epub
 
Падключыць
слоўнікі

Янка Купала

За чаркай

Ну, што сумен там ты, мой дзяцюк малады?

Давай чарку на стол,— вот і ўся тут бяда!

Кінь драмаць і ўздыхаць, уздыхні лепш тады,

Як ці жыць, ці ўміраць будзе ўжо не наўда!

 

Груканём, стуканём чарка ў чарку, як след,—

Бач, і стане душа паланеці агнём;

Весялей і смялей глянуць вочы на свет,

Весялей і смялей пойдзе ўсё хадуном.

 

Ты бядуеш адно, што жыць кепска табе;

Плюнь на тое, што кепска, што лепей — шукай!

Як вужака, калісь і я віўся ў жальбе;

Глянь, сягоння ўсё роўна — ці пекла, ці рай.

 

А было, ой, было, як малінка жыццё:

Быў шчасліў, песні пеў, на ўсё птушкай глядзеў...

Калі хочаш, скажу, раскажу табе ўсё...

Дай вось чарку, а то ўжо язык прымадзеў.

 

Як напэўна спазнаў, дагадаўся і ты,

Праз дзяўчынку пайшло, а нялёгка пайшло.

Маладыя былі, шмат было дурнаты;

Дваццаць першы мне йшоў, ёй семнаццаць было.

 

Па суседству жыла, звалі Еўкай яе,

Даспадобы была як і мне, так і ўсім.

Ці глядзіць на цябе, ці то песню пяе,—

Не было ёй раўні ні у гэтым, ні ў чым.

 

Падабалася мне лепш, як сам я сабе;

Неспакой мучыў днём, ночкай сон уцякаў;

Ці ішоў за сахой, ці пацеў у касьбе,—

Павідаці яе, як збаўлення, чакаў.

 

Не скажу, каб мяне адганяла яна:

Ёй па сэрцы я быў, як яна для мяне.

І часіна ўцякла удваіх не адна,

І цяпер гэты час маю ў сэрцы на дне.

 

На кірмашы хадзіў з ёю разам не раз,

І гасцінцы купляў, і ў садочку гуляў;

Ненаглядку маю я галубіў падчас,

Абнімаў, цалаваў, думкі ёй асмяляў.

 

А матуля мая (рай нябескі ўжо ёй)

Так любіла яе, як бы родну дачку:

Ўсё чакала, калі назаву я сваёй,—

Калі Еўку сваю павяду у царкву.

 

Дый адна злыбяда мой сушыла папар:

Прызыў мне, як пятля, ўжо на шыі вісеў...

Брату выйшлі гады, бацька жыў і не стар,

Я сам дуж і здароў,— значыць, льготы не меў.

 

Што рабіць у такім тут жыцці, беспуцці —

Выйсці цэлым з пятлі, не палезці наўрад:

Ці жаніцца цяпер і ў салдаты ісці,

Ці жаніцца тады, як вярнуся з салдат?..

 

Варажыў, разважаў сам адзін і з людзьмі:

Еўка кажа, што ёй можна гэтак і так;

Маці кажа: цяпер ажаніся вазьмі;

Бацька раіць — пасля, бо мо здарыцца ўсяк.

 

Адлажыў напасля, адлажыў наўсяды...

Хутка восень прыйшла, і на прызыў у Шклоў

Татка з хаты павёз. Там пайшло без бяды:

Папрашчацца дзядзькі адпусцілі дамоў.

 

Мо і год не мінуў, як шынель я надзеў,—

З дому вестку дастаў, што матуля ўмярла;

Слёзы хлынулі мне, прост, на свет не глядзеў;

Жаль яшчэ і цяпер — недакучнай была...

 

У паходзе былі, і прыехаць не мог

Доўг апошні, хаўтурны, радзімай аддаць;

І пасля, да канца маёй службы, ўжо Бог

Хоць магілкі яе не судзіў аглядаць.

 

Ну, аб Еўцы чаму — ты спытаеш — маўчу?

От, пісалі, што жыва, здарова, і ўсё...

Верыў гэтаму я і снаваў ўціхачу

Думкі, як гэта мы з ёй устроім жыццё.

 

Хоць далёка стаяў, а любіў, ўспамінаў

І ахвоты не меў да другіх да дзяўчат:

Ёй адной пісьмы слаў і спакою не знаў,—

Ўсё чакаў таго дня, калі пусцяць з салдат.

 

Так сышло колькі год, аж нарэшце і срок

Маёй службы прыйшоў — адпусцілі зусім.

Я вярнуўся, і што ж? Э, мой мілы браток! —

Была замужам Еўка за бацькам маім.

 

Што прыйшло ў галаву за старога пайсці —

Над адгадкай такой думак я не ламаў:

Сіратою была, а у простым жыцці,

Хто пасватаўся перш, той і верх атрымаў.

 

Сам згадаеш, што я перажыў у той час,—

Колькі ў роднай хаціне паспытываў мук.

Чаму лепш не ўзяла смерць каторага з нас?

Хлебам хлеб не быў мне, ўсё валілася з рук.

 

А яна — ўжо пры мне — ўсё хмурней з кожным днём...

Дзе шчаслівы той смех, дзе вясёлы паглёд?

Часам разам няўзнак — я, яна уздыхнём,

Ды я ў поле барзджэй, а яна — ў агарод.

 

Так праходзілі дні ў злыбядзе, а яна —

Наша мачыха ўжо — бачу, тае ў вачах;

Бацька хмур, не глядзіць і маўчыць, як сцяна;

Ношку добрую нёс, знаць, і ён на плячах.

 

Год, не болей, прайшло нам такога жыцця...

Як казалі ў сяле — нехта кінуў урок...

На душы дзве паменшыла наша сям’я:

Еўку Бог к сабе ўзяў, я сюды з хаты ўцёк.

 

Гэтак спятрала мне доля-байка навек;

Хатай стаў мне шынок, а свет цэлы — турмой.

Змарнаваў за нішто сам сябе чалавек.

Праз няўлад праўды ў нас, праз паглёд мілы той.

 

1911




Беларуская Палічка: http://knihi.com