epub
 
Падключыць
слоўнікі

Янка Купала

Гутарка аб кепскай гаспадыні

З кепскай гаспадыняй

Кепска жыць, вядома,—

Ані з ёю ў людзі,

Ані з ёю дома.

 

Не жыццё, а мука,

Хоць скачы ты жабай,

Калі ды не ўдасца

Табе твая баба.

 

Чалавек спакойны

Я па сваім складу,

Але ж не стрываеш,

Як няма дзе ладу.

 

Нават пабажуся,

Што ў ніякім чыне

Не крану і пальцам

Добрай гаспадыні.

 

Але ўжо аб кепскай

Аніяк не змоўчу,

Хоць мо і дастану —

Ў вочы ці за вочы.

 

Вось яна у хаце,

Гаспадыня наша,

Выглядам, хадзьбою

Нават пеўня страша.

 

Як зірнуць, здаецца,

Не брыдкая з твару,—

І той стан, як трэба,

І ў грудзях шмат жару.

 

Але як там далей

Так і гэтак глянеш,—

Нікне ўся павабнасць,

Любіць перастанеш.

 

Вось пачнем мы знізу,

Па сваёй прастоце,—

Ногі за калена

У гразі, ў балоце.

 

А калі абута,

Каб не секлі блохі,

З лытак без падвязак

З’ехалі панчохі.

 

Перад у спадніцы

Ўвесь зафлюндран з долу,

Цыцалямі ззаду

Цягнуцца брынзолы.

 

Чуць ліпіць на целе

З вузлоў паясніца,

Ажно кожнай хвілі

Валіцца спадніца.

 

А кафтан надзене —

Плямы ад заціркі,

Дзіркі ў кожным локці

І на грудзях дзіркі.

 

Гэтак і кашулю

Бачыш ты адкрыта,

І яна ўся ў дзірках

Ды дзён сто не мыта.

 

Валасы страхою,

Ў валасах, як маку...

Век, знаць, не часаны,

Косаў ані знаку.

 

Глянь цяпер у хату

Гэтай гаспадыні,

Хто жыве — не ўцяміш —

Ці людзі, ці свінні.

 

Па кутках і столі

Павуціння густа,

Гразі на падлозе —

Ў паўаршына луста.

 

Збіта, як стог сена,

Ў качарэжнік смецце,—

Вон не выкідана,

Мабыць, з тагалецця.

 

Пад нагамі венік,

Чапяла ў запеччы,

За парогам вілкі,

А ўсё недарэчы.

 

Кіснуць не памыты

Ў лыжачніку лыжкі,

Дзе папала — ў нелад

Саганы і міскі.

 

На стале абрус той,

Як у бот ануча,

Не пасцель на ложку,

А так — рызаў куча.

 

А пад ложкам важна

Хлеў цялё зрабіла,

Парасяты тут жа,—

Проста глянуць міла.

 

Пад сталом скавыча,

Як бы чаго плакаў,

З апараным бокам

Галодны сабака.

 

З перабітым задам

Кот начынне ліжа,

Побач з ім і певень

Хлеб у дзюбу ніжа.

 

Дзеці пустапасам

Лазяць сабе самі,

Па вушы ў балоце,

З голымі пупамі.

 

Пад паўдня устала

Гэта гаспадыня,

Працірае вочы,

А сон і не гіне.

 

Засланку адклала,

Пашчапала смолку,

Дроваў за чалеснік

Кінула без толку.

 

Неяк падпаліла

Ў печы гэтак дровы,

Аж паплыў на хату

Пах смалы яловай.

 

Гаршкі паўстаўляла

І так варыць, варыць;

Каб хаця ўдалося,—

Ціха, сонна марыць.

 

Але, як заўсёды,

Не судзіла доля:

Як чэмер — капуста,

Зацірка — без солі.

 

Прыцягнула дзежку

З рошчынай на лаву,—

Ўкісла ці не ўкісла —

Не яе тут справа.

 

Рук не закасаўшы,

Нават не памыўшы,

Месіць цеста, месіць,

А пот лье, як з мышы.

 

Потым гэта цеста

З вялікай бядою

Пасадзіла ў печку —

Сядзі на здароўе!

 

У каго закалец

Усяго на палец,

Па яе ж законе —

На ўсе дзве далоні.

 

А пайшла карову

Падаіць да хлева,

Вымя не памыла,

Доіць права-лева.

 

Цягне цыцку, цягне,

Малако цурыцца —

Болей за даёнку

Або на спадніцу.

 

Потым сабе села

З прасніцай на зэдлі,—

Што пацягне нітку —

Рвецца ад кудзелі.

 

Так і гэтак тыцне

Ды кляне уголас,

Нітка ж то як палец,

То цяней за волас.

 

Спрала, насукала

Пачынак за тыдзень,

Дый той змарнаваўся:

Зблытаў, мабыць, злыдзень.

 

Але ж нейк за зімку

Са сцяну напрала —

Кужаль ды на зрэб’е

Перамеркавала.

 

Удалося з часам

І паставіць кросны;

З пядзю за дзень вытча,

А болей дык млосна.

 

Выткаўшы, бяліла,

Але так — на сціркі,

Пашто бяліць надта,

І так будуць дзіркі.

 

Ну, а пойдзе ў грады,—

Поліць, як з пахмелля:

Вырве бурак, моркву,

А пакіне зелле.

 

У жніво таксама

Ўсё йдзе не па мыслі,

Як бы падстаўляе

Хто нагу сумысле.

 

Чуць сярпом ківае,

Праклінае гоні,

Вышай за калена

Вырасла іржонне.

 

А сноп калі звяжа —

Як пабэрсаў нехта:

Ніяк не згадаеш,

Дзе камель, дзе верх той.

 

Гэтак яна ў працы,

Гэтак яна ў хаце,

З языком затое

Не раўня нам, браце.

 

Ой, на гэту справу

Не гультай, не зломак,

І прыйсці да слова

Век не дасць нікому.

 

А як створыць плёткі,—

Ўсіх пасварыць зводна:

З роднай жонкай — мужа,

Брата — з сястрой роднай.

................................................

Гэткіх гаспадыняў

Няма ў Беларусі,

Дык даруйце, цёткі,

Што крыху пахлусіў.

 

1926




Беларуская Палічка: http://knihi.com