㳳

/


 8
8








Ͳ ˲ ʲ

 

ݢ : 㳳 .

: , , , ղ-ղ , .1 

, , , ( ) . , , , , , , . , , .

ݢ : , , , , ⸢ , , , , , , . , , , . , , , . , . , , , .

, 븢, . , , , , 2 .

. ˳ , , , . .

, , , , . ꒸ ࢔. , , , , . ꒸ , . [...], , , 3 .

, , , . , , , , , , liberum veto . , ( ) , . , , VII . , - . , .

, 㳳 . , , . 븢 (1745) : aequalitas (), (...) 븢, liberum veto , , . 븢 , , . , . . V-V , , 4 .

( 븢 )5  . , , , , . : , , 1789 , 볳 .

ݢ VII-V , . , . , . , , , . , , , ﳢ , , , . , , . 6 

쳔 : -, , , ; -, , ; -, , - . .

, , 糢 , , . , 볢 , . . ; , . . , , , , ( ), . , VII : , ³ . ³, 7 , XII . , , , , , , , , : , ( ). (. , . ) .

. , , , 볔, ( ) . - , 㳳 (, , Ⳕ )8 .

(.. ) , . V , ࢔. .. , .

: [] . , , 9 . , , 볢 : , , .. .

, , , , . , , , . , VII () ࢔, 볢, , .

. , , , , . , , , ( ) .10  ( ݢ ) : ( ), ( ). .

, , . V-V , , , , . , . , (terrigena), .11 

, , , . , , ( ), , 12 .

, , . , , , . , . , . (, , : ) , . , , , - .

, , , , . , , , .13  븢 , . ; , , , , , , , , , , , , , .

, , .14  , , . , . , 볢 , , , , . , , , . ó , .

, , , , , . , , , . , , . ͳ 糢, , .15 

. , - ( ). , . , : , , .

, , ( ) . . , , , . , , , , 16 .

. , , , (1760 1763) liberum veto. . .

, , , , ( ). , 1764 1785 , . , , , , , , , . , ; , , , 㳳 17 .

C i i i. , , i i. i- i i , i XIX 18 . i , i , i , , i , i i, i i , i . i ii i i i , [...] i . , i ii, i i , i i i i: ii 19 . i ( i i i , i i ). ii i, , i . ii, i i i i i , i i i i i i . i ii ii i . ii i , , i , ii i. ii i , : i i, i i i , i , , .20 

i i i i i i. i i i i , i, , i i i . (i i) , i , . i i , i . i i i: , i i , , , i .

i i i i i . i i , , i . i , , , i i i i i, i .

i . i i i i ݢ i i i. i i ii, i ݢ i i, i i i i i i . , i i i i i i i , i i , i i i i i, ii. ii i, , , i i , .

i ii iii i. i, i i, i i ii i i i. i, i ᳢ i i i, i ii , , i , i . i i ii i i.21  i i , i, ii i ࢔, i i i i i iii i, i, i i i i i . i , , i i i . , , i . , ii .

i i i. i ii i i i, i XVIII ii, ii i i i i. i i i i i i i ; ii i i , i.

i i ii , i i i i, i i i i i22 . i i i i i, i, i . i, i i , i i , i i i . i i, i i i . i i, i i ; i i i , i i . i i i i i, i i ; i i ( i ), i, ii, i . i i i, , i i , i ii i, , i, .

i ii i. ꒸, i , i , ii . i ii ii ii . i , i ii , i i i.

i ii, i i. i i . i ii i, , ? i i i ? i i i , ? i i i. , i i, , . , i, i ii i iii i : i i, i i .23  i i , ( i ݢ) i , i i i. i i , i i i. i , : i i ii i i , i ii i i .

i i i i i24 . , , i, , i i , i : i i i. i, i i, i i: , i , , .25 

i : i [] i , ii i : , . i : , , , , ii i , i i i [] , i . 븢 . . .26 

, , ii i XIX i . , , i i, i , i, .

i i i, i . ݢ , i 27  i . , i i i, i , i i , .

i i, , i i i, i 1788-1789 i i i . , i i i i, i i i I .

i, i i . i i, i i . , i i, , i , i. i, i , .28  i . , i (. II . 34) , , i i , i . i i . i, i ii, i , i i i , i .

i i , , i i i i .29  , i i i i. , , . . . , . , ii , ii: [] , i i . i , i ? ( II .13) i i i, i i i ii: i , i i i I , i , i , . i , i i . i i , i i i, i ii i , . i , i c , i i i ii , i . i ii࢔, i i , , .

i i i i i i iii. iii i , i . ii i iii i , i i. i i i . i i i i, . ii, i; i i. , , ( , i , , ), i i ! , i : i i i , i i, i ( , ) i, , , ii iii i.

i i , , i i i , , i ii ii i i i , i ii i i? , i i -i , i , i i i i , i i i i i, i -. , I, i i i, i i i. i i ( . II, . 45).

i i I . i i i i, i i , i, i iii, i i. , , i i . i i i i, : ii i, i , i i i30 . i : i i, i i, i i . i i: i i i , i i i . , i i i ii, ii i . i , Ⳣ , i i i i, i , i, i i : i i i, , i .

ii (1788 1792) i 3 i i i , i i i . i 3 i, IV , ii , i. i ii i i , ii i : i , i i, i , i , .

i i 3 i i. , i i . i i : , , i ii, , i I , i i .31 

i i i i , i ii, i i i i. iii ii; i i ii, , i i ii.

i , i, i ii i i iii. i i , i, i i i i (1815 1848). i i ii i i , i . i i i i i , ii i i ii ( i i) ii i , XIV . i i i ii i i i , i i i ii. : -, i i i i i-i ; -, , i , i i, i i i, i .

ii i i ii i i i. i i ii i i, i i i i ii. , i i ii i, i i i i ii i, i . I i i i ݢ. i i ; i, i , : i i. i, i i i i, i , i i, , ii ii, , i i i, , i i i .

i i i, , i i i i i i; i i . i i ii, i . i ( i ii i i i) ii ii i i i i .

 

II

i , , i i i i ii, 1797 . iii i ; ii ii ( i , i ) i i i. . i i ii i i i i , i ii i i i i i .32 

i i I , i , 1800 . i i i 1807 , i , i i i, i i, i , i .

i i , , i . , i i , i, i i , i i i . i i, , i I, , i i . i, i, i i i ii , i 33 . i , , , i , . i i i i. i , i i i i ii i.

, Ⳣ i , i i . 1807 . i i, , i i ; [] ii i i i ii ; i ii, i ii ii i , i i [] i ? i , i i i . ! i ii i ii . i i, i i i ii i, , ii i i.

i ii i . i i i , i i, i i i , i , i i. i , i i , i i i i, , iii, i ࢔.34 

i i i i , i ii. ii i: ii i [] i , i . I i , . : i i i [] , , , 볳, ; . , . , , .35  , , . , , , .

. , ϳ : , , . ݢ , (). , , () , , ; , , , , . , ! , !36 

, . , .

, , , , , . , , . , , []. , , , , , ; , . , , , . , [...] , , , . , , , , .37  . , , . , .

, , , . , , 38 . , , 39 . , , (Polizeiwissenschaft), , , . - , - . , .

, . (1807), , ; , , . , , , , 40  , . , .

, , , . , , .

, [...] ͳ [...] , , , , ; , .[...] .[...] , , : , , , . 41 .

. , , , .42  , .

, , . , , . , , ; . , , , , . .

, , . . 1807 , ﳢ , . 43 , , .

, ; 㳳, , , , , ࢔.44  . , , , , 縢 , . , , , , , . . - .45 

. ͳ -, [...] , 1808 . , , [...] , , . , [...] , , , . ֳ , , , , , ?46 

̳ : , [...] . , , [...]. ̳, , , . ࢔ (. 342).

, , . ( ), 㳳 , [...] , . [...] , ࢔ (. 249 255).

, . , , , , . , , . : , , . , [] . , (.12).

, , , (.15). , , , , 㳳, . , , , (.97).

, - , , , . .

, . , , , : () . , , .

ೢ ᳢ , . . , , , . , , , , ղ . . . , , , , ( ) , , , , .

, 糢, -, , laissez nous faire. ೢ , , , , (, , , , , , 47  , , , , ). ( ), : , 쳳 . .

쳳, . [] , 48 .

. , , . . ( , 49 ). , (le tiers etat), , , , , , , 50 , , . , , : , ղ , , . . ; , , , , . , . ³ , , 볔.51  , , , . : , , , , [] , , ; , , . , .52 

, , . , . , , .

ղ , 53 . , , , , . , . , , , , , , , (.83). ?

, . , . , : , [] [] (.98). , , , ࢔. ϳ , 糢 , ղV.

: , () , , , , Ⳣ , () (.90-91). . . , , , , . .

, ; , , . , , . , , , , .

, .54  , ̳, , , (. . ).

㳳 . ͳ , , . , , . , 곔, , 糢 , , , , , . , , . ; , , , , .55 

糢 , - . , , , , 1809 , , , , .56 

, , , , , . 糢 . , 볳 ᳢ .57  , . a , , , .

, 㳳 , , . , , , . , , 븢 , , 㳳, , , , . . ͳ , , , ; .

, , . , , , . , . () , , .58  , , , .

, . 59 , , 糢 . , 1811 . , , . .

 

1. Prawo i rewolucja. Kształtowanie się zachodniej tradycji prawnej, , Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1995.

2. . Andrzej Rapaczynski, Nature and Politics. Liberalism in the Philosophies of Hobbes, Locke and Rousseau, Cornwell Univesity Press, Ithaca- London,1987; Leo Strauss, Prawo naturalne w świetle historii, . Tomasz Gorski, Warszawa,1969, s.168; Norberto Bobbio, Thomas Hobbes and the natural law Tradition, Uiniversity of Chicago Press, Chicago-London, 1993, p. 68-69.

3. Emanuel Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, Warszawa, 1980, s.619.

4. Benedykt Chmielowski, Nowe Ateny, ed. Maria i Jan Jzef Lipscy, Krakw 1968, s. 342-343. . Zbigniew Ogonowski, Filozofia Polityczna w Polsce XVIII i tradycje demokracji europejskiej, Instytut Filozofii i socjologii PAN, Warszawa 1992. ᳢ Edward Opalinski, Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587-1652. System parlamentarny a społeczeństwo obywatelskie, Wydawnictwo sejmowe, Warszawa, 1995.

5. Emanuel Rostworowski Ostatni krol Rzeczypospolitej Warszawa 1966, s.20

6. Seweryn Rzewuski, O sukcesji tronu w Polsce, rzecz krtka b.m. i d. (1 XII 1789) s. 26; 15; 24. Zofia Zielinska, Republikanizm spd znaku bulawy, Warszawa 1988, s. 394, Andrzej Walicki, The Enlightenment and the Birth of Modern Nationhood, Notre Dame, 1989, p. 1-28.

7. Otto Hintze, Die Hohenzollern und ihr Werk, Berlin 1915, s. 251

8. . Władysław Konopczyński, Liberum veto, Krakw 1918, s. 361; Andrzej Feliks Grabski, Myśl historyczna polskiego oświecenia, Warszawa 1976 s.23 : Andrzej Zajaczkowski, Szlachta polska kultura i struktura, Wydawnictwo naukowe Semper, Warszawa, 1993, s.59-80. 1961 Główne elementy kultury szlacheckiej w Polsce, , .

9. Władysław Konopczyński Polscy đisarzy polityczni, Warszawa, 1966, s. 111. : Anna Sucheni-Grabowska, Prawa i obowiązki królów polskich w opiniach pisarzy odrodzenia, : Miedzy monarchią a demokracją, . Anna Sucheni-Grabowska, Malgorzata Zaryn, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa, 1994, s.54-115, Jan Urwanowicz Ideologia a działalność polityczna szlachty w czasach Zygmunta III. Wokół wartości ustrojowych, , s.170-190

10. . Max Weber Polityka jako zawód i powołanie . Andrzej Kopacki, Pawel Dubel, . Zdzislaw Krasnodebski, Znak, Kraków, , Warszawa 1998, 67-68.

11 . Stanisław Grodzicki, Obywatelstwo w szlacheckiej Rzeczypospolitej, Krakw 1963, s. 103, 159.

12. Unfertiger Zustand der Staatsbildung Otto Hintze, Verfassungsgeschichte Polens vom 16 bis 18. Jahrhundert, , : Staat und Verfassung. Gesammelte Abhandlungen zur allgemeinen Verfassungsgeschichte, Gottingen 1962 s.516. . i XVII i Tadeusz Manteufel, Feudalizm polski, y : Historyk wobec historii, Warszawa 1976, s. 100-122, Antoni Mączak Jedyna i nieporównywalna? Kwestia odrębności Rzeczypospolitej w Europie XVI- XVII, Kwartalnik Historyczny 1993, nr 4, c 121-136 i i i Michalam Bobczynskim (Dzieje Polski w zarysie, . IV, t.2, Warszawa 1927, s 139-144).

13. . Grabski, . ., . 20-21.

14. .. , .

15. Bobbio . . . 149-154; . Strauss, . . . 114-179.

16. . Konopczynski, Liberum veto, c 259-262. - H.Berman . 75-76.

17. Monitor 1765-1785, . Elzbeta Aleksandrowska Biblioteka Narodowa, Wrocaw.

18. . Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski, Stefan Czŕrnowski, Biblioteka Narodowa, 1926, s. 10; Franciszek Pepłowski, Słównictwo i frazeologia polskiej publicystyki okresu oświecenia i romantyzmu, 1961 s. 105-110; Janusz Maciejewski, Đojecie narodu u republikanow lat 1767-1775, Idee i koncepcje narodu w polskiej myśli politycznej czasw porozbiorowych, Janusz Goskowski, Andrzej Walicki, Warszawa 1977,

19 Monitor, . . s. 391(1774, n. 14); s. 140-141 (1767, n. 18); s.41 (1765, n. 35 Feliksa Loyki); s. 178-182 (1767, n. 72). . [F. Bohomolec?] Respons na list imci pana Literackiego, s. 182-185 (1767 nr. 73).

20 Jozef Wybicki, Mysli polityczne o wolnosci cywilnej, Wrocław, 1984 ( 1775-1776), . Zbigniew Nowak, s. 58. . Wladyslaw Zajewski Jzef Wybicki, Warszawa 1983.

21. Roztworowski Historia powszechna, . . . 621- 5; J.L. Talmon, The Origins of Totalitarian Democracy, Penguin Books, Harmandsworth 1986, p. 45.

22. Stanisław Grabski, Zarys idei społeczno-gospodarczych w Polsce od pierwszego rozbioru do r. 1831, t I Od pierwszego do trzeciego rozbioru, Krakw 1903, s. 56.

23. . Jerzy Jedlicki, Social Ideas and Economic Attitudes of Polish Eighteenth Century Nobility, : , 1970, . I, , 1974, .89.

24 [Jzef Epifani Minasowicz] Patrialowski (.) Salus patriae suprema lex est, y : Monitor, . . s. 249 (1769, n. 97).

25 Jzef Wybicki, Listy patryotyczne, Kazimierz Opaek, Biblioteka Narodowa, Krakw 1955, s. 255.

26 Staszic, s. 208-210.

27 .

28 Hugo Kotaj, Listy anonima i prawo polityczne narodu polskiego, t I-II, .. Bogusaw Lenodorski, Halina Wereszycka, Warszawa 1954, t I s. 278.

29 Pepowski . . s. 56-57.

30 Alexander Hamilton, James Madison, John Jay, The Federalist, or the New Constitution, Everyman Library, London - New York 1942.

31 Grodziski, . . s. 178, 185-186; Jerzy Jedlicki, Klejnot i bariery spoeczne, Warszawa 1970, s. 183-207.

32 . Marceli Handelsman, Ideologia polityczna Towarzystwa Republikanw Polskich (1798-1807), : , Rozwj narodowoci nowoczesnej, 1973 s. 111-196 ( Ustawy Przedspoecznej - ).

33 Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego razjaniajcych, 1807, s. 161 (Gliszczyski do Szaniawskiego). . Waclaw Tokarz Ostatnie lata Hugona Kotaja (1794-1812), Krakw, 1905, t , 272-275, 331-334, Tomasz Kizwalter, Kryzys Owiecenia a poczki konserwatyzmu polskiego, Warszawa, 1987 i Jerzy Michalski, Z dzejw Towarzystwa Przyjaci Nauk, Warszawa, 1953.

34 [Hugo Kotaj] Uwagi nad teraniejszym pooeniem tej czci ziemi polskiej, ktr od pokoju tylyckiego zaczto zwa Ksistwem Warszawskim, Leipzig 1808, s. 180-182.

35 Korespondencja w materiach, . . s. 214 (Rembeliski do Szaniawskiego), [Kotaj] Uwagi, . . s. 213.

36 s.217.

37 Stanisaw Wgierski, Rozprawa o profesjach i profesjonalistach, Warszawa 1810, s.189-192.

38 Antoni Gliszczyski, Uwagi nad dochodami publicznymi, .. 1810, s.6. Gazety Bydgoskiej.

39 Jan Pawe Harl Nauka policji. Dzieo podrczne nieuchronnie potrzebne dla sprawujcych urzdy policyjne i starajcych si o nie, . Gliszczynski, Bydgoszcz 1811.

40 Stanisaw Wgierski, O woocianach polskich, Warszawa, 1814, s. 6-7.

41 Korespondencja w materiach, .. s. 251- 253 (Kaulfus do Szaniawskiego).

42 s. 61 (Gliszczynski do Szaniawskiego).

43. Tadeusz Mencel, Feliks Łubenski minister sprawiedliwości Ksiestwa Warszawskiego, Warszawa 1952, ń.67; . Marceli Handelsman, Próba wprowadzenia u nas francuskiego kodeksu karnego, : Pod znakiem Napoleona, Warszawa, s. 148-149.

44. ֳ Uwagach..., . . .111-112 ( 23).

45. Korespondencja w materiach, .. s. 231- 242 X.W.P.G. X () Walenty Grztszkiewicz Pleban Budzislawski, (.274).

46 [Ignacy Raczynski] Szescioletnia korespondencja władz duchowych z rządem świeckim Ksiestwa Warszawskiego, Warszawa, 1816, s. 300-305 ( ).

47. Korespondencja w materiach, .. s. 143 (Krysinski do Szaniawskiego; ೢ , , s.162).

48. Gliszczynski do Szaniwskiego, , s.16.

49. [Kołłątaj] Uwagi, . . s.194.

50. Gliszczynski, Uwagi nad dochodami..., . . s.14.

51. Korespondencja w materiach, .. s. 90 (Podoski do Szaniawskiego; , Przestrogi dla Polski, . . s.116-117).

52. Korespondencja w materiach, .. s. 143 (Krysinski do Gliszczynskiego).

53. Wawrzyniec Surowiecki, O upadku przemysłu i miast w Polsce, y: , Wybr pism . J.Krzywicka A. Łukasiewicz, Warszawa, 1957, s. 33-246 ( ).

54. Janusz Górski, Polska myśl ekonomiczna a rozwj gospodarczy 1807-1830, Warszawa, 1963, s.180.

55. Korespondencja w materiach, .. s 144; 129 , . . c. 36.

56. Gazeta Bydgoska n. 11 I 1810.

57. Bobbio, . . s. 29-30.

58. Węgierski, Rozprawa o profesjach..., . . s . 192.

59. Tokarz, . . . II s.221 Mencel . . c 182-183; Jerzy Skworonek, Skład społeczny i polityczny sejmw Ksiestwa Warszawskiego i Krlewstwa Kongresowego, Przegląd Historyczny, 1961, z.3, s. 472.