 |
Лекцыя 21.
А. 1. Праспрагай у загадным i ўмоўным ладзе паводле далучанага ўзору: малацiць, шанаваць, ударыць, дрыжаць.
| Загадны лад. | Умоўны лад. | |||||||||
| Адз. лiк | Мн. лiк | Адз. лiк | Мн. лiк | |||||||
| 1 ас. | (няма) | малацiма! | я малацiў-бы | |||||||
| 2 ас. | малацi! | малацiце! | ты малацiў-бы | вы малацiлi-б | ||||||
|
||||||||||
|
§24. Умоўны лад дастанем, прыставiўшы дапаможнаю частку –бы або -б да прошлага часу: я пашоў-бы, зрабiў бы, яна пашла-б, яно пашло-б i г.д. |
2. Праспрагай у цяперашнiм часе: ламаць, глядзець, палiць.
3. Цi можна ўтварыць цяперашнi час ад зламiць, угледзiць, спалiць?
4. Якая розьнiца ў значэньнi памiж ламаць i зламаць, глядзець i угледзiць, палiць i спалiць? Дай прыклады дзеясловаў падобных да ламаць i падобных да зламаць.
5. Як будзе будучны час ад ламаць, глядзець, палiць i зламаць, угледзiць, спалiць?
|
§ 25. Трываньне. Дзеясловы бываюць двух трыванняў: закончанага i незакончанага. Закончанае адказвае на пытаньне што зрабiць? (зламаць, угледзiць, запалiць); незакончанае — на пытаньне што рабiць? (ламаць, глядзець, палiць). Закончанае трываньне ня мае цяперашняга часу, а будучны час мае просты (зламаю, угледжу, спалю i г.д.); незакончанае трываньне мае цяперашнi час (ламаю, гляджу i г.д.), а будучны час зложаны (буду ламаць, буду глядзець i г.д.). |
Б. Перапiсаўшы верш, выпiсаць па парадку ўсе дзеясловы, а побач кожнага азначыць ягоную форму i неазначальнiк такiм спосабам:
Загаснуць — буд.ч.; 3 ас. мн. л.; апав. лад; законч. трыв.; неазначальнiк — загаснуць.
Загiне — буд.ч.; 3 ас. адз. л.; апав. л.; законч. трыв.; неазн. — загiнуць.
Конi скачуць. Дзын-дзын-дзын! Гучны звон нясецца i далёка мiж раўнiн цiхiм жалем льецца. Цiхне, глухне гэты звон, ускочыўшы ў гаёчак, усё слабее, цiхне ён, кволы галасочак. Вось i тройкi ня вiдаць, праняслась стралою, i званочка ня чуваць, плачу пад дугою. Толькi пыл трубою курыць над дарогай бiтай; поле цiхае глядзiць, сiратой забытай. I пытае цiш яго поглядам, здаецца: хто праехаў i чаго i куды нясецца? I ня будзе знаць, стралой куды тройка скача, i званочак пад дугой чаго цiха плача.
(Тройка — Я.Колас).