðûöü ãàëàâó ³ òðàö³öü ÷àñ...»
³íöóñü Øàâåëü ïàääà¢ñÿ ì³íîðíàìó íàñòðîþ ³ ñïàêîéë³âà, áåçíàäçåéíà ïàéøî¢ ç àêðóãâûêàíêîìà. Óæî ¢ ³ì ìóëÿëàñÿ ðàøýííå ê³íóöü óñ¸ ³ ³ñö³ ïðîñòà íà âàêçàë, ÿê ïðû âûõàäçå ç äçâÿðýé ÿãî íàïàòêࢠÏëàòîâ³÷.
- Òàâàðûø Øàâåëü?
- À, òàâàðûø Ïëàòîâ³÷!
- Çà áë³íöàì³ ïðûåõà¢? - ïàæàðòàâࢠàïîøí³ ç ³íöóñÿ Øàâåëÿ.
- ß õàöå¢ çàéñö³ äà âàñ, ìîæíà?
- Ïðàäñÿäàöåëü ïàñëà¢?
Íà òâàðû Ïëàòîâ³÷à ³ãðàëà ðýçâàÿ ¢õìûëêà.
- ß ñêàæó, ÿê ïðûéäó. Ìîæíà?
Ïëàòîâ³÷ çðàá³¢ ñóð'¸çíóþ ì³íó ³ ïðàêàçࢠäà ³íöóñÿ Øàâåëÿ:
- Íÿ¢æî òû ÿø÷ý íå ïàê³íó¢ ñâàå äóìê³ àá ìë³íå?
Ãýòûõ ñëî¢ áûëî äîñûöü, êàá ó ³íöóñÿ Øàâåëÿ ¢íóòðû çíî¢ óñ¸ ïåðàâÿðíóëàñÿ ¢âåðõ äíîì. ßãî ¢êàëîëà êðû¢äë³âàñöü, ÷àìó-òàê³ äà ÿãî òàê àäíîñÿööà? Íÿ¢æî ¸í íàñòîëüê³ í³÷îãà íå âàðòû, øòî íå ¢ìåå íàâàò ðàçàáðàööà ¢ ãýòêàé ðý÷û, ÿê ñïðàâà ç ìë³íàì? Ö³, ìîæà, ñàïðà¢äû ãýòà ñïðàâà íàñòîëüê³ í³ê÷ýìíàÿ ³ íåïàòðýáíàÿ, øòî àá ¸é íå ïàâ³ííà áûöü ³ ãóòàðê³?.. Àëå òàäû äëÿ ³íöóñÿ Øàâåëÿ áûëà á íåðàçãàäíàé óñÿ ñ³ñòýìà ãàñïàäàð÷àå ìàøûíû. ¨í íå çíàéøî¢ áû æàäíàãà òëóìà÷ýííÿ íà òîå, äëÿ ÷àãî ³ íàâîøòà ýíåðã³ÿ ãýòê³õ ëþäçåé, ÿê ¸í... Òàäû á...
- Òàê, ÿ ñâàþ ñïðàâó õà÷ó äàâåñö³ äà êàíöà... Ïàêóëü ÿø÷ý ìíå í³õòî íå äàêàçà¢, øòî ãýòà ñïðàâà íåïàòðýáíàÿ, à ìàÿ äóìêà ³ ìàå êëîïàòû àá ¸é - ìàðíûÿ... ß äàìàãàþñÿ, êàá âû ìíå ãýòà äàêàçàë³...
Ãýòà áûëî ñêàçàíà àðòûñòû÷íà, ¸ìêà. Ñàì ³íöóñü Øàâåëü íå ðàñòëóìà÷û¢ áû, ÿê ãýòà ¢ ÿãî âûéøëà òàê. Ìîæíà áûëî çàêëþ÷ûöü àäíî - ³íöóñåì Øàâåëåì ê³ðàâàëà öâ¸ðäàå ðàøýííå ïàñòàâ³öü ñâàþ ñïðàâó íà àäïàâåäíàå ¸é ìåñöà. Âîñü ÷àìó Ïëàòîâ³÷ íå ìîã àäêàçàööà àä ñïàòêàííÿ.
- ß ç òàáîþ ãýòó ñïðàâó àáìàçãóþ... Òîëüê³ ïðàç íåêàëüê³ ÷àñó. Ó ìÿíå öÿïåð ñòîëüê³ ðàáîòû, øòî, ïàâåðûø...
ßãî ïåðàá³¢ ðàïòàì íàëÿöå¢øû íà ³õ òàâàðûø, ÿê³ õàï³¢ Ïëàòîâ³÷à çà ðóêó ³ àäöÿãíó¢ àä ³íöóñÿ Øàâåëÿ.
- Ïðàç òûäçåíü ÿ áóäó ¢ âàñ, - ïà÷ó¢ ¸í ç êàë³äîðà, êóäû ïàéøî¢ Ïëàòîâ³÷ ç íåçíà¸ìûì ³íöóñþ Øàâåëþ òàâàðûøàì.
IV
Ïðàç äçâå ãàäç³íû ïàñëÿ ãóòàðê³ ç Ïëàòîâ³÷àì ³íöóñü Øàâåëü óæî åõࢠöÿãí³êîì äà ãàñïîäû. Ñêóòàê, ÿê³ ¸í â¸ç ç ñàáîþ, çá³¢ ÿãî ç ãëóçäó. ²ì àïàíàâàëà áåñö³êà¢íàñöü äà ¢ñÿãî: íå õàöåëàñÿ ïàãëûáëÿööà ¢ äóìê³ ³ ÷àïàöü íàñòóïíàãà. ¨í ñÿäçå¢ êàëÿ àêíà ³ ¢êîðë³âûì ïîãëÿäàì ðàçâ³òâà¢ñÿ ç íåãàñö³ííàé àêðóãàé. Àëå, íàäç³âà, íå çíàõîäç³ëàñÿ âûðàçíàå çëîñö³ í³ íà ïðàäñÿäàöåëÿ àêðóãâûêàíêîìà, í³ íà Ïëàòîâ³÷à. Ïðû÷ûíà ãýòàãà ëÿæàëà ïà-çà ³ì³, äçåñüö³ ãëûáåé, êóäû ¢ ãýòû ìîìàíò ÿìó íå çàõàöåëàñÿ çàãëÿäàöü. ßíà äàâÿäçå ³íöóñþ Øàâåëþ àá ñàáå, ìîæà, ñêîðà, ìîæà, êðûõó ïà÷àêà¢øû... Íå ïàâ³ííà æ òàãî áûöü, êàá Ïëàòîâ³÷ ñõëóñ³¢, øòî íàâåäàå Ìàõà¢öû. À òàäû - àäç³í íà àäç³í - ¸í, ³íöóñü Øàâåëü, ïàñïðà÷àåööà çà ñâàå íàìåðû. Àëå äà ãýòàãà ÿìó ïðûéäçåööà ñïàòêàööà ç íåêàòîðûì³ íåïðûåìíàñöÿì³. Ñàêðàòàð ÿ÷ýéê³...
- À, òàâàðûø Øàâåëü! - ïà÷ó¢ ¸í çáîêó ³ àç³ðíó¢ñÿ, íå ñêîí÷û¢øû äóìê³.
Íà ïðàõîäçå, ãëåäçÿ÷û ÿìó ¢ âî÷û, ñòàÿ¢ ÷ûðâîíààðìååö Ïðàêîï Àñ³íà ¢ ôîðìå êàìàíäç³ðà ¢çâîäà, ç ÿê³ì ³íöóñü Øàâåëü ñëóæû¢ ó àäíûì ïàëêó.
- Òû æ ÷àãî òóòàêà? - çàïûòࢠ¸í ÷ûðâîíààðìåéöà.
- Åäó íà ïàáû¢êó, íà ìåñÿö âûïðàñ³¢ñÿ...
- À ëàñíå òâîé äîì ó ãýòûõ êðàÿõ?
- Òàê, âîñü íà äðóãîé ñòàíöû³ çëàæó.
- Çåìëÿê³!
- ßê áà÷ûø...
Ïðàêîï Àñ³íà ïðàéøî¢ äà ³íöóñÿ Øàâåëÿ ³ ïðûñå¢ ïîìåæ ç ³ì.
- À òû øòî ïàðàáëÿåø? - çàïûòࢠ¸í ³íöóñÿ Øàâåëÿ.
Òîé ìàòíó¢ ðóêîþ.
- ×àãî íåäàâîë³øñÿ?
- Öÿæêàÿ ïðàöà, áðàöå ìîé.
- ßêàÿ?
- Ãàñïàäàð÷àÿ... ß ïàêóëü áåç ìåñöà, çàíÿ¢ñÿ ìë³íàðñêàþ ñïðàâàþ... ² âîñü íàøóñÿ ç ¸þ áîëüø ìåñÿöà, à ñêóòêࢠæàäíûõ... Ãýòàê ëþäç³ çàíÿòû, øòî âûñëóõàöü íå ìàþöü ÷àñó... Âàêîëà ñòîëüê³ íåäàñòà÷, àæíî ðàäû íÿìà ñïûí³ööà íà êîæíàé ïààñîáêó...
- Ó ÷ûì æà ðý÷, ÿ íå ðàçóìåþ? - ïåðàïûòࢠÏðàêîï Àñ³íà.
- À, áà÷, ÿ õà÷ó àäáóäàâàöü ìë³í ó ñâà³ì ìÿñòý÷êó; áóäûíàê ¸ñöü, ¸ñöü ðîçíûõ ïðûëàäࢠäîñûöü, à âîñü ïóñö³öü - íå õàïàå ÿê³õ-êîëå÷û äâóõñòà - ïÿö³ñîò ðóá븢... Øóêàþ ³õ óâåñü ÷àñ...
Íà Ïðàêîïàâûì òâàðû âûçíà÷àëàñÿ çäç³¢ëåííå, ç ÿê³ì ¸í ïàãëÿäçå¢ Â³íöóñþ Øàâåëþ ¢ âî÷û.
- Òû äç³â³øñÿ, øòî ÿ çàíÿ¢ñÿ ãýòê³ì³ äðîáíûì³ ñïðàâàì³?
- Òàê, äç³¢ëþñÿ...
- ß ïàçíࢠïà òàáå... Äûê âîñü, áðàòîê, - òðýáà... Òðýáà ³ ãýòà... Íà âÿë³ê³ÿ ñïðàâû ¸ñöü àäïàâåäíûÿ ëþäç³, à íà ìàëûÿ - òàêñàìà. Àëå íå ïàâ³ííà áûöü, êàá ìàëûÿ ñïðàâû àñòàâàë³ñÿ íÿâûðàøàíûì³... Ó æûöö¸âàé ìàøûíå êîæíàÿ øðóáêà ìàå ñâภìåñöà; çâ³õòàâàëàñÿ, íå ïàïðࢠ- óñÿ ìàøûíà íå ïîéäçå... Öÿáå äç³â³öü, øòî ÿêðàç ìíå âûïàë³ äðîáíûÿ ñïðàâû - ãýòà ðý÷ ³íøàÿ... Ïàêóëü ÿ çà áîëüøûì íå ãàíþñÿ...
Ïðàêîï Àñ³íà çë¸ãêó ¢õìûëÿ¢ñÿ, àëå ³íöóñü Øàâåëü ö³ íå çâàæࢠíà ãýòà, ö³ äàâࢠâûãëÿä, øòî íå çâàæàå.
- Ç ìÿíå ³ ³íøûÿ äç³âÿööà, àëå ÿ ðàøû¢ ìë³í àäáóäàâàöü; ïàñëÿ ìîæíà áóäçå ïåðàéñö³ äà ³íøàå ïðàöû, à ïàêóëü - ìíå öÿæêà ãëÿäçåöü, êàë³ äà ìë³íà ¢ñ¸ ãàòîâà, à ñÿëÿíå ïàâ³ííû ïëàö³öü íýïìàíó ïà øýñöü-ñåì ôóíòࢠç ïóäà.
Ñìåõ òàâàðûøà çàñòàâ³¢ ³íöóñÿ Øàâåëÿ àç³ðíóööà.
- Ñìÿåøñÿ?
- Íå òîå êàá ñìÿÿ¢ñÿ, àëå, ìíå çäàåööà, ëåïåé áûëî á òàáå êàìàíäàâàöü óçâîäàì... Ê ãýòàìó ÷àñó òû áû¢ áû ¢æî ðîòíûì... Ïàõâàëþñÿ, øòî ìÿíå ïðûñòàâ³ë³ äà ïàâûøýííÿ... À ìë³í? Áë³íöî¢ çàõàöåëàñÿ?..
Àïîøí³ ñâîé ñêàç Ïðàêîï Àñ³íà ïðà⸢ ãîëàñíûì ñìåõàì ³, ïý¢íà, ðàãàòࢠáû äàëåé íà ¢ñ¸ êóïý, àëå ïðàáåãøû âàãîíàì êàíäóêòàð ïåðàá³¢ ÿãî ñâà³ì âîêë³÷àì:
- Õòî ¢ Ïàëåííàå?
¨í ðàçâ³òà¢ñÿ ç ³íöóñåì Øàâåëåì ³ ïàáåã ç êóïý. Çà ³ì ïàãíà¢ñÿ íåçðàçóìåëû ïîãëÿä ³íöóñÿ.
Áûööàì óñå çãàâàðûë³ñÿ. Íÿ¢æî ÿìó àäíàìó ãýòà òðýáà? Ö³ íàîãóë ¸í ñàì ñÿáå àáìàíâàå, êàë³ õî÷à ¢âåðûööà, øòî ÿãî ñïðàâà ïàòðýáíàÿ ³ êàðûñíàÿ. À ìî òàìó ¸í çà ÿå õàï³¢ñÿ, øòî ³íøàå íå çäîëåå ðàá³öü?
³íöóñü Øàâåëü ïðûïîìí³¢ ñëîâû Ïëàòîâ³÷à àá ìîñöå ïðàç ²êëó, àá áðóêó âóë³ö ³ ïàðà¢íࢠãýòà ç ìë³íàì. ͳ÷îãà äç³¢íàãà - ¸í óïý¢íåíû, øòî ïåðøàå ³ äðóãîå ÿãî òàêñàìà íå çàñòðàøûë³ á - ñïðàâ³¢ñÿ á. Àëå, ïà ÿãî äóìêàõ, ïàêóëü çäàâàëüíÿå ìîñò ñòàðû, à òðàòóàðû ìîãóöü äà ÷àñó çàìÿí³öü áðóê... Áåçóìî¢íà, ïðûéäçåööà çðàá³öü ³ ãýòà, òîëüê³ ¢ ÷àðãó. Òóò ïàâ³ííàñöü ãðàìàäñêàÿ äû íå çóñ³ì òðóäíàÿ: íàâàç³öü êàìåííÿ¢ ³ ïÿñêó. À ìë³í...
³íöóñü Øàâåëü óñïîìí³¢ ãóòàðêó ç ñÿëÿíàì³, ³õ ïàïðîê Ñàâåöêàé óëàäçå, ÷àìó àïîøíÿÿ í³÷îãà íå ðàøàå íàêîíò ìë³íà... Òðýáà ïðûñëóõî¢âàööà äà ³õ ãîëàñó - òî ãîëàñ çÿìë³... Ìë³í... ¨í äàâÿäçå ñâàþ äóìêó äà àæûööÿ¢ëåííÿ...
Ïàëîñêà ïðîìåíþ àäöÿãíóëà ÿãî ¢âàãó. ³íöóñü Øàâåëü ïàãëÿäçå¢ ó àêíî. Öÿãí³ê ñïûí³¢ñÿ íà Ïàëåííàé. Ç âàãîíࢠâûõîäç³ë³ ïàñàæûðû, ÷àëàâåê äâàööàöü ë³êàì. ¨í ïðà⸢ ïîãëÿäàì íåêàëüê³ äà ñàìàãà âûéñöÿ ¢ äçâåðû âàêçàëà ³ õàöå¢ àäâÿðíóööà ¢ ³íøû áîê, ÿê ðàïòàì ïåðàä ñàìûì àêíîì âûðàñ Ïðàêîï Àñ³íà. ¨í ðàçâ³òàëüíà ïàìàõࢠðóêîþ ³ íåøòà ïðàêàçà¢. ³íöóñü Øàâåëü íå ¢÷ó¢ ³ ïåðàïûòà¢. Òîé âûãóêíó¢ íà ¢âåñü ãîëàñ:
- Íå çàáóäçü ïàçâàöü íà áë³íöû!
Ãýòà çû÷ýëà ÿê æàðò, íà ÿê³ Â³íöóñü Øàâåëü óæî ìíîãà ðàç àäêàçâà¢.
Öÿïåð áûëî äîñûöü äàäàòíàãà ê³¢êà ãàëàâîþ.
V
³íöóñü Øàâåëü ñòàÿ¢ ïðû ñâà¸é õàöå ³ ïàç³ðࢠïåðàìåííà òî íà ìë³í Õà³ìà Êðîêåñà, òî íà áóäûíàê áóäó÷àãà ñàâåöêàãà ìë³íà, ÿê³ ¸í ïàâ³íåí àäáóäàâàöü. Ïåðøû ãóäçå¢, ïóñêàþ÷û äûì ç âóçêàãà áëÿøàíàãà êîì³íà, äðóã³ ìà¢÷à¢, òóëÿ÷ûñÿ ì³æ äâóõ âûñîê³õ ÿñåíÿ¢. Âóë³öàþ ñÿëÿíå âåçë³ çáîææà íà ìë³âà ³ àç³ðàë³ñÿ íà ³íöóñÿ Øàâåëÿ; ³õ ïîãëÿäû çäàâàë³ñÿ ÿìó ¢êîðàì ³ íàì¸êàì íà òîå, øòî ïàðà ïóñêàöü ñàâåöê³ ìë³í, ãîäçå àäãàâàðâàööà àäíûì³ àáÿöàíêàì³. Ãóòàðêà ïàì³æ ñÿëÿíàì³ òëóìà÷ûëàñÿ ³íöóñåì Øàâåëåì, ÿê íàðàêàíí³ íà ÿãî áÿçäçåéíàñöü. Óñ¸ ãýòà ïðûêðûëà ÿìó, âûêë³êàëà ¢ ÿãî íåïðûåìíàå ïà÷óöö¸. Íÿõàé áû öóã ñÿëÿí íàê³ðî¢âࢠóæî äà ñàâåöêàãà ìë³íà: ìî á àäìåö³¢ õòî ÿãî ñòàðàíí³ ³ ïàäçÿêàâࢠñåëüñàâåò çà äáàííå àá ñÿëÿíàõ. Äûê íå! Õà³ì Êðîêåñ ñòà³öü íà ãàíêó ³ öåøûööà, ÿê ïëûâóöü ó ÿãî çàñåê³ ôóíòû, ïóäû ³ àñüì³íû ìóæûöêàãà çáîææà. Ïàö³ðàå íýïìàí ðóê³ äû ö³õà ïàñìåéâàåööà ç ÿãî, ³íöóñÿ Øàâåëÿ, íÿ¢äà÷...
Êàá æà òî àäíîñ³ëàñÿ äà ÿãî àñàá³ñòà! À òî õ³òðû ³ ïðàêóðàòû Êðîêåñ ìàå ¢ âîêó ñåëüñêóþ ¢ëàäó ³ ïðàç Øàâåëÿ öýë³öü ó ñåëüñàâåò. Íå, ãýòà íÿäîáðàÿ øòóêà. ßãî, ³íöóñÿ Øàâåëÿ, äàðýìíà íå õî÷óöü ïàñëóõàöü äû ïàñàá³öü ÿìó. Òóò ïðîñòà íåäàãëÿä, íÿäáàéñòâà, íåïàøàíà. ³äàöü!
³íöóñü Øàâåëü ðóøû¢ ç ìåñöà ³ ïàéøî¢ äà ñåëüñàâåòà.
ßìó çàðóïåëà ÿø÷ý ðàç äàïîìí³öü àá ñàáå ³ ñâà¸é äóìöû ñàêðàòàðó ÿ÷ýéê³ ³ ñòàðøûí³ ñåëüñàâåòà. Íå áóäçå ë³øí³ì. Àëå, ïàäûøî¢øû äà äçâÿðýé áóäûíêà, ¸í ïåðàäóìࢠ³ íàê³ðàâࢠäà ìë³íà. ×àìó ³ øòî çðàá³ëàñÿ ¢ ÿãî ãýòêàÿ ïåðàïëàíî¢êà, ³íöóñü Øàâåëü íå ðàçá³ðà¢ñÿ. Ïðà¢äç³âåé òàìó, øòî çàéãðàëà ¢ ³ì ïà÷óöö¸ ýãà³çìó, à ìàæë³âà, ³ çàòûì, êàá ÿø÷ý ðàç ïåðàêàíàööà, øòî ìë³í âàðòà ðàïàðàâàöü. Ïðûíàìñ³, ¸í ñàáå íå âûÿ¢ëÿ¢ í³ ïåðøàãà, í³ äðóãîãà, êàë³ ðàïòàì ñóñòðý¢ Õà³ìà Êðîêåñà. Ìë³íàð ÿáåäíà ïàãëÿäçå¢ Â³íöóñþ Øàâåëþ ¢ òâàð ³ ïðûïûí³¢ñÿ. Ãýòà ³íöóñü Øàâåëü ïðûíÿ¢ çà âûçà¢, óçëàâà¢ñÿ ³ õàöå¢ âÿðíóööà íàçàä. Ïàñëÿ àäûøî¢ àä çëîñö³ ³ ïàäáë³ç³¢ñÿ äà Õà³ìà Êðîêåñà.
- Òû, ñëóõàé, äà ìë³íó, òàâàðûø Øàâåëü? - çàïûòࢠìë³íàð.
- Òàê, ïàéäó ïàãëÿäæó.
- Ñëóõàé, à ÿê ñïðàâà ç àäáóäîâàþ ÿãî?
- Áóäóþ... Ïðàç òðû äí³ íàÿçäæàå ìåõàí³ê, ³ ìë³í... - ñõëóñ³¢ ³íöóñü Øàâåëü.
- Íàâàò ïðàç òðû äí³?..
Íå ñïûíÿþ÷ûñÿ, ÿíû ïàö³õó ïàéøë³ ¢ñöÿæ âóë³öû. Õà³ì Êðîêåñ àáÿðíó¢ñÿ íàçàä ³ ïàõ³ë³¢ñÿ äà ³íöóñÿ Øàâåëÿ:
- Òàâàðûø Øàâåëü, ê³íü òû ç ãýòûì ìë³íàì... Íàâîøòà, ñëóõàé, òàáå ãýòàÿ âàçãàí³íà ç ³ì. Òàâàðûø Øàâåëü, ö³ ìÿñòý÷êà íå ìàå ï³ëüíåéøàå ïàòðýáû... Ñëóõàé... Òû ïðîñòà íàçëî ìíå ðîá³ø... Áÿðûñÿ, ñëóõàé, çà ³íøàå, à ìÿíå íå ãóá³-û. Òàâàðûø ³íöóñü, ö³ æ ñÿëÿíå íåçàäàâîëåíû? Ìà¢÷àöü... Õî÷àø - ÿ êóïëþ ãýòû çëîì, ³ òàêâåëå òàãî...
³íöóñü Øàâåëü ìà¢÷à¢, ëåäâà ñòðûìë³âàþ÷û çëîñöü. Àä ñëî¢ ìë³íàðà íÿñëî àäíà÷àñíà íàäñìÿÿííåì, çäçåêàì ³ ïàäãàâîðàì. Äà ÷àãî âûðàñëà íýïìàíñêàÿ íàãëàñöü! Íå, íå ¢ë³÷û¢ ¸í ïî¢íàñöþ í³ àáñòàâ³í, í³ Â³íöóñåâàå íàòóðû.
- À òû äóìàåø, ÿ ç ìë³íîì íå ñïðà¢ëþñÿ? - çàïûòࢠ³íöóñü Øàâåëü, êàë³ ÿíû ïàäûõîäç³ë³ äà áóäûíêà ìë³íà.
- Íå òîå, òàâàðûø Øàâåëü... Âàì ìë³í... Ñëóõàé, àáîäâà áóäóöü ñòàÿöü... Êîëüê³ òàãî ìë³âà ¢ ëþäçåé... Êàá òû, òàâàðûø, áà÷û¢, øòî ìíå çàñòàåööà... Òðûìàþñÿ æ òàìó, ñëóõàé, øòî íåçàøòà ³íøàå ¢çÿööà-à... Òû äóìàåø, òàâàðûø Øàâåëü, øòî ãýòà ë¸ãêàÿ ðý÷... Ïàòýíòû, óðà¢í³öåëüíû, àðýíäà... À êîëüê³ äàòàöû³, ãëÿäç³-û...
³íöóñü Øàâåëü ïàê³íó¢ Õà³ìà Êðîêåñà ³ àáåã âàêîëà ìë³íà. Õòîñüö³ àäê³íó¢ äçâåðû, ³ ¢ñÿðýäç³íó ãëÿäçåëà ñîíöà. Âà÷àì ïðàäñòàâ³ëàñÿ íåïðûãëÿäíàÿ ìåøàí³íà íàãðàìîäæàíûõ àäíà íà äðóãóþ ðý÷à¢. Íàïý¢íà, íåõòà ãàñïàäàðû¢ ³ ïà ÷àñòöû ñöÿãࢠäà ñÿáå òûÿ ö³ ³íøûÿ ïðûëàäû. ³íöóñü Øàâåëü ïàäóìࢠàá Õà³ìå Êðîêåñó ³ ïàãëÿäçå¢ ó ÿãî áîê.
Õà³ì Êðîêåñ ïàäûõîäç³¢ äà ÿãî ³ çäàë¸ê êàçà¢:
- Ðàçá³ðàþöü, ñëóõàé!.. Ðàñöÿãíóöü ïà êàâàëà÷êó... ëþäç³, òàâàðûø Øàâåëü, ÿê... Íàâîøòà, ñëóõàé, êàçàöü... Ñåëüñàâåò äîáðà ðîá³öü, øòî íå ¢êëàäàå ãðîøàé ó ãýòó ñïðàâó... Òóò òûñÿ÷û ïàòðýáíû... Äàðìà òû êàæàø...
³íöóñü Øàâåëü óñì³õíó¢ñÿ...
- Ïà-òâîåìó... À ïà-ìîåìó... ëþäç³ íå áà÷àöü ïðîñòàå âûãàäû... Ïàãëÿäç³, - ¸í ïàêàçࢠó ìë³í, - ñòîëüê³ äàáðà! Ãýòà æ ãðîøû, ÿê³ì òðýáà ìàëåíüêàÿ ïàäìîãà, ÿê ÿíû çàâàðóøàööà... ß âåäàþ, øòî òàáå ãýòà ñïðàâà íÿâûãàäíàÿ... Äû ö³ æ ìîæíà ë³÷ûööà ãðàìàäçå ç òâà³ì³ ³íòàðýñàì³?.. Ö³ ìîæà ãðàìàäà ïàêëàäàööà...
Õà³ì Êðîêåñ çìà¢÷ࢠ³ ìå¢ àõâîòó àäûñö³ àä ³íöóñÿ Øàâåëÿ. ¨í êðûâ³¢ñÿ, ïåðàñòóïࢠç íàã³ íà íàãó ³ õ³òðà æìóðû¢ ëåâàå âîêà. ³äàöü áûëî, øòî ìë³íàðó íåøòà ðóï³ëà ñêàçàöü, àëå ¸í íå çíàõîäç³¢ àäïàâåäíàãà ìîìàíòó ¢ íàñòðî³ Â³íöóñÿ Øàâåëÿ. ßê ¸í ïàãëÿäç³öü íà ãýòà. Àäíàê ìë³íàð íå ñöÿðïå¢ ³ âûêàçà¢:
- Ñëóõàé, òàâàðûø Øàâåëü... ÿ áû¢ çà¢÷îðà ¢ àêðóçå, ³ ìíå òàâàðûø Ïëàòîâ³÷ ñêàçà¢, øòî ãýòàãà ìë³íà áóäàâàöü íå áóäóöü... Øòî, ìîæà, ÿãî ³ ïðàäàäóöü...
Íàñòàðàæû¢øûñÿ, ³íöóñü Øàâåëü ñëóõࢠÕà³ìà Êðîêåñà.
- Íó?
- ² ÿ äóìàþ, øòî áóäçå, ñëóõàé, ëåïåé, êàë³ òû çãîäç³øñÿ ñà ìíîþ: ³äç³ äà ìÿíå ìåëüí³êàì, à ãýòûÿ àñòàòê³ íÿõàé áóäóöü íà ïàäìàöóíàê ìàéãî ìë³íà... Âîñü ³ òàâàðûø Ïëàòîâ³÷ ñõ³ëÿåööà äà ãýòàãà... ¨í, ñëóõàé, ³ ðàäç³¢ ìíå ïàãóòàðûöü ç òàáîþ...
Íàñòðîé, ÿê³ àáóÿ¢ ³íöóñÿ Øàâåëÿ ïàñëÿ ïà÷óòàãà, íå êàçࢠó êàðûñöü íýïìàíà. Ãýòà çðàçó ìë³íàð ïàäìåö³¢ ³ ïàïÿðýäç³¢ ³íöóñÿ Øàâåëÿ:
- ßê õî÷àø, ñëóõàé...
³íöóñü Øàâåëü í³÷îãà íå àäêàçà¢, çàâÿðíó¢ñÿ ³ ïàéøî¢ àä Õà³ìà Êðîêåñà. Íàâàò çàáû¢ñÿ ïðûñòàâ³öü óïà¢øûÿ âàðîòû ³ àç³ðíóööà íà ìë³í. ßãî àáóÿëà êðû¢äà - íå íà Õà³ìà Êðîêåñà, à íà òàâàðûøà¢, ç ÿê³ì³ ¸í ãóòàðû¢ àá ìë³íå ³ ÿê³ÿ íå õàöåë³ ³ íå õî÷óöü ÿãî çðàçóìåöü. Ãóòàðêà ç ìë³íàðîì ÿñíåé ÿñíàãà çàñâåä÷ûëà ÿìó ïðàâîâàñöü ÿãî äóìàê ³ êàðûñíàñöü ÿãî ïëàíà. Íå áûëî á ãýòàãà - íå êëàïàö³¢ñÿ á òàê ãýòû íýïìàí. Äà ÷àãî ÿìó áûëî åçäç³öü ó âîêðóã ³ ëàç³öü òàì ïà ¢ñòàíîâàõ?.. Àëå äç³âà ç òàâàðûøàì Ïëàòîâ³÷àì - íÿ¢æî òîé òàê-òàê³ ³ ñêàçࢠÿìó - ïàäãàâàðû Øàâåëÿ ïåðàéñö³ çà ìåëüí³êà ¢ ÿãî ìë³í... Íå ïàâ³ííà òàãî áûöü... ¨í ãýòà ïðàâåðûöü, âûâåäàå, íå çàðàç, äûê ñïóñö³¢øû äç¸í êîëüê³... ¨í ïàåäçå ¢ àêðóãó, ³ òàì...
³íöóñü Øàâåëü ïàäûõîäç³¢ äà ñåëüñàâåòà ³ ¢ñïîìí³¢ àáÿöàíêó òàâàðûøà Ïëàòîâ³÷à áûöü ó ³õ. Çãîäíà òýðì³íó, ¸í ïàâ³íåí äíÿì³ íàâåäàöü ó ìÿñòý÷êà. Àëå ³íöóñÿ Øàâåëÿ áðàëà ñóìíåííå, ö³ âûéäçå øòî-êîëüâå÷û ç ÿãî íîâûõ ãóòàðàê ç Ïëàòîâ³÷àì. Äîáðà áûëî á âûâåäàöü àá àäíûì, - ö³ ñàïðà¢äû øòî-êîëüâå÷û êàçࢠ¸í Õà³ìó Êðîêåñó, ö³ òîé õëóñ³öü. Íå âûéøëà á òàåìíàãà ïàìà¢ëåííÿ ì³æ ³ì³. ßê àäêàçíàìó òàâàðûøó, ³íöóñü Øàâåëü äàâÿðࢠÏëàòîâ³÷ó, íó áàÿ¢ñÿ, êàá õ³òðû ïðàëàçà ìë³íàð íå ïàäëåç äà ÿãî ç ãýòêàãà áîêó, íà ÿê³ Ïëàòîâ³÷ íå çâÿðòࢠóâàã³.
Íå ìÿøàëà á ïàãóòàðûöü ç ïðàäñÿäàöåëåì ñåëüñàâåòà àá ÿãî ðàçìîâàõ ç Õà³ìàì Êðîêåñàì.
Ç ãýòûì íàìåðàì ³íöóñü Øàâåëü ïàäûøî¢ äà ¢âàõîäà ¢ ñåëüñàâåò, ÿê ÿãî ðàïòàì àêë³êíóë³. ¨í àç³ðíó¢ñÿ ³ ¢ãëåäçå¢ ïåðàä ñàáîþ ñàêðàòàðà àêðóãâûêàíêîìà Áàíýäûñÿ ³õëÿÿ.
- ß àä öÿáå, ïàí³ìàåø òû... Äçå òû áëûòàåøñÿ?..
- Âû áûë³ ¢ ìÿíå ¢äîìó?..
- Äûê ýêñòðàíàå äçåëà, ïàí³ìàåø òû...
³íöóñü Øàâåëü íàñòàðàæû¢ñÿ.
- Ó íàñ àäáûëàñÿ ïàñòàíîâà, ïàí³ìàåø òû...
ßíû ¢âàéøë³ ¢ ñåëüñàâåò ³ çàíÿë³ ìåñöà êàëÿ ïóñòîãà ñòàëà ñàêðàòàðà.
- ßêàÿ? - ïàääàþ÷ûñÿ ïðûåìíûì àä÷óâàííÿì, çàïûòࢠ³íöóñü Øàâåëü.
- Àá òâà¸é ñïðàâå, ïàí³ìàåø òû... Ó÷îðà äí¸ì. ², ïàí³ìàåø òû, âàø íýïìàí ïàñîá³¢... Çàéøî¢ äà Ïëàòîâ³÷à ³ ïðîñ³öü ó àðýíäó ìë³í... Äàêàçâàå, øòî àäáóäî¢âàöü ñàì³ì âûãàäû íÿìà, øòî ëåïåé çäàöü ó àðýíäó, øòî... Òàäû, ïàí³ìàåø òû, Ïëàòîâ³÷ ãýòà ïûòàííå íà ïàâåñòêó ïàñÿäæýííÿ ³... ïàñòàíà¢ëÿþöü: «Ìë³í àäáóäàâàöü... Íà ïåðøû ïà÷ûí âûçíà÷ûöü òðûñòà ðóá븢... Óñêëàñö³ ïðàöó, ïàí³ìàåø òû, íà ³íöóñÿ Øàâåëÿ, âûêë³êà¢øû ÿãî äëÿ íàäàííÿ äûðýêòû¢...»
³õëÿé óãîëàñ ïåðàêàçâࢠ³íöóñþ Øàâåëþ íå÷àêàíàå ÿìó ðàøýííå àêðóãâûêàíêîìà. À òîé ïàç³ðࢠíà ñàêðàòàðà ç ë¸ãê³ì íåäàâåðàì ³ íå âåäà¢, ÿê ÿíî òàê ðàïòàì óñ¸ ïåðàêðóö³ëàñÿ...
- Âû çíàðîê ïðûåõàë³ ïà ìÿíå? - çàïûòࢠ³íöóñü Øàâåëü.
- Àìàëü øòî òàê, ïàí³ìàåø òû... Òóò, âÿäîìà, ³ ³íøûÿ ñïðàâû ¸ñöü, àëå ãàëî¢íûì ÷ûíàì ïðûåõࢠíàêîíò ìë³íà... ïàí³ìàåø òû...
Ïðàäñÿäàöåëü ñåëüñàâåòà ïàö³õó ¢ñì³õà¢ñÿ...
- Ïàõíå áë³íöàì³, êàæàø? - æàðòàâà¢.
- Ïàïàõâàå, ïàí³ìàåø òû...
Àëå ³íöóñü Øàâåëü íå ñëóõࢠãýòàãà: ÿãî äóìê³ ¢æî êðóö³ë³ñÿ ¢ àêðóçå, à ðóïë³âàñöü øòóðõàëà õóò÷ýé ñïÿøûöü äàìî¢ ³ çá³ðàööà íà öÿãí³ê.
- Âû åäçåöå ñ¸ííåêà? - ïûòࢠ¸í Áàíýäûñÿ ³õëÿÿ.
- Ѹííÿ, ïàòðýáíà ñ¸ííÿ, ïàí³ìàåø òû... - ñïàêîéë³âà àäêàçࢠòîé.
- Äûê åäàì ðàçàì?
- Ðàçàì?.. Ìîæíà ðàçàì...
VI
ßíû ñïàòêàë³ñÿ íà ñòàíöû³ ïåðàä àäûõîäàì öÿãí³êà. ³íöóñü Øàâåëü íå àäñòàâࢠàä ñàêðàòàðà, ³ àáîå ïàëåçë³ ¢ àäç³í âàãîí. Óñåë³ñÿ ïîáà÷, ïðû àêíå, ³ ³õëÿé íå ïàñïå¢ àäóìàööà, ÿê ³íöóñü Øàâåëü ðàçíÿ¢ ãóòàðêó. ßìó íå öÿðïåëàñÿ, êàá íå âûêàçàöü ñâà³õ äóìàê ñàêðàòàðó, òûì áîëåé øòî çàðàç ¸í áû¢ ïåðàêîíàíû ¢ ³õ íåïàðóøíàñöü, ïàäìàöîâàíóþ, íàðýøöå, ïàñòàíîâàþ àêðóãâûêàíêîìà. Âûêàçàì ñâà³õ äóìàê ³íöóñü Øàâåëü õàöå¢ ïàäêðýñë³öü íà÷àëüñòâó àäíó ³ñö³íó - ãýòà ìåöü óâàãó äà êîæíàãà, õòî íå áðàêóå ìàëîþ ñïðàâàþ, äðîáíûì ³íòàðýñàì, àáû ÿíû íàê³ðîâàíû áûë³ äëÿ ãðàìàäñêàå êàðûñö³.
- Ïàãëÿäç³öå âîñü, - êðàíó¢ ¸í ñàêðàòàðà, - ïðûâàòíû ìë³í ïðàöóå, à ãðàìàäñê³ - ìà¢÷ûöü. Ëàñíå ãýòà ïðûåìíàÿ ðý÷? Íå ëåïø áûëî á, êàá êðóö³ë³ñÿ àáîäâà, à ³ì³ ê³ðàâࢠñåëüñàâåò? Äûê íå ¢ãàâàðûöü í³êîãà, íå ¢âåðûöü... Êîæíû ïàöâåëüâàåööà... Äóìàåöå, ìíå ãýòà òðýáà?.. Âî, áà÷ûöå...
Öÿãí³ê ðóøû¢ ³ âûåõࢠç áóäûíêࢠñòàíöû³. ßê íà äàëîí³ ëÿæàë³ Ìàõà¢öû ïåðàä ³õ óçðîêàì³. Äûì³ëà òðóáà Êðîêåñàâàãà ìë³íà.
- Âóíü, âóíü, áà÷ûöå, - ïàêàçâࢠ³íöóñü Øàâåëü, - ìåëåööà ¢ äâà êàøû; óëàñí³êó ³ ìë³íàðó. Êîæíû ïóä çáîææà äàå íýïìàíó øýñöü-ñåì ôóíòà¢... Ö³ æ ãýòà ëàä? À ¢æî á äà¢íî áîëüøàñöü ñÿëÿí àä ÿãî àäûøëà... Äûê óï³ðàþööà ÿê àäç³í - óñå...
- À òû äà êàãî çâÿðòà¢ñÿ?
- Íå ïåðàë³÷ûöü... Àä ïðàäñÿäàöåëÿ ñåëüñàâåòà äà ïðàäñÿäàöåëÿ àêðóãâûêàíêîìà.
- ² í³õòî í³÷îãà?
- Áë³íöî¢ çàõàöå¢ - âîñü ³õ àäêàç... Ãýòà äçåëà?.. Âîñü áà÷ûöå, ÷óöü íå âûïà¢çëà ç ðóê... Áàëåëà ñýðöà - íå âûêàçàöü... ß ¢æî äóìà¢, ãðýøíûì äçåëàì, ïà÷àöü ç ³íøàãà áîêó... À öÿïåð, íàðýøöå, äàéøë³... äçÿêóþ÷û Õà³ìó...
Ø÷ûðàñöü ³ çà¢çÿòàñöü, øòî íåñëà ³ì³ ç ãóòàðê³ Â³íöóñÿ Øàâåëÿ, çàõàï³ë³ Áàíýäûñÿ ³õëÿÿ. Òîé çàíÿäáࢠóñ¸ ³ ñëóõࢠçàõîïëåíàãà ñïðàâàþ òàâàðûøà. Óæî ¸í í³ êàë³âà íå ñóìëÿâà¢ñÿ, øòî ³íöóñü Øàâåëü âûÿ¢ëÿå ñàáîþ àñàáë³âû òûï ÷àëàâåêà, äîñûöü ñóð'¸çíàãà ³ òàëêàâ³òàãà. Ìàëåíüêàÿ ñïðàâà, çà ÿêóþ ¸í ó÷àï³¢ñÿ ðóêàì³ ³ íàãàì³ ³ àá ÿêîé õàäç³ë³ æàðòû äû ïàãàâîðê³, âûãëÿäàëà ¢ ÿãî âà÷÷ó ñïðàâàþ íåàäêëàäíàþ, çíà÷íàþ ñïðàâàþ. ×àìó æ ñàïðà¢äû íå ïàñëóõàöü áûëî ³íöóñÿ Øàâåëÿ çðàçó?
Áàíýäûñþ ³õëÿþ ¸í ïðàäñòà¢ëÿ¢ñÿ ðàçóìíûì, äàïàäê³ì ãàñïàäàðîì. Ìåöü ó â¸ñöû ãýòêàãà ïðàöà¢í³êà áûëî, ïà ÿãî äóìêàõ, çíàõîäêàþ. Çà ãýòûì ñàêðàòàð äࢠñàáå àáÿöàíêó ïàñîá³öü ³íöóñþ Øàâåëþ, íàêîëüê³ áóäçå ìàæë³âûì ç ÿãî áîêó.
- ß ðàä, ïàí³ìàåø òû, øòî àäáûëàñÿ ãýòêàÿ ïàñòàíîâà... Áóäà¢í³öòâà íå ïàâ³ííà àáìÿæî¢âàööà àäíûì ìåñòàì... ßíî, ïàí³ìàåø òû, ìóñ³öü êëàñö³ íàéøûðýéøûÿ ïàäâàë³íû...
- Òàê-òàê, òàâàðûø ³õëÿé, - ïåðàá³¢ ñàêðàòàðà ³íöóñü Øàâåëü, âåëüì³ ïàë³ø÷àíû íà÷àëüí³÷ûì ñêàçàì.
- Îòî æ ³ òîå... Ëþäç³ äóìàþöü, øòî êàøòî¢íàñöü ñêëàäàåööà ç âÿë³ê³õ ïàðûâàííÿ¢... ç ãðàíäû¸çíûõ ïëàíࢠäû íàìåðà¢, à çâû÷àéíàÿ, äðîáíàÿ ïðàöà - ãýòà í³÷îãà... À ìíå äóìàåööà, øòî çóñ³ì íå òàê... Êàá äóìàöü àá áîëüøûì, òðýáà ìåöü ìåíøàå... Íÿïðà¢äà ìî? Àáî ¢ñ³ì ³ äàäçåíà çäîëüíàñöü íà âÿë³ê³ÿ ñïðàâû? Ïà-ìîéìó, òàäû á áûëî çóñ³ì áåñö³êà¢íà, áî íå áûëî á ìåðû, íå áûëî á ðîçí³öû... ̳ëü¸íû àñóäæàíû íà ìàëîå, íà íåïðûêìåòíàå - ö³ æ ó ³õ àäá³ðàöü ³õ çäîëüíàñöü, àáî ãýòó çäîëüíàñöü çíåâàæàöü?.. Ç äðîáíàãà ñêëàäàåööà áóéíîå...
- Òû ïðà¢äó êàæàø, ïàí³ìàåø òû...
³íöóñü Øàâåëü ÿø÷ý áîëåé íàâàñòðû¢ñÿ äà âûêëàäàííÿ ñâà³õ äóìàê, ãëåäçÿ÷û Áàíýäûñþ ³õëÿþ ¢ âî÷û.
- Áà÷ûöå, òàâàðûø... Ìë³í - äðàáí³öà; ¸ñöü àäç³í - ³ õîï³öü... Çäàâàëàñÿ á, ³ òàê, à, ïàäóìà¢øû, çóñ³ì ³íà÷àé. À ÷àìó æ áû ïåðàá³öü ó ìÿíå àõâîòó íàëàäç³öü äðóã³ ìë³í? Ïà-ïåðøàå, - ãýòà áóäçå ìë³í äçÿðæà¢íû, ñâîé, à ïà-äðóãîå, - ¸í òàííåé áóäçå ìàëîöü... Ïà-òðýöÿå, - ÿø÷ý ïàêàæà ëþäçÿì íà øûðûçíó ¢ ðàçìàõó òâîð÷àñö³ Ñàâåöêàå ¢ëàäû... Äóõ ÿå ïðàíÿ¢ óñå ìÿñö³íê³ ïàâåòðà, à ÷ûííàñöü ïàâ³ííà çàõàï³öü óñå êóòî÷ê³ çÿìë³... Íÿïðà¢äà ìî?.. Âîñü ãëÿäçåöå. - ¨í ïàêàçࢠó àêíî âàãîíà. - Ëþäç³ ïåðàêëàäàþöü øïàëû... Ãàìóçàì. Êàìàíäóå ³ì³ òýõí³ê... À ÿ íå ñêàæó, êàá ïðàöà òàãî ÷àëàâåêà, ÿê³ ïåðàñî¢âàå øïàëó, áûëà í³÷îãà íå âàðòàþ ïàðà¢íàëüíà ç ïðàöàþ òýõí³êà...
- Òû ïðà¢äó êàæàø... ïàí³ìàåø òû...
- À âû íå ñõëóñ³ë³ ìíå, øòî ¢ àêðóãâûêàíêîìå ¸ñöü ïàñòàíîâà àá ìë³íå? Ìíå çäàåööà, øòî ãýòà...
- ʳíü, òàâàðûø Øàâåëü... Ìû ïàä'ÿçäæàåì óæî äà ãîðàäà... ß íå ïðûâûê íàñì³õàööà...
- ß íå äóìàþ ãýòàãà, òàâàðûø ñàêðàòàð, àëå ìÿíå òàê ðàçóâåðûë³, òàê àäàõâîö³ë³ àä ñïàäçåé, øòî ÿ...
ßãî ïåðàá³¢ çíà¸ìû ãîëàñ, ïàäà¢øû ïðûâ³òàííå. ² ³íöóñü Øàâåëü ³ Áàíýäûñü ³õëÿé àç³ðíóë³ñÿ ³ ¢áà÷ûë³ ïåðàä ñàáîþ ìàëàäîãà ÷ûðâîíàãà êàìàíäç³ðà - òî áû¢ Ïðàêîï Àñ³íà.
- Õòî ¸í? - çàïûòࢠñàêðàòàð íà âóõà ¢ ³íöóñÿ.
- Ìîé çíà¸ìû, - àäêàçࢠØàâåëü ³ àáÿðíó¢ñÿ äà Ïðàêîïà: - Òû ç ïàáû¢ê³?
- Íå, ÿø÷ý, ó àêðóãîâû êàì³ñàðûÿò âûêë³êàë³ íå÷àãà... Åäó çà ãýòûì... - ², êðûõó ïàìà¢÷à¢øû, ¸í äàäà¢: - À òû ¢ñ¸ çà áë³íöàì³ ãàíÿåøñÿ? - ³ ¢ãîëàñ çàñìÿÿ¢ñÿ.
Øòî ìîã àäêàçàöü ³íöóñü Øàâåëü ïðû öÿïåðàøí³ì ñâà³ì íàñòðî³? ¨í ïåðø õàöå¢ àäãàâàðûööà ïðîñòûì æàðòàì, à ïàñëÿ õâàö³¢ñÿ, øòî ãýòàãà ðàá³öü íå âàðòà, ³ ç ñóð'¸çíàñöþ ÷àëàâåêà, ÿê³ íå ìûëÿåööà ¢ ñâà³õ äóìêàõ, öâ¸ðäà àäêàçà¢:
- Òàê, õóòêà ïàçàâó íà áë³íöû.
- Çíà÷ûöü, ñïðàâà íà êàë¸ñàõ?
- Êðó-ö³ö-ö-à...
- Ìàëàäçåö, àäíàê, äàñòóêà¢ñÿ...
- Ïàñëÿ áóäçå âåäàìà...
Áàíýäûñü ìà¢÷à¢, ãëåäçÿ÷û ¢ âî÷û êàìàíäç³ðó, ÿê³ õ³òðà ¢ñì³õà¢ñÿ. Íàïý¢íà, ïàäîáíû ñìÿøîê ïðàáÿãࢠíå àäíûì òâàðàì! ² ÿìó áûëî çðàçóìåëà, ÷àìó ³íöóñü Øàâåëü ç íåäàâåðàì åäçå ¢ àêðóãó. Ãýòà òûì áîëåé ïàäàõâî÷âàëà ³õëÿÿ õóò÷ýé àïûíóööà ðàçàì ç Øàâåëåì ïåðàä Ïëàòîâ³÷àì ³ àòðûìàöü ç ÿãî ðóê ïàñòàíîâó àá ìë³íå ³ äûðýêòûâû íàêîíò ÿãî àäáóäîâû. Êàë³ õâ³ë³í ç äçåñÿöü íàçàä ¸í äóìࢠíå ïàéñö³ íà ñëóæáó, òî çàðàç ðàøû¢ ç'ÿâ³ööà ¢ àêðóãâûêàíêîì àáàâÿçêîâà. ¨í áû¢ àõîïëåíû ø÷ûðûì æàäàííåì ïàñîá³öü ³íöóñþ Øàâåëþ, êàë³ ñòðýíóööà ÿê³ÿ-êîëüâå÷û öÿæêàñö³.
Ïàêåïíàÿ ãóòàðêà êàìàíäç³ðà çóñ³ì íå ñïàäàáàëàñÿ ñàêðàòàðó, ³ êàë³ òîé àäûøî¢ àä ³õ, ¸í òàê âûêàçà¢ñÿ àá ¸é ³íöóñþ Øàâåëþ:
- Øòî ãýòà çà ðàçóìí³ê òàê³?
- Ìîé òàâàðûø, ðàçàì ñëóæûë³, - àäêàçࢠ³íöóñü Øàâåëü.
- Ñìÿåööà ç öÿáå?
- Êàá òîëüê³ ¸í àäç³í! Óñå, ÿê ¸í... ²õ äç³â³öü ìàÿ çà¢çÿòàñöü ó ãýòêàé, ïà-³õíÿìó, äðîáíàé ñïðàâå...
- Öÿïåð ìíå çðàçóìåëà, ïàí³ìàåø òû...
Êàíäóêòàð, ïàòðàáóþ÷û á³ëåòû, ïåðàá³¢ ³õ ãóòàðêó. Ó âàãîíå çàøàâÿë³ë³ñÿ, çàðóõàë³. Íàáë³æàëàñÿ ñòàíöûÿ - àêðóæíû ãîðàä.
- Âû çîéäçåöå ¢ àêðóãâûêàíêîì? - çàïûòࢠ³íöóñü Øàâåëü Áàíýäûñÿ ³õëÿÿ.
- Àáàâÿçêîâà! Ïîéäàì ðàçàì...
Àáîå ãëÿäçåë³ ¢ àêíî, çà ÿê³ì ñëà¢ñÿ íåëàïû ãàðàäîê ç íåêàëüê³ì³ âûñîê³ì³ êîì³íàì³.
VII
Ó àêðóãâûêàíêîìå Áàíýäûñü ³õëÿé ïðà⸢ ³íöóñÿ Øàâåëÿ äà äçâÿðýé êàá³íåòà íàìåñí³êà ñòàðøûí³ ³ ñêàçà¢:
- Ñòóêàé. Òðýáà áóäó ÿ - çàâ³...
³íöóñü Øàâåëü ïàñòóêࢠ³ ïà÷ó¢ äàçâîë óâàéñö³. Ïëàòîâ³÷ ê³íó¢ íà ÿãî ïîãëÿäàì ³ òóò æà ñöÿì³¢, ó ÷ûì ñïðàâà.
- Ñÿäàé, òàâàðûø. ß ñêîí÷ó ãóòàðêó ç çàãàä÷ûêàì êóëüòàääçåëà, à ïàñëÿ ïàãóòàðûì ç òàáîþ.
- Ìîæà, ÿ ïåðàøêàäæàþ?
- ͳ÷îãà.
Ãóòàðêà Ïëàòîâ³÷à ç ÷àëàâåêàì, ÿêîãà ³íöóñü Øàâåëü ó ÿãî çàñòà¢, öÿãíóëàñÿ íÿäî¢ãà. Ïëàòîâ³÷ ïàäãàíÿ¢ ÿãî ³, êàá íå çàöÿãíóöü ÷àñó, ïàïðàñ³¢ íåêàëüê³ ïûòàííÿ¢ ðàçâÿçàöü äðóã³ì ðàçàì. Ãýòà íàìÿêíóëà ³íöóñþ Øàâåëþ íà äîáðû ãóìàð ó Ïëàòîâ³÷à, ³ ¸í ïà÷ó¢ ñÿáå ÿø÷ý áîëüø óâåðàíûì ó äàäàòíû êàíåö...
Êàë³ àä Ïëàòîâ³÷à âûéøࢠíàâåäûâà÷ ³ ÿíû çàñòàë³ñÿ ¢äâà³õ, àäç³í íà àäç³í, ³íöóñü Øàâåëü ïåðøûì óçíÿ¢ ãóòàðêó: