Ö³øêà Ãàðòíû
Øòðýéêáðýõåð
*
* Øòðýéêáðýõåð - òîé, õòî íàðóøàå òàâàðûñêóþ ïàñòàíîâó áàñòàâàöü ³, íàïåðàêîð òàâàðûøàì, ³äçå ïðàöàâàöü. (Çà¢â. à¢ò.)
I
- Àíóïðýé, ãà, Àíóïðýé, óñòàâàé! Óñòàâàé, óæî àáåä õóòêà. Âàëÿåööà ¢ ïàñöåë³ öýëûì³ äíÿì³ ³ í³áûòà òîé! Áåç êëîïàòó, áÿçäóìíà. Óñòàâàé, óñòàâàé! Ìîæíà ¢æî äàãýòóëü âûëåæàööà! Íÿáîñü - ë¸ã ó÷îðà çâå÷àðà ³ ïðàç óñåíüêóþ íî÷ ïðàëÿæà¢. Àíóïðýé, ãà, Àíóïðýé, ö³ ÷óåø òû? Óñòàâàé - äû ïîéäçåø ïðàâåäàåø, ÿê ïàðàøûë³ òàì...
Ëóöýÿ çëîñíà ïàê³âàëà ãàëàâîþ, óçäûõíóëà ³ ïàãëÿäçåëà ¢ àêíî. Ïàñëÿ çíî¢ àáÿðíóëàñÿ äà ãàñïàäàðà ³ ïà÷àëà ÿãî êàòóðõàöü, ïðûãàâîðâàþ÷û:
- Ö³ ÷óåø òû, ö³ íå, Àíóïðýé? Ðàçàñïà¢ñÿ âåëüì³! Íàãàðàâà¢ñÿ çàäóæà, íåáàðàêà... Ãóëÿåø, áà÷, äðóã³ òûäçåíü, äûê ìîæíà âûñïàööà ¢âîëþ. Ëþäç³ âóíü êàë³ ¢æî íà ïîëå ïàéøë³, à ãýòà... Ýõ, íÿø÷àñíàÿ ÿ!..
Ëóöýÿ çíî¢ àäõ³ë³ëàñÿ àä ïîëó ³ ñêðûâ³ëà æàëàñë³âóþ ì³íó.
À Àíóïðýé, ÷óþ÷û ïðàç ñîí ïðû÷ûòàííå æîíê³, çíàðîê í³÷îãà íå àäêàçâࢠ¸é, òîëüê³ õâ³ë³íàì³ ðàñïëþø÷âࢠâî÷û ³ áàëþ÷à ïàêðýêòâà¢.
- Áîê àäëåæà¢, íåáàðàêà. Óñòàâà-àé! - ñà çëîñöþ ïðàêðû÷àëà Ëóöýÿ íàä ñàìûì âóõàì ìóæà.
Àíóïðýé ³ íà ãýòà í³÷îãà íå àäêàçà¢, à, í³áû íàïåðàêîð, àäâÿðíó¢ñÿ äà ñöÿíû ³ ìà¢÷à¢.
- Äû ¢ñòàíåø òû ñ¸ííÿ ö³ ìî ¢æî äà âå÷àðà áóäçåø òóõíóöü? - ïàïðàêíóëà ¢ãîëàñ Ëóöýÿ.
- Íó ÷àãî òû ïðûñòàëà äà ìÿíå ñ¸ííåêà? - íå âûöåðïå¢ íàðýøöå Àíóïðýé, ïàäí³ìàþ÷ûñÿ ç ïàäóøê³. - ×àãî öÿáå ë³õà çäðî÷ûöü, ÷àãî? Êîæíû äçåíü ãà¢êàå áåçóïûíêó. Íå ïàäàáàåööà, øòî ÿ ãóëÿþ? Õàöåëà á, êàá íåñö³õàííà ïðàöàâà¢, - âåäàþ! Íå, ãàëóáêà, ïà-òâîéìó íå áóäçå...
Ëóöýÿ àæíî çáëÿäíåëà àä çëîñö³: ¸é íÿìåðíà ñòàëà êðû¢äíà íà ìóæà çà ÿãî àãðûçàííå íà ÿå ñïðàâÿäë³âûÿ ñëîâû.
Âîñü óæî õóòêà äâà òûäí³ ì³íå, ÿê ó ³õ õàöå öÿãíóööà ñïðý÷ê³ ³ ñâàðê³. Äâà òûäí³, ÿê ó õàöå çã³íó¢ ñÿìåéíû ëàä ³ ñïàêîé. À õòî ³ øòî òàìó â³íîþ? Ëóöýÿ êîëüê³ ðàçî¢ çàïý¢íÿëà ìóæà, øòî ÿíà íå çëóå íà ÿãî ³ íå â³í³öü ÿãî çà ¢äçåë ó çàáàñòî¢öû; ÿíà çàïý¢íÿëà Àíóïðýÿ, øòî ¸é âÿäîìà ¢ñ¸, ÿê ³ øòî ïàâ³ííà âåñö³ñÿ çìàãàííå ç ãàñïàäàðàì³ çà ïàëÿïøýííå ñòàíîâ³ø÷à ïðàöà¢í³êî¢. ßíà äîáðà âåäàëà, øòî áóäçå øìàò ëåïø ³ ¸é òàäû, êàë³ ðàçàì ç äðóã³ì³ ÿå Àíóïðýé áóäçå ìåíø ïðàöàâàöü, à áîëüø çàðàáëÿöü. Âåäàëà ¢ñ¸ ãýòà Ëóöýÿ ³ ïàìÿòàëà, òîëüê³ ¢æî çàíàäòà öÿæêà ñêëàäàëàñÿ ³õ æûöö¸: íåäàñòàòê³ ¢ õàöå, ÿê³ÿ ïðûéøë³ ç çàáàñòî¢êàþ, ñàìàòóãàì çàñòà¢ëÿë³ ÿå çàáûâàöü óñ¸ ³ àáóðâàööà íà Àíóïðýÿ ç óï³êàì³ ³ ñà çëîñöþ. Êàë³ ìóæ ïðàöàâࢠ- ñòà÷àë³ êàíöû ç êàíöàì³ ³ æûë³, à öÿïåð òàê òóãà! Ëóöý³ äóìàëàñÿ, øòî ìóæó ñàìîìó çà¢âàæíà õàòíÿå ñòàíîâ³ø÷à, àëå ¸í áåç ìîöû, êàá ïàìàã÷û, òàäû ÿíà ñïóñö³ëà òîí ³ ïà÷àëà ðàçâàæàöü ñïàêîéë³âåé.
- Àíóïðýéêà, íó òû æ ñàì òîëüê³, çäàðî¢, ïàäóìàé, ÿê æà ìû áóäçåì æûöü äàëåé? Çàïàñࢠæà ¢ íàñ í³ÿê³õ íÿìà, òû ñàì äîáðà âåäàåø, - íå íàçá³ðàë³ - íå ç íàøûõ çàðàáîòêࢠ³õ çá³ðàöü. À åñö³, íÿáîñü, øòîäíÿ òðýáà. ͳ Ñòýïêà, í³ Ñö¸ïêà íå ïûòàþöü, ¸ñöåêà ÿäà ö³ íå, à ³ì äàâàé. ×ûÿ æ ãàëàâà áàë³öü? Òîëüê³ ìàÿ, áî íàéïåðø ÿíû ê³äàþööà äà ìÿíå: «Ìàìà, äàé õëåáà, ìàìà, äàé ê õëåáó!» Äçå õî÷àø áÿðû, à àäêàçàöü - íå àäêàæàø äçåöÿì. Äûé ñàì³ äóõàì ñâÿòûì íå ïðàæûâ¸ì. À öýëûõ æà äâà òûäí³ í³ êàïåéê³ ¢ õàòó íå ïðûáàâ³ëàñÿ... ÿê æà íå êðû÷àöü, ÿê íå ¢çëàâàööà ÷àñàì³?
- Àëå æ íå à÷àìåðàþ ëåçö³ ¢ âî÷û, - ïàäí³ìࢠãîëàñ Àíóïðýé, - êàá äîáðà äû ö³õà, äûê ÿíî çóñ³ì ³íà÷àé, à òî ¢âåñü ÷àñ òîå ³ ðîá³ø, øòî òî÷ûø ìÿíå íåñóïûííà. Êàæàø, óñ¸ äîáðà âåäàåø, à, íÿáîñü, òû÷àø ïàëüöàì. À ëàñíå òóò ÿ â³íàâàòû? Ðàçûãðàëàñÿ çàáàñòî¢êà ³ çàõàï³ëà ¢ ñâภêîëà ³ ìÿíå. Òðûööàöü ÷àëàâåê ðàçàì - íå ïàïðýø ñóïðîö³¢. ßê çìàãàööà, äûê óñ³ì ðàçàì. Õòî ³äçå ñóïðîö³¢ - òîé çäðàäí³ê... ³ òû, ïý¢íà, íå âåäàåø, øòî ç ãýòê³ì³ áûâàå.
Àíóïðýé çëåç ç ïîëó, ïàöÿãíó¢ñÿ íåêàëüê³ ðàçî¢, àïðàíó¢ñÿ ¢ ñòàðû, áóäç¸ííû, óâåñü çàøìàëüöîâàíû äç¸ãöåì ãàðí³òóð ³, íå äóìàþ÷û ¢ìûâàööà, ç áðóäíûì âóãðàñòûì òâàðàì, ç òëóñòûì³ àä øìàëüöó ðóêàì³ ïàäûøî¢ äà àêíà ³ ¢òàðîï³¢ñÿ ïîãëÿäàì íà âóë³öó. Äà æîíê³ íå êàçࢠí³÷îãà.
Ãýòà ñêðû¢äç³ëà Ëóöýþ, ³ ÿíà àäûøëàñÿ äà çàïå÷êó. Àëå äî¢ãà íå ìàãëà ñòàÿöü ñïàêîéë³âà ³, ïàãëÿäçå¢øû ¢ áîê ìóæà, çàãàâàðûëà:
- Áàñòóþöü! Äîáðà ³ì áàñòàâàöü! Íåæàíàòûÿ, à ìíîã³ÿ ³ õëåá ñâîé ìàþöü. ßêàâî ³ì àäõîäç³öü - õîöü áû ̳êîëó Êàïà÷ó, ö³ Àíòîñþ Ñêóáó, ö³ Àíäðýþ Ãëÿêó? Ãýòà æ óñ¸ ãàñïàäàðñê³ÿ ñûíê³, ÿê³ì íå ñòðàøíà ³ ìåñÿö öýëû ïðàáàñòàâàöü. Ö³ æ òàáå çðà¢íÿööà ç ³ì³! Ó öÿáå âîñü öýëàÿ ñÿì'ÿ íà ðóêàõ, à äëÿ ÿå çàðàç ³ êðîøê³ õëåáà-à íå áóäçå. Âàçüì³ òû ãýòà ¢öÿì!
Àíóïðýÿ ãýòà çíî¢ ðàçäðàæí³ëà.
- ʳíü áàëàáîí³öü ë³õà âåäàå øòî, - ïåðàá³¢ ¸í æîíêó, àäâÿðíó¢øûñÿ íà õàòó, - âîñü êàë³ âàá'å ñàáå ¢ ãîëà¢, äûê ³ äûõíóöü íå äàå... Íÿ¢æî òû çðàçóìåöü íå ìîæàø, øòî... Óæî æ íå ðàç, çäàåööà, êàçࢠÿ òàáå, øòî òóò ñïðàâà íå àäíàãî ìàÿ, à àãóëüíàÿ, õà¢ðóñíàÿ, òàâàðûñêàÿ ñïðàâà. Âîñü ÿíà ³ âûìóøàå êîæíàãà òðûìàööà ¢ñ³ì ðàçàì. Òóò, ãàëóáêà, çóñ³ì íå ãàäç³ööà òâàÿ äçÿëüáà íà æàíàòûõ ³ íåæàíàòûõ àáî íà ãàñïàäàðî¢ ³ áåççÿìåëüíûõ. Ïåðàä àá³ðàííåì ³ çäçåêàì³ ãàñïàäàðî¢ - óñå ðàáîòí³ê³ ìóñÿöü áûöü ðî¢íûì³. Ìóñ³öü áûöü åäíàñöü ì³æ ³ì³.
- Äîáðà, åäíàñöü! ß æ ñâภêàæó, ö³ ìàã÷ûìà òàáå ç ̳êàëàåì ðà¢íÿööà? Ñàì, íÿáîñü, àä÷óâàåø, øòî íå. Âîñü êàë³ ¢ñå òàê íàëÿãàåöå íà åäíàñöü, äûê õàé áû àäç³í äðóãîãà ³ ïàäòðûìî¢âàë³. Äûê ãýòàãà øòîñüö³ íå â³äàöü.
Àíóïðýé ìî¢÷ê³ àäûøî¢ àä àêíà ³ ïðûñå¢ íà ¢ñëîíå. Ñïðà÷àööà áîëüø ç æîíêàþ ÿìó íå õàöåëàñÿ, áî ¸í äîáðà âåäà¢, øòî ãýòûì ñïðý÷êàì íå áóäçå êàíöà äà òàãî ÷àñó, ïàêóëü ¸í íàíîâà íå ïà÷íå ¢ñïîðâàööà ç ö¸ìíàãà ³ ñïÿøûöü, ÷àñòà íå ñíåäà¢øû, ó ìàéñòýðíþ. Ïåðàêàíàöü æà æîíêó ¢ ïàòðýáíàñö³ àãóëàì, óñ³ì ðàçàì, ïàäòðûìë³âàöü çàáàñòî¢êó, êàá âûéãðàöü ÿå ³ ïàëåïøûöü óìîâû ïðàöû, - Àíóïðýé íå ìîã: ¸í âåäà¢, øòî ãýòà ïûòàííå ðàçá³âàåööà àá ³õ ñÿìåéíàå ñòàíîâ³ø÷à.
Àíóïðýé áà÷û¢, øòî ãóòàðêà æîíê³ íå áëàçíàÿ áà¢òà¢íÿ, øòî ÿå ðûõòóþöü òûÿ öÿæê³ÿ ¢ìîâû, ó ÿê³ÿ ¢ï³õíóëà ÿãî ³ ÿãî ñÿì'þ äâóõòûäí¸âàÿ çàáàñòî¢êà. Øòîðàç, õîöü ³ çëàâà¢øûÿ Àíóïðýÿ, ðàçìîâû æîíê³ ðàá³ë³ñÿ áîëüø áàëþ÷ûì³ ³ áë³æýé êðàòàë³ ÿãî áàöüêàâà ³ ãàñïàäàðîâà ñýðöà.
Âîñü, ïðûñå¢øû íà ¢ñëîíå, Àíóïðýé ì³æâîëüíà ïàääà¢ñÿ ðîçäóìó íàä ñâà³ì ñòàíîâ³ø÷àì: «Ïðà¢äà, ÿíî-òà ìíå çóñ³ì öÿæêà ïåðàíîñ³öü ãýòó çàáàñòî¢êó. Äóæà öÿæêà. ² ÿ âåäàþ, øòî ãýòû öÿæàð ãíÿöå ³ Ëóöýþ. Àëå æ øòî çðàá³öü? Íåëüãà æ ³ñö³ ñóïðîöü óñ³õ - í³÷îãà íå âûéäçå, òðý ÿê-êîëüâå÷û êàíöà ÷àêàöü...» Àíóïðýé ê³íó¢ âà÷ûìà íà æîíêó: «À ÿê³ ÿø÷ý êàíåö áóäçå, òàêñàìà ïûòàííå? Ìîæà, ïðàáàñòóåì ÿø÷ý òûäçåíü-äðóã³ ö³ áîëüø ³ í³÷îãà íå âûéãðàåì, à áîëåé áÿäû íàêë³÷àì. Ö³ ðàç óæî òàê òðàïëÿëàñÿ: áàñòàâàë³-áàñòàâàë³ - à ïàñëÿ íà ñòàðûõ óìîâàõ íàçàä äà ðàáîòû... ×àãî äîáðàãà, ³ öÿïåð ìîæà òàê áûöü... Âîñü òàäû áóäçå-ý!..»
Àíóïðýé ïàäíÿ¢ñÿ ç óñëîíà ³ ïà÷ࢠòóïàöü ïà õàöå.
Ëóöýÿ ¢âåñü ÷àñ ñÿäçåëà ìýðàì ïðûá³òàÿ äà ëà¢ê³ ³ íåçì³ãóòíà ñà÷ûëà ïîãëÿäàì ó àäíó êðîïêó íà âóë³÷íàé ñöÿíå. Ñïàêîéë³âû âûãëÿä ÿå òâàðó, â³äàöü áûëî, ñòðûìî¢âࢠâûðàç ãëûáîêàãà áîëþ ¢ ÿå ñýðöû.
Àíóïðýé íåêàëüê³ ðàçî¢ ïàãëÿäçå¢ íà æîíêó ³ çà êîæíûì ðàçàì óñ¸ áë³æýé àä÷óâࢠíà ñàáå ÿå ïåðàæûâàíí³. Íàðýøöå íå âûòðûâࢠ³ ïà÷ࢠêàçàöü:
- Ñëóõàé, Ëóöýÿ, óñ¸-òàê³ òû íå ãàðóé òàê. ß ïàñòàðàþñÿ òðîõ³ ãðîøàé - ìíå Ìýíäàëü Êðóïí³ê àáÿöࢠïàçû÷ûöü ðóá븢 ïÿöü. ˳õà ÿãî áÿðû - àääàìî êàë³-êîëüâå÷û... Àëå æ òû ñàìà ïàâ³ííà âåäàöü, øòî ïðàòðûìàööà äà êàíöà òðýáà. Ïðàòðûìàåìñÿ äðóæíà - òî âûéãðàåì, à âûéãðàåì - äûê ÿ áóäó çàðàáëÿöü ó òûäçåíü ñåì ðóá븢. Ïàäóìàé òîëüê³ - ÷óöü íå ¢ äâà ðàçû áîëåé, í³æ öÿïåð... Óñ¸ çìîæàì ñïàãíàöü çà àäç³í ìåñÿö... Òðýáà äàöÿðïåöü... Áà÷ûø, ÿ æ íå àäç³í òàê³: Ïðàíóê, Ëåéçàð - òàêñàìà íå ¢ ëåïøûõ óìîâàõ.
Ëóöýÿ ïàäíÿëà ãîëࢠ³ ïàãëÿäçåëà íà ìóæà. Ïåðàä ¸þ ïðàì³ãíóëà ÿñêðàâàþ ïàëîñêàþ íàäçåÿ; çìÿêëà ñýðöà, ³ ñâÿæûñòû ïîäûõ ïðàéøî¢ ÿå íóòðîì.
- À ö³ õóòêà òû âîçüìåø ó Ìýíäàëÿ ãýòûÿ ïÿöü ðóá븢? - çàïûòàëà ÿíà ìóæà.
- Ïý¢íà, ñ¸ííÿ âå÷àðàì... à ìî çà¢òðà, - àäêàçࢠÀíóïðýé.
Ëóöýÿ ÿø÷ý áîëüø ïðàñâÿòëåëà.
- ß òàìó, Àíóïðýéêà, ïûòàþ, øòî íà çà¢òðà ¢ õàöå í³ êàïåéê³ íå çàñòàëîñÿ; õëåáà êóï³öü íåçàøòà.
Àíóïðýé, ÿê òóïà¢, òàê çðàçó ³ ñïûí³¢ñÿ ñÿðîä õàòû: äàãýòóëü ¸í íåÿê íå âåðû¢, øòî ¢ õàöå äàéøëî äà í³òê³, à äóìà¢, øòî Ëóöýÿ ïàïåðàäæàå ÿãî çà¢÷àñíà, êàá íå äàïóñö³öü äà êðàéíÿãà, ïàêóëü öÿãíåööà ñÿê-òàê.
- ² õëåáà, êàæàø, íÿìà? - ñïàëîõàíà ïðàìîâ³¢ ¸í.
- Íå õëóøó, Àíóïðýéêà.
ͳ÷îãà íå êàæó÷û, Àíóïðýé íàäçå¢ øàïêó, óñê³íó¢ íàïàøê³ æàêåòó ³ ïàâÿðíó¢ äà äçâÿðýé.
- Êóäû æ òû? - ñïûí³ëà ÿãî Ëóöýÿ.
- Äà Ìýíäàëÿ ïàéäó, - àäêàçࢠÀíóïðýé.
- Ïàñòîé! ß íàäóìàëàñÿ çðàá³öü âîñü øòî: ö³ òû ç Ëåéáàì íå ñâàðû¢ñÿ, ÿê ïàê³äࢠðàáîòó?
Àíóïðýé çàäóìàíà ïàìà¢÷à¢.
- Íå. ×àìó?
- ßê íå, äûê, ïà-ìîéìó, ïàéøî¢ áû äà ÿãî ³ ïàçû÷û¢ áû ÿê³õ ðóá븢 ç ïÿöü. Ìíå çäàåööà, øòî òàáå ¢ñ¸ ðî¢íà ïðûéäçåööà âÿðíóööà íà ðàáîòó äà ÿãî, òàê ö³ ñÿê. À ç Ìýíäàëåì... õîï³öü ³ òàãî ðàçó: óñïîìí³, ÿê à÷àìÿðý¢ ¸í íàì òàäû... Ñëóõàé, Àíóïðýé, ñàïðà¢äû, ïàéäç³ ëåïø äà Ëåéáû ³... âîñü õàé òîëüê³ çìåðêíå êðûõó. Íàäîå÷û äûê ¸í ñàì, ñïàòêà¢øûñÿ, íàïðîøâà¢ñÿ ¢ ìÿíå: «Õàé ïðûéäçå, êàæà, Àíóïðýé äà ìÿíå, ³ ÿ ÿìó ãðîøàé äàì, à òî ìî ¢ âàñ ³õ íÿìà». Ïàéäç³ äà Ëåéáû, ïàéäç³. Ïàñëóõàé ìÿíå.
Àíóïðýé ïàñòàÿ¢ êðûõó ìî¢÷ê³, ïàñëÿ àäêàçà¢:
- Ïàäóìàþ, âåäàåø... Âåëüì³ æ í³ÿêàâàòà áóäçå, ÿê òàâàðûøû ïðàâåäàþöü àá ãýòûì.
- ×àãî í³ÿêàâàòà? Ó ïåðøûõ, õòî æ äàçíàåööà, êàë³ òû ö³õà çðîá³ø, à äðóãîå, êàë³ ³ äàâåäàþööà - òî øòî? Íÿ¢æî æ ç ãîëàäó ¢ì³ðàöü? Íÿáîñü, í³õòî íå ïðûíÿñå ç ñâà³õ, êàá ïàäòðûìàöü... Íå÷àãà áàÿööà.
- Ìîæíà áóäçå ¢çÿöü ðóá븢 äâà ç êàì³òýòà... ß äóìàþ, øòî ¸ñöü òàì êðûõó ãðîøàé.
- ¨ñöü-¸ñöü... Äûê ÷àìó æ äàñþëü íå äàãàäà¢ñÿ ¢çÿöü? Ñàðàìÿæû âåëüì³. Âîñü ãëÿäç³, êàá ³ êàì³òýòà ðàíåé öÿáå íå àáàáðàë³.
Àíóïðýé í³÷îãà íå àäêàçࢠ³ ìî¢÷ê³ âûéøࢠç õàòû.
II
Ïðàç êîëüê³ õâ³ë³í ïàñëÿ âûõàäó Àíóïðýÿ ¢ õàòó ¢áåã Ñö¸ïêà - ñòàðýéøû õëîï÷ûê Àíóïðýÿ ³ Ëóöý³, ãàäêî¢ âàñüì³-äçåâÿö³, áëåäíåíüê³, çàìîðàíû, çàïýöêàíû ¢ ãðàçü ³ ¢ ïàðâàíûì àäçåíí³.
- Ìàìà, - çâÿðíó¢ñÿ ¸í äà Ëóöý³, - êóäû æ òî íàø òàòêà ïàéøî¢? Äàçâîëü ìíå çà ³ì ïàéñö³, äàçâîëü, ìàìà÷êà?
Ëóöýÿ ¢ çëîñö³ àãðûçíóëàñÿ íà ñûíêà:
- ×àãî òàáå çà áàöüêàì? ß òàáå ïàêàæó, ðàñïóñí³ê! Ñÿäç³ âîñü ó õàöå.
Ñö¸ïêà ïàñëóøíà ñõ³ë³¢ ãàëî¢êó, çàêàïûë³¢ ãóáê³ ³, óñàäç³¢øû ¢ ðîò ïàëü÷ûê, ö³õóòêà ñòࢠêàëÿ ñòàëà, ñïàäëîá'ÿ ïàç³ðàþ÷û íà ìàöåðó.
- Òî äàéöå ìíå õëåáà ëóñòà÷êó íà âóë³öó, - àñìåë³¢ñÿ ¸í âûìàâ³öü, ñïóñö³¢øû ç ïà¢ãàäç³íû.
- Õëåáà! Õëåáà! Ðîçàê òàáå, à íå õëåáà! ßø÷ý øòî ¢øàëîïàåø! Õëåá íà âóë³öó öÿãàöü! Ðàñöÿãàë³ ¢æî ¢âåñü. Öÿãàåø äâà òûäí³, à ¢ õàòó í³õòî íå ïðûöÿãíå. Íÿìà ¢ ìÿíå õëåáà. Âîñü âåðíåööà áàöüêà - ó ÿãî ïàïðîñ³ø.
Ñö¸ïêà ñêðûâ³¢ñÿ ³ çàïëàêà¢. Ïåðø çàöÿãíó¢ ¸í óãîëàñ, à ïàñëÿ, ñêìåö³¢øû çëîñíû ïàãëÿä ìàöåðû, ïðûö³øû¢ ãîëàñ; ç ÿãî âà÷ýé ê³äàë³ñÿ íà ñòîë áóéíûÿ ïðàçðûñòûÿ ñë¸çû, ÿê³ÿ õëîï÷ûê ÷àñòà ïåðàéìࢠêàðàâûì ðóêàâîì êàøóë³. Ëóöýÿ àí³ íå çâàæàëà ãýòàãà ³ çàäóìåííà ïàç³ðàëà ¢ àêíî. Àëå íÿ¢âàãà ìàöåðû êðû¢äç³ëà Ñö¸ïêó, ³ ¸í õóòêà çíî¢ ïàäíÿ¢ ãîëàñ. Ëóöýÿ íå ñöÿðïåëà, àäõ³ë³ëàñÿ àä àêíà ³ çàêðû÷àëà íà ñûíêà:
- Íó, à ãýòà øòî? ×àãî õë³ï³ø? Ïóã³, íÿáîñü, çàõàöå¢! Ñö³õí³, êàæó òàáå! Ìà¢÷û!
Ëóöýÿ ïðûòóïíóëà íàãîþ ³ ïàê³âàëà ïàëüöàì. ßíà íàâàò íàìåðûëàñÿ ïàäûñö³ äà Ñö¸ïê³, êàá ðóêàì³ ñïûí³öü ÿãî ïëà÷, àëå ñòóê ó äçâåðû ÿå ïåðàïûí³¢. Ëóöýÿ àäâÿðíóëàñÿ äà äçâÿðýé.
- Ìàìà÷êà, ãà, ìàìà÷êà, äàé ìíå õëåáà! Óñå äçåòê³ íà âóë³öû ÿäóöü õëåá, ³ ìíå õî÷àööà, - óáåãøû ¢ õàòó, ïðàëåïÿòàëà Ñòýïêà.
- Àõ íà ³õ óñÿë³õîå! - âûëàÿëàñÿ Ëóöýÿ. - ßêðàç òàäû íà ³õ ïðîðâà íàïàëà, êàë³ í³÷îãà íÿìà.
Íå çâàæàþ÷û íà âîðàæíàñöü ç áîêó ìàöåðû, äçÿ¢÷ûíêà ÿø÷ý ðàç ïåðàêàçàëà ïðîñüáó ³ ïà÷àëà ÷àêàöü àä ìàöåðû õëåáà.
- Àòðóòû âàì, íà âàñ ïðîãëàÿ, à íå õëåáà! - ÿø÷ý çû÷íåé âûðà÷ûëàñÿ íà äçÿ¢÷ûíêó Ëóöýÿ.
Àáóðàíàÿ ãýòûì, Ñòýïêà ñàãíóëàñÿ ¢ êðó÷îê ³ ïåðàáåãëà äà ñòàëà äû ïðûòóë³ëàñÿ äà áðàòêà.
- ×àìó æ âîñü ßíêó ìàö³ äàëà õëåáà, à âû ìíå øêàäóåöå, - ïàïðàêíó¢ Ñö¸ïêà ìàöåðó.
- Ìíå õëåáà ìàìêà í³êîë³ íå øêàäóå, - ïàõâàë³¢ñÿ ßíêà.
- Òâàÿ ìàö³ áàãàòàÿ, ó âàñ õëåáà ïðîöüìà, - ñïûí³ëà ÿãî Ëóöýÿ ³, êàá àäâÿçàööà àä äçÿöåé, äàäàëà: - ²äç³öå âîñü ãóëÿéöå! ×àãî âû òà¢÷àöåñÿ ¢ õàöå ¢ ïàãîäó? Ìàðø âîí!
ßíêà, ñìåþ÷ûñÿ, âûáåã ç õàòû, ìîöíà áðàçíó¢øû äçâÿðûìà. Ñö¸ïêà ç Ñòýïêàþ àñòàë³ñÿ. Ëóöýÿ âûëàÿëàñÿ íà äçÿöåé ³ çíî¢ àäâÿðíóëàñÿ ¢ àêíî.
Àëå ñòàÿöü ñïàêîéíà íå ìàãëà. Ïðàç õâ³ë³íó ÿíà âûëåçëà ç àêíà, ïðàéøëà êîëüê³ ðàçî¢ ïà õàöå, ïàñëÿ ïðûñåëà êàëÿ ñòàëà ³ ïà÷àëà ¢ãîëàñ äóìàöü: «Íå, óñ¸ æ êðûêó ìàëà! Êðûêàì äû ëàÿíêàþ äçÿöåé íå íàêîðì³ø. ² òàê öÿæêà ãëÿäçåöü íà ³õ: ñóõ³ÿ, áëÿäûÿ, ì³çýðíûÿ. Ïàãëÿäçåöü íà ÷óæûõ, äûê, ÿê ïóðý÷à÷ê³, ðóæîâûÿ. À ãýòà - çàìîðûøû... À ¢ñ¸ æ àä òàãî, øòî âîñü ãýòê³ÿ ñöýíû. Íà äîáðû ëàä, òî ãýòà á òðý áûëî ³ì ³ ìàëàêà, ³ ìÿñà, ³ ÿø÷ý ñÿê³õ-òàê³õ ëàãîä, àëå - àäêóëü óçÿöü? Çàðàáëÿ¢ âîñü ðóá븢 ïà ÷àòûðû ¢ òûäçåíü, òî ö³ æ ìàãëî ñòàð÷ûöü ³õ íà ¢ñ¸-¢ñ¸íüêàå äëÿ ÷àòûðîõ äóø ñÿì'³? Ñâàéãî æ í³ êàë³âà, í³ êàñòðû÷ûíê³ íÿìà... Óñ¸ æ ïðàæûâàëàñÿ ñÿê-òàê, ïðàöÿãàëàñÿ ç äíÿ íà äçåíü. ² ìî á öÿãíóëàñÿ òàê äàëåé, êàá ÿíî àäíàêàâà ðî¢íà ³øëî, à òî - ÷àñ àä ÷àñó, ãëÿäç³ø, ³ ïåðàáîé, ³ ïåðàáîé: òî íÿìà ðàáîòû, òî çàõâàðýå, òî ÿø÷ý ÿêàÿ-êîëüâå÷û ïðûìõà. À ïëàö³öü - í³õòî íå ïëàö³öü. Õàé æà áû ¢ë³÷ࢠãýòà - äûê íå. Áàñòàâàöü! Äîáðà âåëüì³, øòî íå òðýáà ðàá³öü... ×àëàâåê íå çàãëÿäàå ¢ïåðàä, íå ðóï³ööà... Êàá ìå¢ æàëàñöü äà ñÿì'³, íå ï³ëüíàâà¢ñÿ á òàê ø÷ûðà ¢ñÿê³õ òàì ïàñòàíî¢. Äîáðà òàìó ãýòà ðàá³öü, õòî ìàå ç ÷ûì ³ ÿê âûâåðíóööà, àáî õòî âîëüíû, íå çâÿçàíû ñÿì'¸þ... Îõ, áÿäà, áÿäà! Öÿæêà ìíå æûöü!..»
Àä íàòóæíûõ äóìàê Ëóöýÿ ñòàì³ëàñÿ ³, áÿçâîëüíà àïóñö³¢øûñÿ íà ñòîë, çàäðàìàëà.
Äçåö³ ö³øêîì ïàíûðïàë³ë³ ¢ ìûöåëüí³êó ³ ïàä ïðûïå÷êàì, ïàêðóö³ë³ñÿ êàëÿ ñòàëà ³ áåç í³÷îãà âûéøë³ íà âóë³öó.
III
Ëóöýÿ ñïàêîéíà ñïàëà.
Ïðàç ïà¢ãàäç³íû, íå áîëåé, ÿå ðàçáóäç³¢ ñòóê ó äçâåðû. Ëóöýÿ õóòêà ¢ñõàï³ëàñÿ, ïðàöåðëà âî÷û ³ ïðûãàòîâ³ëàñÿ ñòðýö³öü, õòî ¢âîéäçå ¢ õàòó. «Ïý¢íà, Àíóïðýé», - ïàðàøûëà ÿíà, íå äà÷àêà¢øûñÿ, ³ íåçäàâàëüíÿþ÷à àäâÿðíóëàñÿ àä äçâÿðýé.
Óñëåä ãýòàìó ïðà÷ûí³ë³ñÿ äçâåðû, ³ Àíóïðýé óâàéøî¢ ó õàòó.
- Äçå òû öÿãàåøñÿ íåñóïûííà? - óï³÷ë³âà çàïûòàëà Ëóöýÿ.
Àíóïðýÿ õàï³ëà çà ñýðöà, ³ ¸í ïåðø ñóðîâà ïàãëÿäçå¢ íà æîíêó, êðóòíó¢ íåçäàâîëåíà ãàëàâîþ ³ ïðàéøî¢ ê âóë³÷íàìó àêíó, ïàñëÿ ïàâÿðíó¢ñÿ äà ÿå ³ ñêàçà¢:
- Ö³ òû çâàð'ÿöåëà? Ñàìà ïàñûëàëà... - âûðà÷û¢ñÿ ¸í ³ çðàçó æ ïåðàìÿí³¢ òîí. - ß äà ãàñïàäàðà çàõîäç³¢... Ãðîøû ïðàñ³¢ ïàçû÷ûöü ó ë³ê áóäó÷àå ïðàöû... ß ñàì áà÷ó, øòî íåëüãà äàëåé òàê áûöü... Øòî æ, íÿõàé ïðàáà÷àþöü òàâàðûøû. ß íå ñàìàõîöü...
- Òî ö³ æ áà÷û¢ õòî? - ç íàäûøî¢øàé ïàë¸ãêàé íà ñýðöà çàïûòàëà Ëóöýÿ ³ ïðûñåëà ñóïðîö³¢ ìóæà. Òîé àïóñö³¢ ïàãëÿä ³ ñïàãàäë³âà àäêàçà¢:
- Áà÷ûë³... Âÿäîìà øòî áà÷ûë³... Êàá ³ íå áà÷ûë³, òî äàçíàë³ñÿ á. Ëàñíå çàõàâàåøñÿ?.. Àõðýìàâà æîíêà áà÷ûëà...
- ßê òû ³øî¢ ö³ ÿê âûõîäç³¢?
- ßê âûõîäç³¢... Øòî æ, óñ¸ ðî¢íà... ß ¢æî ãýòûì çàïëÿì³¢ ñÿáå... Ïðàäࢠòàâàðûñêàñöü ³ ñïðàâó...
- Íó, à øòî æ Ëåéáà? Äࢠòàáå ãðîøû ö³ íå? - ïåðàíÿëà Ëóöýÿ, êàá âåäàöü, ÿê àöàí³öü ìóæࢠïàñòóïàê.
- Äࢠäçåñÿöü ðóá븢... äçåñÿöü ñðýáðàí³êà¢, í³áû...
Àíóïðýé íå ìîã ñóïàêî³ööà àä íóòðàíûõ ïàïðîêࢠ³ çàòóïࢠïà õàöå.
- ʳíü òû ïëÿâóçãàöü ë³õà âåäàå øòî, - ðàñöÿæíà çà¢âàæûëà Ëóöýÿ. - Øòî òû ïðàäà¢? Íààäâàðîò, òû âûðàòàâࢠòðîå äóø àä ãîëàäó. Íå äàñòࢠáû ãðîøû - çà¢òðà ñÿäçåë³ á áåç êðîøê³ õëåáà. Áåäíûÿ äçåö³ ³ ñ¸ííÿ ¢æî àìàëü í³÷îãà íå åë³. Äû êàë³ ïàçû÷û¢, òî ö³ æ ãýòà çíà÷ûöü, øòî ³ ïðàäà¢? Ãýòà æ íå íà ðàáîòó ïàéøî¢... Ïàê³íü ëåïø äðàòàâàöü ñÿáå...
Àíóïðýé íåéê³ ÷àñ ïàìà¢÷à¢.
- Ìà¢÷û ëåïø, Ëóöýÿ, êàë³ íå ðàçá³ðàåøñÿ í³ ¢ ÷ûì. Çàáàñòî¢êà - ãýòà âàéíà... À ¢ âàéíó íåëüãà àäíàìó ñóïðîö³¢ óñ³õ âåñö³ ïåðàìîâû ç âîðàãàì. Ãýòà ¸ñöü çäðàäà... Ãëÿäç³, äâà òûäí³ ³äçå çìàãàííå, ³ ãýòûÿ ïàãàíöû ãàñïàäàðû íå çäàþööà. Äóìàþöü ïðûìóñ³öü íàñ ïàéñö³ íà ì³ðàâóþ. Õ³òðûêàì³, çìîðàì, çàáàâàì³ - äóìàþöü... Íå ïàääàâàööà, òðûìàööà ÿê ìàãà - âîñü ÷ûì ìîæíà ïåðàìàã÷û... À ÿ... áà÷ûø...
Àíóïðýé ì³æâîëüíà ñêî÷û¢ ê àêíó, çà ÿê³ì âóë³öàþ ïðàéøëî äâîå ìóæ÷ûí: ÿìó ïàêàçàëàñÿ, í³áû òî ³äóöü äà ÿãî ̳êîëà Êàïà÷ ³ Àíòîñü Ñêóáà...
- ß øòðýéêáðýõåðàì öÿïåð ë³÷óñÿ... Ïåðøûì ïàéøî¢ çà ãàñïàäàðñêàé ëàñêàþ, - äàäࢠÀíóïðýé, ÿê áû õî÷ó÷û ïàêàðàöü ñÿáå çà çàõîä äà Ëåéáû.
- Çà ãýòà? Íå ðàçóìåþ öÿáå, Àíóïðýé.
- ʳíü... Áÿðû ëåïø ïàâÿ÷ýðàåì, øòî ¸ñöü. Çàâ³ äçÿöåé.
Ëóöýÿ ñàìàïý¢íàñöþ ïàéøëà ¢ ìûöåëüí³ê ³ ñòàëà ¢â³õàööà êàëÿ íà÷ûííÿ. Àíóïðýé çàäóìåííà ïðà÷ûí³¢ àêíî ³ ïàçâࢠäçÿöåé.
Õóòêà ¢ñ¸þ ñÿì'¸þ ¢ñåë³ñÿ çà ñòîë, íàãíó¢øûñÿ íàä ì³ñêàé âàðàíàå êðàï³âû.
À òûì ÷àñàì ó õàöå öÿìíåëà.
IV
Ïðàç óñþ íî÷ Àíóïðýé íå ìîã ñóïàêî³ööà ³ çàñíóöü ÿê ñëåä. Òîëüê³ íàäûõîäç³¢ ñîí, ïëþø÷ûë³ñÿ âî÷û ³ ìÿðöâåëà öåëà, ÿê ðàïòàì óíóòðû øòîñüö³ àäðûâàëàñÿ, ïðàáÿãàëà ïà ¢ñ¸é ïîñòàö³ êàëþ÷àÿ äðûãîòêà - ³ ñîí ïðàïàäà¢. ×àðàäîþ â³ë³ñÿ ÷îðíûÿ äóìê³-ñóìíåíí³, ³ íàòóæíà ïðàöàâàë³ ìàçã³ íàä ïûòàííåì, ÿê æà àáûäçåööà ÿãî ïðàñòóïàê?
Àíóïðýé ³ íàõîäç³¢ ³ íå íàõîäç³¢ ñàáå àïðà¢äàíí³. Ïàñóäç³öü ç áîêó ãàëàâû ñÿì'³, ç áîêó áàöüê³ - òî ¸í çóñ³ì íå çäðàäç³¢. Ëóöýÿ - ÿê ø÷ûðàÿ ìàö³-ãàñïàäûíÿ - áûëà ïðàâà. Àëå ç ïîãëÿäó òàâàðûñêàñö³ - çóñ³ì íÿìà àïðà¢äàííÿ. Àíóïðýé çãàäæà¢ñÿ, øòî ¸í â³íî¢í³ê ïåðàä òàâàðûøàì³, øòî ¸í çðàá³¢ öÿæêóþ àáìûëêó. Ðàç-àäðàçó àäçíàííå ñâàå â³íû ¸í àä÷óâࢠóñ¸ áîëüø ³ ïðûêðýé, ðàç-àäðàçó ÿå çäàíü âûðàçíåé íàñî¢âàëàñÿ íà ÿãî.
Õàöåëàñÿ ñêàðýé âåäàöü, ÷ûì óñ¸ ãýòà ñêîí÷ûööà.
Ìàëÿâàë³ñÿ ðîçíûÿ ñêóòê³, ÿê³ÿ äàñöü âûðàøýííå ïûòàííÿ. ² ¢æî çàðàíåé í³ ¢ àäíûì ç ³õ íå áà÷û¢ Àíóïðýé ñÿáå ïðàâûì. ßìó çäàâàëàñÿ, ëåæà÷û, í³áû õòîñü ïîáà÷ ÿãî ñöåðàæý. Øàìࢠâåöåð çà ñöÿíîþ, øîðãàëà ìûø ó çàïå÷êó, ñêðûïå¢ øàøàëü ó øà븢êàõ àêîí, à ïàêàçâàëàñÿ, øòî õòîñüö³ ãàâîðûöü ïðà ÿãî ñïðàâó. Àíóïðýé ïàäí³ìࢠãîëࢠ³ ê³äࢠâà÷ûìà ¢ øýðû çìðîê õàòû, ïðûñëóõî¢âàþ÷ûñÿ, ö³ ñï³öü Ëóöýÿ ç äçåöüì³.
Òûÿ ñïàêîéë³âà õðàïë³. ² Àíóïðýé ì³æâîëüíà êðàòà¢ñÿ äóìêàì³ àá ñÿì'³. «Ëóöýÿ çäàâîëåíà, øòî ÿ ¸é ïðûí¸ñ äçåñÿöü ðóá븢, - ïåðàá³ðࢠ¸í ó äóìêàõ. - Äû ñàïðà¢äû, ÿêîå ¸é äçåëà äà ¢ñÿê³õ òàì ñàë³äàðíàñöåé ³ ³íøàå, êàë³ ¢ õàöå í³ êàïåéê³ ãðîøàé ö³ ñêàðûíê³ õëåáà. Äâîå äçåòàê ñàïðà¢äû àáàäðàíûõ, áëåäíûõ, ö³ æ çàìàðûöü ³õ ãîëàäàì? Äçåö³».
Òîëüê³ ÷àïàëà ãýòà ñëîâà Àíóïðýÿ, ÿê ¸í õàïà¢ñÿ çà ³õ, çàãëàäæâàþ÷û ñâîé íåñïàêîé ³ ñâàþ òðûâîãó.
Àíóïðýé óæî íà ñâ³òàíí³ ñïûí³¢ñÿ íà ãýòê³ì ïëàíå àäêàçó òàâàðûøàì, êàë³ òûÿ ïàñòàâÿöü àá ³ì ïûòàííå ðóáàì: «ß ðàòàâࢠñÿì'þ». Íÿ¢æî æ òàê³ ³ ãýòà ³õ íå ¢ðýçîí³öü?
² âîñü íàçà¢òðà, ç ñàìàãà ðàííÿ, êàë³ æîíêà ïàéøëà íà ðûíàê, Àíóïðýé íåñïàêîéë³âà ïàç³ðࢠó àêíî, ÷àêàþ÷û êàãî-êîëüâå÷û äà ñÿáå. ͳâîäíàãà ïðàõîæàãà íå ïðàïóñêà¢, êàá íå àãëåäçåöü. Áðàëà ïàäàçðîíàñöü, êàá íà ðûíêó, ÷àãî äîáðàãà, íå ïðàãàâàðûëàñÿ êàìó Ëóöýÿ. ¨í âåðû¢ ó ÿå ñòðûìàíàñöü, àëå øòîñü ïàäòî÷âàëà ãýòó âåðó. Õàöåëàñÿ, êàá Ëóöýÿ õóò÷ýé âÿðíóëàñÿ äàìî¢. À ìî õòî øòî êàçࢠïðà ÿãî äû ÿíà ÷óëà? Ðàñêàçàëà á ìíå.
Àíóïðýé ïðà÷ûí³¢ àêíî, êàá ïàãëÿäçåöü, ö³ íå ³äçå ÷àñàì³ Ëóöýÿ. Ïàãëÿäçå¢ óïðàâà - íÿìà. Øòîñü ïàäøòóðõíóëà ïàâÿðíóöü ãîëࢠóëåâà. Àíóïðýé ðàïòàì ñõàìÿíó¢ñÿ: íåäàë¸÷êà, õàò ïðàç äçâå, ³øî¢ Àõðýì Êë³í. Íå òðýáà áûëî ñóìíÿâàööà - äà ÿãî. Àíóïðýþ çðàá³ëàñÿ ìëîñíà: òàê ðàíà - òî ïý¢íà çíàðîê. ßãî æîíêà íå çìî¢÷àëà, áî ãýòêàÿ ÿçû÷í³öà. Íàø÷àáÿòàëà, íÿáîñü, áàãàòà. Óæî ¢ñÿê³ÿ ÷óòê³ ïîéäóöü... ×àãî íå áûëî - äàäàäóöü... Ó ëþäçåé ÿçûê³ ñâÿðáÿ÷ûÿ - àäíî êðàí³ - ìÿíòàøêàì³ ïîéäóöü.
Êàá Àõðýì íå ïàäìåö³¢, Àíóïðýé âûíÿ¢ ãîëࢠç àêíà, çà÷ûí³¢ ÿãî íà êðó÷îê ³ àäûøî¢ íà õàòó.
Çàäóìà¢ñÿ, ÿê ³ øòî ãàâàðûöü ç òàâàðûøàì. Òðýáà æ àïðà¢äàööà! Äû íà ãýòà ¸ñöü âàæê³ÿ ïðû÷ûíû.
Àíóïðýé ïàãëÿäçå¢ íà ïîë, äçå âàðóøûë³ñÿ ðàçáóäæàíûÿ äçåòê³. Áàöüêࢠïîãëÿä, ïðàâåäçåíû ñïàäëîá'ÿ, ñóð'¸çíû, ïàêàçà¢ñÿ äçåòêàì çà íåéêóþ ïàãðîçó íà ³õ ç áîêó áàöüê³; ÿíû ïðûñì³ðýë³ ³ çàõóòàë³ñÿ ¢ àêðûâàëà.
Àíóïðýé ñêìåö³¢ ïðû÷ûíó äçÿö³íàãà ìàíå¢ðó ³ ñïàãàäë³âà ¢ñì³õíó¢ñÿ. «Áåäíûÿ äçåòê³, óñ¸ ç-çà âàñ», - ïðàïóñö³¢ ¸í ó äóìêàõ; ³ àä ãýòûõ äóìàê, ÿê àä âûõîäíàãà ïóíêòó äà äàëåéøûõ ðîçäóìà¢, ¸í íàê³äࢠðûñû íàñòóïíàé ãóòàðê³...
Òàê ³ òàê. Ö³ æ ¸ñöü ïðàñòóïàê?
Óâàéøî¢ Àõðýì, ³ Àíóïðýé ïåðàðâࢠäóìê³, â³íî¢íà ñòࢠíà¢ïðîñò ïåðàä óâàéøî¢øûì òàâàðûøàì.
- Òû, ïý¢íà, íå ÷àêࢠìÿíå, Àíóïðýé? - ïàö³êàâ³¢ñÿ Àõðýì.
- Í-íå-ý, - ðàïòàì àäêàçࢠÀíóïðýé.
- À âîñü ÿ çàéøî¢, êàá òàáå...
Àíóïðýé ïåðàá³¢ òàâàðûøà, íå äà¢øû òàìó äàñêàçàöü:
- ß âåäàþ, äçåëÿ ÷àãî òû ïðûéøî¢... Òóò óæî àäêðûòàÿ ñïðàâà, ÿñíà. Àëå ñëóõàé, áðàòêà, ÿ ³íà÷àé íå ìîã. Íå ìîã, äàþ òàáå òàâàðûñêàå ñëîâà... Âîñü äçåö³, - Àíóïðýé ïàêàçࢠïàëüöàì íà ïîë, - òàê ïðûïåðëà, øòî áåç õëåáà, áåç... ³ õàï³ëà çà ãîðëà ïûòàííå, ÿê áûöü? Äàïóø÷àöü, êàá óì³ðàë³, ö³ ïàéñö³ íà ïàïðîøíóþ... Ìó÷ûëà, ïàâåðûø, àäçíàííå â³íû ïåðàä àãóëüíàé ñïðàâàé, àëå...
Àõðýì ïàñëóõࢠÀíóïðýÿ, óâåñü ÷àñ ãëåäçÿ÷û ÿìó ¢ òâàð ³ ëîâÿ÷û ¢ ³ì òðûâîãó äû ðàñêàÿííå, ïà÷àêࢠêðûõó ³ ñóöåøíà àäêàçà¢:
- ß ñàçíàþ ¢ñ¸... Ëàñíå, äóìàåø, ìíå íåâÿäîìà òâภñòàíîâ³ø÷à? Òóò öÿæêà ¢ñòàÿöü... ß ¢÷îðà êàçࢠñâà¸é æîíöû: ìà¢÷û, òóò íå çëà÷ûíñòâà ³ íå çäðàäà, à âûìóñ æûööÿ...
Àíóïðýé ïàâåñÿëå¢, êðûõó ñöåøû¢ñÿ ³ çàäàâîëåíà äàäà¢:
- ß ³ âåäà¢, øòî òû ñïðàâÿäë³âà ðàññóäç³ø. Àëå ïðàñ³öüìó öÿáå, ïåðàêàíàé, áðàòîê, ³ äðóã³õ, êàë³ ÿíû ïàäí³ìóöü íà ìÿíå ëàÿíêó... ¨ñöü æà ¢ñÿê³ÿ ëþäç³!..
- ß íå âåðó, êàá õòî øòî íÿäîáðàå ïàäóìࢠíà öÿáå... Äû í³õòî ³ âåäàöü íå ïàâ³íåí... ß âîñü ³ ñàì ïðûéøî¢ äà öÿáå çóñ³ì íå ïà ãýòûì... ß, âåäàåø, õà÷ó çàïûòàöü ó öÿáå, ö³ íåëüãà áûëî á äàñòàöü ó öÿáå ï³ëê³? Äóìàþ ïàéñö³ ¢ ëåñ ïàñòàâ³öü ÿêóþ øóðêó äðî¢, ïàêóëü ãóëÿþ... À ¢ öÿáå, çäàåööà, áûëà ï³ëêà...
- Òàê, ¸ñöü íåäçå... ÿ âûñêà÷ó ¢ ñåíöû...
Àíóïðýé íàìåðû¢ñÿ ³ñö³, àëå çíàäâîðêó ñòóêíóë³ äçâåðû, ³ ¸í ñïûí³¢ñÿ.
Ïà÷àêà¢; ó õàòó ¢âàéøëà Ëóöýÿ.
- Äçåíü äîáðû! - ïðûâ³òàëàñÿ ç Àõðýìàì, ïàäàçðîíà ê³íó¢øû íà ÿãî ïîðñòê³ ïîãëÿä.
- Àäêóëü òàê ðàíà? - çàïûòࢠÀõðýì.
- Íà ìåñòà áåãàëà... Õëåáà íå áûëî ¢ õàöå, - ñóõ³ì ãîëàñàì, íå àç³ðàþ÷ûñÿ íà Àõðýìà, àäêàçàëà Ëóöýÿ. ², ñïóñö³¢øû õâ³ë³íêó, äàäàëà: - Àëå, çäàåööà, ðàíà, à ëþäç³ ¢æî ïàñïåë³ äàíÿöü.
Ìóæ÷ûíû íàñöÿðîæàíà ïàãëÿäçåë³ ¢ áîê Ëóöý³.
- Ó ÷ûì ñïðàâà? - ðàçàì çàïûòàë³.
- Óñ¸ ¢ òâà³ì ïàñòóïêó... øòðýéêáðýõåðàì çàâóöü. Ñóñòðýëà Êàñòóñÿ ³ëêó ³ Áîðóõà... Àáîäâà ç ïåíàþ ¢ ðîöå íàê³íóë³ñÿ íà ìÿíå...
Àíóïðýé çáÿëå¢ íå òî àä ñïîëàõó, íå òî àä çëîñö³ ³, ÿê áû øóêàþ÷û ïàäìîã³, ïàâÿðíó¢ñÿ äà Àõðýìà.
- ×óåø, áðàò?
Àõðýìó ñòàëà íÿ¸ìêà: Àíóïðýåâû ñëîâû àäíà÷àñîâà áûë³ ³ ãëûáîê³ì óêîðàì ÿìó çà ïàâÿäçåííå ÿãî æîíê³.
- Òî, ïý¢íà, ÿíà ïàñïåëà ðàñïóñö³öü ÷óòê³ ïà ìÿñòý÷êó.
Àõðýì ïà÷ûðâàíå¢ àä íÿ¸ìêàñö³. ², êàá âûéñö³ ç ãýòàãà ñòàíîâ³ø÷à, ðàøó÷à ïàäíÿ¢ñÿ ç ìåñöà, ìàòíó¢ ðóêîþ ³ ÷óöü íå êðûêàì âûêàçà¢:
- ßíà íå ïàâ³ííà áûëà êàçàöü! ß ¢÷îðà ¸é ðàøó÷à çàáàðàí³¢. Òî ÷îðòâåäàìà øòî! Áðàõóíöû! Ñàì³ ìàþöü óñ¸ áàöüêàâà, à ëàþööà.
Ïðàéøî¢ ñþäû-òóäû ïà õàöå, ïàãëÿäçå¢ ó àêíî ³ àäâÿðíó¢ñÿ äà Ëóöý³.
- Íå äóìàé! - óâàæë³âà çàãàâàðû¢ äà ÿå. - Íå äóìàé, ñóñåäêà, øòî òî çíàðîê... ß çàïý¢íÿþ ñÿáå, øòî íåïàçäàðîâ³ööà æîíöû, êàë³ òî ÿíà ðàçáðàõàëà.
Ëóöýÿ àäâÿðíóëàñÿ íà Àõðýìà, çìÿê÷ûëà ñóðîâàñöü âûãëÿäó ³ àäêàçàëà:
- Àõðýìêà, áðàòêà, òû ñàì âåäàåø, ÿê áàëþ÷à ãýòà ñëóõàöü... Òî æ êðûé ÷àãî, ïîéäóöü ñóïðîö³¢ ÿãî, øòî ¸í ðàá³öüìå? ³íà ¢ñÿ ìàÿ, áî ÿ Àíóïðýÿ âûïðàâ³ëà äà ãàñïàäàðà çà ãðàøûìà... ¨í ñàì í³çàøòî íå õàöå¢... Íå êàðàéöå æ çà ìÿíå äçÿöåé...
Àíóïðýé ìà¢÷ë³âà ñòàÿ¢ íà àäíûì ìåñöû, ñî÷à÷û çà Àõðýìàì.
À ñëîâà «øòðýéêáðýõåð», ÿê ìàëàòêîì, ñòóêàëà ÿìó ïà ãàëàâå, ðàçë³âàþ÷û ¢íóòðû áàëþ÷óþ òðûâîãó.
1918
Áåëàðóñêàÿ Ïàë³÷êà:
http://knihi.com