Ö³øêà Ãàðòíû
«Ëàéäàê»
Óæî ïàäûõîäç³¢ êàíåö äçåñÿòàå ãàäç³íû ðàí³öû, êàë³ Ïàëóòà âÿðíóëàñÿ ç òðàâû. ¨é ³ íà ãýòû ðàç ïàøàíöàâàëà: ñòðàæí³ê íå ¢áà÷û¢ ³ ÿíà íàæàëà äâà âÿë³ê³ÿ äàïà¢íà ìÿøê³ äîáðàå ïàïëà¢íîå òðàâû. ßíêåëü, ðàì³çí³ê, ñòðý¢øû Ïàëóòó ç òðàâîþ, í³÷îãà íå êàæó÷û, àäêóï³¢ ó ÿå àáîäâû ìÿøê³ ³ ÿø÷ý íàâàò ïàäçÿêàâà¢.
Ãýòà Ïàëóòó äóæà ¢çðàäàâàëà, áî ÿø÷ý äàãýòóëü ÿíà í³ ðàçó òàê óäà÷ë³âà íå çàðàáëÿëà.
Âÿñ¸ëàé äû çäàâîëåíàé âàéøëà ÿíà ¢ õàòó.
- Íó, öÿïåð êðûõó ñóïà÷ûíó. Óæî ñ¸ííÿ áîëåé í³êóäû íå ïàéäó. Äçÿêóé Áîãó, óòàðãàâàëà, ³ õîï³öü äëÿ ìÿíå íà íåéê³ ÷àñ. Âîñü òîëüê³ òðý áûëî á çáåãàöü íà ðûíàê äû êóï³öü õàöÿ êàâàëà÷àê ñ³òí³öû Õâåäàðêó, - óãîëàñ ñêàçàëà ÿíà ñàìà ñàáå.
², óñïîìí³¢øû àá Õâåäàðêó, Ïàëóòà ê³íóëà ïàãëÿäàì ó çàïå÷àê. ʳíóëà ïàãëÿäàì ³ ðàïòàì ñóìåëàñÿ, ïàö³ñíó¢øû ïëÿ÷ûìà: çàìåñò Õâåäàðê³ ÿíà ¢ãëåäçåëà ñòàðýéøàãà ñâàéãî ñûíêà, ßíêó, ÿê³, ñêóð÷û¢øûñÿ àáàðàíêàì, ëÿæࢠïðûòîåíà ¢ çàïå÷êó. «Øòî òî ìàå áûöü? - ïðàáåãëà ¢ Ïàëóö³íàé ãàëàâå. - Òîëüê³ òûäçåíü ì³íó¢, à ¸í óæî ³ äàìî¢ íàâåäà¢ñÿ».
- ßíêà, ß-à-íà÷êà-à! - óãîëàñ ïàçâàëà Ïàëóòà ³ õóòêà ïàäáåãëà äà ïîëó: - Ö³ æ ãýòà, ßíà÷êà, òû-û? ×àãî òû âÿðíó¢ñÿ äàäîìó, ìîé ñûíîê? Ìîæà, çáåã àä ïàíà Çàìûæíàãà?
Àëå õëîï÷ûê í³÷îãà íå àäêàçࢠíà ìàöåðûíû çàïûòàíí³: ¸í ìî¢÷ê³, ïîòàéíà ëÿæà¢, áàþ÷ûñÿ ïàâàðóøûööà, ³ â³äíî áûëî, ÿê ñïóäæàíà ïàìîðãâàë³ ÿãî ïðûïëþø÷àíûÿ âî÷ê³.
- Ö³ òû ÷óåø, ö³ íå? - ãó÷íåé ³ çëåé ãóêíóëà Ïàëóòà íà ñûíêà ³ øòóðõàíóëà ÿãî ðóêîþ ¢ áîê.
ßíêà ðàïòàì óçâàðóõíó¢ñÿ, âûïðàñòà¢ñÿ ³ ì³ãàì ïàäíÿ¢ñÿ.
- Ìàìà÷êà, òîëüê³ íå ÷àïàéöåñÿ. ß âàì ñàçíàþñÿ - ÿ çáåã àä ïàíà Çàìûæíàãà. Âåëüì³ ¢æî òàì ç ìÿíå çäçåêàâàë³ñÿ: íå êàðì³ë³ çóñ³ì, á³ë³, ïàï³õàë³, ñïàöü íå äàâàë³. ß íå ìîã ñöÿðïåöü ³... çáåã. Íå áåöå, ìàòà÷êà-à... Íå ìàãó ÿ ñëóæûöü ó Çàìûæíàãà, í³çàøòî íå ìàãó ³... íå áóäó.
- Áðýøàø, ðàñïóñí³ê!
- Íå, ìàìà÷êà, äàëüáîã, íå, - ñòóêíó¢øû êóëàêîì ó ãðóäç³, ïàêëÿ¢ñÿ ßíêà.
Ïàëóòà çàìà¢÷àëà ³ íåêàëüê³ ÷àñó í³÷îãà íå êàçàëà, àëå ñêîðà äà ÿå íàäûøëî ñóìíåííå, ³ ÿíà âûìàâ³ëà äà ñûíêà:
- À êàë³ òû õëóñ³ø, øòî òàäû áóäçå? Âîñü ÿ òîëüê³ ïàïûòàþ ¢ àêàíîìà ѳäàðà, ÷àêàé...
- Íå, í³ êàë³âà íå õëóøó, í³ áåäíàãà... Ïàïûòàéöåñÿ ñàáå ¢ äçÿäçüê³ Ñ³äàðà... - óìîëüíà ãëåäçÿ÷û Ïàëóöå ¢ âî÷û, àïðà¢äâà¢ñÿ ßíêà.
Àëå íå ïàñïå¢ ¸í äàãàâàðûöü ñâàéãî àïðà¢äàííÿ, ÿê ïà÷ó¢ñÿ ñòóê ó àêíî, à çà ³ì ³ ãîëàñ çíàäâîðêó:
- Ïàëóòà! Ïàëóòà-à, ãà?
Ïàëóòà ê³íóëà ßíêó, áàðçäæýé ïàäáåãëà äà àêíà ³ ¢ãëåäçåëà ¢ ³ì ѳäàðà, àêàíîìà Çàìûæíàãà.
- Àãà-à! ѳäà-àð! ×àãî æ ãýòà âû? - çàïûòàëà ÿíà ѳäàðà, ïðà÷ûíÿþ÷û àêíî.
ѳäàð óñì³õíó¢ñÿ ³ àäêàçà¢:
- ×àãî! Äà òû, ïý¢íà, ³ ñàìà äàãàäàëàñÿ... Ãýòà æ...
- À øòî? - çàïûòàëà ѳäàðà Ïàëóòà.
- Äà, ïðîñòàÿ ðý÷, çà õëîïöàì ïðûåõà¢. Óçÿ¢ ó÷îðà íî÷÷ó ³ çáåã. ʳíó¢-ðûíó¢ ó ïîë³ ñòàäà, à ñàì, çàéìàçäàðî¢, äðàëà. ² ë³õà âåäàå, êîëüê³ ¢÷ûí³¢ øêîäû: ó ñåíàæàöü, âåäàåø, ðûíóëà ¢ñ¸ ñòàäà ³ íàø÷ýíò çäðàòàâàëà ç äçåñÿö³íó ïîïëàâó. Ýõ, òàê³ ¢æî, ãàëóáêà, ðàñïóñíû ¸í ó öÿáå, òàê³ ìóäðàãåëüíû õëîïåö, øòî íå äàé òû ðàäû. Ïý¢íà, çàñíó¢ ó ïàñåöû, âûïóñö³¢ ç âà÷÷ó ñòàäà ³ ç ïÿðýïàëàõó ¢ö¸ê äàõàòû... Íàïý¢íà æ, ÿ äóìàþ, ¸í ó öÿáå ¢äîìó?
ѳäàðàâû ñëîâû íå áûë³ íà¢äîþ äëÿ Ïàëóòû: ÿíà çðàçó, òîëüê³ øòî ¢ãëåäçåëà ¢ õàöå ßíêó, äóìàëà ãýòà. Äà êëÿöüáû ³ çàïý¢íåííÿ ñâàéãî ñûíêà Ïàëóòà àäíåñëàñÿ ç ïî¢íàþ íÿ¢âàãàþ. Íàâàò ³ äóìê³ íå äàïóñêàëà, øòî ÿå ñûíîê çàïý¢íÿå ø÷ûðà. ×àìóñüö³ ÿíà âåðûëà ñëîâàì àêàíîìà ѳäàðà. Òîëüê³ ¸í ñêîí÷û¢ çàïûòàíí³, ÿê Ïàëóòà àäâÿðíóëàñÿ äà çàïå÷êó, äçå íàñóïëåíà ñòàÿ¢ ßíêà, ³ çëîñíà ïðûêðûêíóëà íà ÿãî:
- Ö³ òû ÷óåø, àäø÷àïåíåö, øòî äçÿäçüêà êàæà? Êàá öÿáå ïàðàëþø çàäóøû¢. Íó æ, ÿ òàáå ïàêàæó, çàðàçà.
- Øà-øà! - ïåðàïûí³¢ Ïàëóòó ѳäàð. - Êðû÷àöü - òî ¢æî òû íå êðû÷û íà ÿãî... Ïî-äîáðàìó ëåïø ñêàæû, óãàâàðû ÿãî áîëåé òàê íå ðàá³öü...
- Ãî! íå! ß-à ÿìó ïàêà-àæó! Ýõ, ýõ! ² øòî ìíå ðàá³öü ç ãýòûì ðàçáîéí³êàì... ñâåòàì êðóö³öü, íà ÿãî ë³õà...
ßíà çëîñíà ñêðûâ³ëà ì³íó, ñàø÷àï³ëà êóëàê³ ³ íàìåðûëàñÿ ê³íóööà íà õëîï÷ûêà.
- ßíêà-à! Ãà, ßíêà-à! Õóòêà àäçÿâàéñÿ ³ ì³ãàì ç äçÿäçüêàì ѳäàðàì íàçàä äà ïàíà Çàìûæíàãà. Áàðçäæýé! - ïðûêàçàëà ÿíà õëîï÷ûêó.
- Ìàìà÷êà, ðîäíåíüêàÿ, øòî õî÷àöå ñà ìíîþ ðàáåöå, êóäû õî÷àöå ïàñûëàéöå - òîëüê³ ïàçáà¢öå àä ïàíà Çàìûæíàãà. ¨í çàìó÷ûöü ìÿíå... Òàì ÿ ç ãîëàäó ïàìðó. Íå àäïðà¢ëÿéöå ìÿíå ç äçÿäçüêàì ѳäàðàì... ß ç ³ì íå ïàåäó; ¸í âàì íÿïðà¢äó ïðà ìÿíå íàêàçà¢... - ç ïëà÷àì ó ãîëàñå, ç ì³íàþ íà òâàðû, ÿêàÿ âûêàçâàëà ãëûáîêóþ ïðîñüáó, óìîëüíà êàçࢠäà ìàöåðû ßíêà. - ß ¢ñ¸ ðî¢íà òàì íå çàñòàíóñÿ, êàë³ ìÿíå òóäû ñ³ëàþ çàâÿçóöü. Óöÿêó, ê³íó... ïàâåøóñÿ ëåïåé ö³ ¢òàïëþñÿ, à íå ¢ñëóæó... - óæî ç ïàãðîçàþ äàäࢠ¸í.
- ßê?! Òû ìÿíå ÿø÷ý ñòðàøûöü óçäóìà¢? Âîñü ÿ òàáå äàì - ïàâåøóñÿ! Áÿðû àíäàðàê äû øàïêó ³ ãàéäà íàçàä! - óçëàâà¢øûñÿ äà ÷ûðâàí³, êðû÷àëà Ïàëóòà.
ßíêà ñïóæà¢ñÿ ìàöåðû ³ ïàñëóøíà çëåç ç ïîëó, çíÿ¢ ç êðó÷êà õàëàö³ê äû øàïêó ³, óçäçå¢øû ³õ, ïàñëóøíà âûéøࢠç õàòû.
Ó äâàðý ñóñòðý¢ ÿãî ѳäàð. Õàï³¢øû çà ðóêó ßíêó, ¸í æàðòë³âà ñêàçà¢:
- ʳíü æóðûööà, íÿáîæà; ïàêóëü æàí³ööà - çàãà³ööà... Âîñü çàáûâàé óñ¸, ëåçü íà âîç, ³ ïàåäçåì.
ßíêà í³÷îãà íå àäêàçࢠѳäàðó. Ãàëîäíû àä ó÷àðàøíÿãà ³ àñëàáëû, àëå íå ìîãøû ïàïðàñ³öü ó ìàöåðû åñö³, ¸í ïàéøî¢ äà âîçà ³ ¢ñå¢ñÿ íà ìÿøêó ç ñàëîìàþ.
- ßíêà, ßíà÷êà! - ðàäàñíà ê³íó¢ñÿ äà ÿãî Õâåäàðêà, ïðûáåãøû àäíåêóëü ³ ¢ãëåäçå¢øû áðàòà íà âîçå. - Âàçüì³ ³ ìÿíå ç ñàáîþ, ÿ õà÷ó ïàä'åõàöü - ÿ òàê äî¢ãà íå êàòà¢ñÿ.
ßíêà í³÷îãà íå àäêàçࢠ³ áðàòêó: ¸í ìýðàì ³ íå ñëóõà¢, øòî ÿìó òàê ðàä ³ òàê ø÷ûðà ñóñòðý¢ ÿãî çóñ³ì íÿâ³ííû í³ ¢ ÷ûì Õâåäàðêà. Íàâàò ³ âîêàì íå ê³íó¢ íà ÿãî, êàë³ ïàêðû¢äæàíû Õâåäàðêà àäûøî¢ àä âîçà, ñå¢ íà ïðûçáå ³ íàáî÷û¢ñÿ.
Íå çâàæàþ÷û íà äçÿöåé, ѳäàð êàëÿ ïÿö³ õâ³ë³í àá íå÷ûì ïàøàïòà¢ñÿ ç Ïàëóòàþ, à ïàñëÿ àäâÿçࢠêàíÿ ³ êðàíó¢ ç ìåñöà.
- Áûâàé çäàðîâà, Ïàëóòà! - ñêàçࢠ¸í äà Ïàëóòû ³ ïàê³âࢠãàëàâîþ.
- Áûâàéöå çäàðîâû, ÿãàìîñöü ѳäàð... - äàáðàäóøíà àäêàçàëà Ïàëóòà ³ ñëåäàì äàáàâ³ëà: - Âû ¢æî òàì íå ïàòóðàéöå ÿìó, óø÷óâàéöå äîáðà, êàë³ òðýáà; ÿ ÿø÷ý ïàäçÿêóþ âàì çà ãýòà... Øòî ç ³ì öûðûìîí³³ ðàçâîäç³öü!..
ѳäàð çàñìÿÿ¢ñÿ ³ ïàãíࢠêàíÿ.
- Øòî æ, ßíêà, çàñìóö³¢ñÿ? Áà³øñÿ åõàöü? ʳíü íóäç³ööà! - àáÿðíó¢ñÿ ¸í äà ßíê³.
ßíêà ìà¢÷à¢. Ãóðòîê ö³êàâûõ äçåòàê, ÿê³ÿ ñàáðàë³ñÿ âàêîë âîçà, à öÿïåð ðàññòóï³ë³ñÿ ³ ãëÿäçåë³, ÿê òîé àääàëÿ¢ñÿ, êðû÷àë³ ¢ñëåä ßíêó ðîçíûÿ âûêàçû: «Âÿðí³ñÿ, ßíêà», «Ïðûâÿç³ ÿáëûê, ÿê ïàñïåþöü», «Ïðûÿçäæàé íà ϸòðó». Ó ãðàìàäêó äçÿöåé çàìÿøà¢ñÿ ³ Õâåäàðêà.
Ïàëóòà æ, òîëüê³ Ñ³äàð ïàãíࢠêàíÿ, ïàê³íóëà íàäâîðàê ³ âÿðíóëàñÿ ¢ õàòó. Óñ¸, øòî çäàðûëàñÿ ç ÿå ñûíêîì, ìýðàì ³ íå áûëî - àäûøëî íà çàäí³ ïëàí, çàáûëàñÿ.
Óäà÷ë³âû çàðàáîòàê ³ ÷àðîäíûÿ êëîïàòû æûööÿ íàõëûíóë³ ¸é ó ãîëࢠ³ çàïàëàí³ë³ Ïàëóòó.
² òîëüê³ ñïóñö³¢øû ÿêóþ ãàäç³íó, - óæî ïàñïå¢øû íàòóïàööà, çáåãàöü íà ðûíàê ³ âÿðíóööà íàçàä, - ÿíà âûïàäêîâà çâÿðíóëàñÿ äóìêàì³ äà ßíê³; çâÿðíóëàñÿ ³ òóò æà ¢ñïîìí³ëà, øòî ÿíà í³÷îãà íå äàëà ÿìó åñö³. Ïàëóòó àõàï³ëà ìàöåðûíà ïà÷óöö¸ ñïàãàäû äà ñâàéãî äç³öÿö³, ³ ÿíà òóæë³âà ïðàìîâ³ëà ñàáå:
- Àõ, íà äç³âà, íà ë³õà ìíå! ß æ ³ ïåðàêóñ³öü ÿìó í³÷îãà íå äàëà! Ìîæà, ³ ñàì ¸í í³÷îãà íå áðà¢? Ïý¢íà, øòî íå. Ïý¢íà, øòî ãàëîäíûì ïàåõà¢, íåáàðàêà, áî øòî æ ¸í ìîã çíàéñö³? Àõ, ³ ïðûãíàëà ÿãî íÿäîáðàå, ãýòàãà çàðàçó ѳäàðà!..
Ïðàéøî¢ öýëû òûäçåíü ïàñëÿ ãýòàãà. Áûëà íÿäçåëÿ. Ïàëóòà, çàêëàïî÷àíàÿ øòîäí¸âûì æûöö¸ì ³ ÿãî âûìàãàííÿì³, í³ ðàçó íå ¢ñïîìí³ëà ïðà ßíêó: íå áà÷ûëà ïåðàä ñàáîþ, ³ çäàâàëàñÿ ¸é, øòî ìàëû ñïàêîéë³âà ³ ïàìÿðêî¢íà íÿñå ñâàþ ñëóæáó.
Àëå ¢ íÿäçåëþ çðàíêó, çóñ³ì çíÿíàöêó, øòîñüöü íåéêàå ïåðàâÿëî Ïàëóö³íó äóìêó íà ßíêó: «À ìàëàäçåö, ñûíîê! Áàäàé, ïðûëàäç³¢ñÿ ³ öÿïåð ïàñëóõìÿíà âûïà¢íÿå ñëóæáó. Íå ïàøêîäç³ëà, íÿáîñü, øòî ¢ø÷óíóëà äîáðà».
² òîëüê³ Ïàëóòà âûïóñö³ëà ãýòó äóìêó, ÿê çíàäâîðêó äàí¸ññÿ ¢ õàòó çíà¸ìû ãîëàñ:
- Ïàëóòà-à! Ïàëóòêà-à!
Ïàëóòà àæíî çäðûãàíóëàñÿ ¢ñ¸é ïîñòàööþ ³ ì³ãàì ê³íóëàñÿ äà àêíà. dzðíóëà - ³ ðàçàì ïàäàëàñÿ íàçàä, í³áû ÿå õòîñü àäï³õíó¢. «²çíî¢ Ñ³äàð!» - ïðàì³ãíóëà ¢ ÿå ãàëàâå ïàëàõë³âàÿ äóìêà. À Ïàëóöå ïàäóìàëàñÿ, øòî ãýòà íå äóìêà, à íåïðûòîìíû ì³æâîëüíû âûãóê...
- ѳäàðêà-à, ÷àãî-î âû ³çíî¢?! - ïðàç ÿê³ ÷àñ ñòðýëà ÿíà ѳäàðà, ÿê³ ïåðàñòóïࢠïàðîã ó õàòó.
- ß... ÿ... ³ íàâàò ç äðýííàþ âåñòêàþ... - ç íàðà÷ûòàþ àñöÿðîãàþ, ïðàöÿãâàþ÷û ðóê³ äà Ïàëóòû, ãàâàðû¢ ѳäàð.
- À øòî, øòî, øòî??! - íå ìîãó÷û ¢ñòàÿöü íà íàãàõ, çàïûòàëà àñàâåëûì ãîëàñàì Ïàëóòà.
- Ïàëóòà-à... Øøà-à... ñóïàêîéñÿ-à... áåäíàÿ... Òâîé ßíêà-ñü... óòàï³¢ñÿ-à... Âóíü íà âîçå ÿãî öåëöà... ²äç¸ì óçÿöü. Ó÷îðà âûíÿë³ ç ñàæàëê³... Òîëüê³ ³ çíàéøë³, øòî ¢ãëåäçåë³ íåäàïëåöåíû êîøûê íà áåðàçå... - êàçࢠѳäàð, áÿçìîöíû, êàá ñïûí³ööà, àä ãîðíàñö³ ³ ñïàãàäû äà êàáåòû.
Ïàëóòà æ óæî íå ìàãëà í³÷îãà êàçàöü: ïëà÷ ñö³ñíó¢ ¸é ñýðöà äà áîë³.
ѳäàð ê³íó¢ñÿ äà ÿå, êàá ïàäòðûìàöü, àëå ³ ñàì ÷ó¢, ÿê êàëàö³ë³ñÿ ÿãî ðóê³ ³ ïîöåì çàñö³ëࢠâî÷û...
À ç óñõîäíÿãà êàíöà ìÿñòý÷êà, ïðàç òðû äðîáíûõ àêåíöû, äàíîñ³¢ñÿ ¢ õàòó ãó÷íû òðûçâîí: òî çâàí³ë³ íà àáåäíþ.
1918
Áåëàðóñêàÿ Ïàë³÷êà:
http://knihi.com