epub
 
Падключыць
слоўнікі

Цішка Гартны

Чырвоная Радзіма

І - СЛУЧЧЫНА
ІІ - СЛУЦАК
ІІІ - КАПЫЛЬ


І - СЛУЧЧЫНА

 

Прысвячаецца Язэпу Дыле

 

Распасцерлася раўнінаю,

Стройнаю распласталася...

Беларускаю Ўкраінаю

Нездарма ўсё ж назвалася.

 

Лугам-поплавам мурожнымі,

Полем-нівамі ўроднымі,

Як ядвабам разложаным,

Пазіраеш ты, родная.

 

Паглядзець скрозь — неасяжная,

Вісне неба паземамі,

Шмат палеткі твае ўражая

Абсякала рука крэменем.

 

Йшлі грамадамі нязлічнымі

Белапанскія коннікі,

Руйнавалі нашчэнт, нішчылі

Хаты, поле і хвойнікі.

 

Дымам-полымем курылася

Праца цяжкая, чорная!

За свабоду шчыра білася

Вёска скрозь — непакорная.

 

І крываваю мяжынаю,

І крываваю істужкаю.

Пан граніцу ды раўнінаю

Пралажыў наўсцяж Слуцкаю.

 

«Не загоіцца, не, шарая,

Беларусь бальшавіцкая;

Пакараў яе бог карамі

За бунтоўнасць мужыцкую».

 

Гэтак думалі, так радзілі,

Але думка — дарэмная!

Зноў адыме, што пакрадзена,

Наша Случчына зрэбная.

 

Працай цяжкаю — сялянскаю,

Працай ўпартаю — рабочаю,

Яна гоіць здзекі панскія,

Выжывае аброчанасць.

 

Ўся садамі поўна, бэрамі,

Поўна жытам, пшаніцаю,

У наступнае ідзе з вераю,

Б’е адвага крыніцаю.

 

Не загіне, ды не вечнае —

Што ўрэзана, адлучана.

Будуць, будуць яшчэ злечаны

Беларусь і ты, Случчына.

 

Слуцак, 18/ІІ-1925

 

ІІ - СЛУЦАК

Прытуліўся, прылёг пад садамі,

Новых дзён ды вякамі ждучы.

А цяпер вось старымі дамамі

Мову іншую кажа Случы.

 

Ад князёў, ад паноў, ад няволі

Успаміны — гіньце ў пустэчы!

Не, не будзе, не будзе ўжо болей

Аб пары той ягонае рэчы.

 

Над будынкамі шэрымі сцягі

Свету новаму значаць цуды;

Разлятаюцца пекныя сагі,

Звоніць гімн працоўнаму люду.

 

Ядранее, як лес, жыта ціха,

Нахіліла калоссе удала...

Старадаўняя можа ткачыха

Вызваленне працоўным прыткала?

 

Ад усходу на захад далёкі

Яе вокліч звоніць завуча:

Сустракай, Слуцак, новыя векі,

Шумі радаснай рэчкай Случчу.

 

22/ІІІ-1925

 

ІІІ - КАПЫЛЬ

З сівых вякоў выглядае даўнасць:

Замчышча, роў, курганы...

Ў казках-байках туманная слаўнасць

Дзеяў яго старыны...

Вёрсты адгону, межы-дарогі

Мералі гала-абшар;

Сэрца не чула дбалай трывогі,

Жыцце не мела ахвяр...

Праўда таму, ці мо дымная здань?

— Байкі ўсё гэта чыесь...

Ведама, ведама добра, што пан

Цёнгля меў муштры свае.

Меў тую дзікасць, якую после

Доўгія векі ўжываў;

Долю пакутную едкаю бросняй,

Долю яго спавіваў.

Ведама, замчышча князя-пана —

Гэта быў страшны куток!

Плён свае працы ў яго сяляне

Доўга насілі ў аброк.

Слесара браклі ў крыві мазолі,

Мучыла боль катляра.

Колькі пагарды, здзеку, няволі

Неслі князём да двара!..

Белыя коні пекнае княжны —

Чорная праца сялян.

Чуе-чуе андарак сярмяжны

Болі старых капылян.

Нёс свае хвалі бурлівы Нёман,

Мыў замкавы сцены ён.

Ліпы ж нашэптвалі: будзе зломан,

Будзе, ой, зломан прыгон...

Капля за капляй точаць каменні,

Іскра разводзіць пажар...

Колькі свабодзе ўжо пакаленні

Колькі прынеслі ахвяр!

Ўгору высока раслі магілы,—

Нёман у бок пахіліў,

Покуль над сівым буйным Капылем

Волю вяшчун пратрубіў.

Дымам на лес сухастой спусціўся

Блутнае байкі павер...

Яў прыгажэйшы яе нарадзіўся,

Яў, які бачым цяпер.

Ў Янкавым лесе хвоі шапочуць

Новаму часу напеў...

Ўзрокам як змерыць, не бачаць вочы,

Дзе бы палац забялеў.

Роўнымі стужкамі поле-нівы,

Ворыва, сеўба, жніво...

Плёны ад працы ратай руплівы

Звозіць сабе ў гумно.

Едзеш дарогай — пан не староніць —

Проста, хай курыцца пыл!

Чуе ўсё ж, чуе і добра помніць

Горкую праўду Капыль.

Помніць ён: вось канчаецца поле —

Ранай крывавай мяжа;

Там жа, там за ёю — няволя,

Панскага здзеку цяжар.

Топчуць капыты ніву-збажыну,

Рэжуць сялянскі загон.

Мараць дашчэнту знішчыць краіну,

Тую, што наша спакон.

Помніць Капыль і, поўны трывогі,

Ўголас пытае: калі

Звяжуць суцэльна шляхі-дарогі

Часткі парванай зямлі?

Покуль жа будуць з гэтым гадзіцца

Родны Слонім, Нясвіж?

Ціха, нядоўга! Можна дзівіцца —

Промін чырвоны імжыць.

Паліць ён, паліць краты-завесы,

Туліць ён... чорную быль...

Скора руку працягне на крэсы,

Грозную руку, Капыль...

Мые-мые граніцу рэчка Мажа,

Рэжа, як грунт капачы...

Час прадраканні добрыя кажа...

Хто ў іх не верыць, ждучы?

З сівых вякоў выглядае даўнасць,

Нікне на светлай мяжы...

Беражы, беражы, Капыль, дбайнасць,

Волю сваю беражы!

 

Мінск, 22/VII-1927




Крыніца: скан

Беларуская Палічка: http://knihi.com